IPS અધિકારી બનવા માટે ઉમેદવારે UPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષા, નિર્ધારિત વય મર્યાદા, શૈક્ષણિક લાયકાત અને શારીરિક ધોરણો પૂરા કરવા પડે છે. પસંદગી પછી એક વર્ષની કઠોર તાલીમ આપવામાં આવે છે. પોસ્ટિંગ, પગાર અને કારકિર્દી વૃદ્ધિ તેને સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સેવાઓમાં સામેલ કરે છે.
IPS બનવા માટેની યોગ્યતા: ભારતમાં IPS અધિકારી બનવાનું સપનું દર વર્ષે લાખો યુવાનો જુએ છે, પરંતુ તેને હાંસલ કરવાની તક થોડાક જ લોકોને મળે છે. આ પસંદગી પ્રક્રિયા UPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષા દ્વારા થાય છે, જે સમગ્ર દેશમાં યોજાય છે. તેમાં એ જ ઉમેદવારો સફળ થાય છે જેઓ નિર્ધારિત વય મર્યાદા, શૈક્ષણિક લાયકાત અને શારીરિક ધોરણો પર ખરા ઉતરે છે. પસંદગી પછી તેમને મસૂરી અને હૈદરાબાદમાં સઘન તાલીમ આપવામાં આવે છે જેથી તેઓ કાયદો અને વ્યવસ્થાની જવાબદારી નિભાવી શકે.
IPS બનવા માટેની મૂળભૂત યોગ્યતા શું છે?
IPS અધિકારી બનવા માટે ઉમેદવાર ભારતીય નાગરિક હોવો ફરજિયાત છે. વય મર્યાદા સામાન્ય રીતે 21 થી 32 વર્ષની વચ્ચે નક્કી કરવામાં આવી છે, જોકે અનામત વર્ગોને નિયમાનુસાર છૂટ મળે છે. આ ઉપરાંત, કોઈપણ માન્યતા પ્રાપ્ત યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતક (ગ્રેજ્યુએશન) પાસ હોવું જરૂરી છે.
શારીરિક યોગ્યતા પણ IPS પસંદગીનો મહત્વનો ભાગ છે. પુરુષ ઉમેદવારો માટે ન્યૂનતમ લંબાઈ 165 સેમી અને મહિલા ઉમેદવારો માટે 150 સેમી નક્કી કરવામાં આવી છે. કેટલીક શ્રેણીઓને તેમાં 5 સેમી સુધીની છૂટ પણ આપવામાં આવે છે. આંખોની દ્રષ્ટિ, છાતી અને ફિટનેસ સંબંધિત માપદંડો પણ તપાસવામાં આવે છે.
UPSC પરીક્ષા અને સઘન તાલીમનો પ્રવાસ
IPS અધિકારી બનવાનો માર્ગ UPSCની સિવિલ સેવા પરીક્ષામાંથી પસાર થાય છે. ફોર્મ ભરતી વખતે ઉમેદવારને પોતાની પસંદગીની સેવાઓ દાખલ કરવી પડે છે. પરીક્ષામાં મળેલા રેન્ક અને પસંદગીના આધારે IPSની ફાળવણી થાય છે.
પસંદગી પછી IAS અને IPS બંને અધિકારીઓને પહેલા મસૂરી સ્થિત લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી રાષ્ટ્રીય પ્રશાસન અકાદમીમાં સંયુક્ત રીતે તાલીમ આપવામાં આવે છે. આ પછી IPS અધિકારીઓને હૈદરાબાદની સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પોલીસ અકાદમીમાં લગભગ એક વર્ષની સઘન તાલીમમાંથી પસાર થવું પડે છે, જ્યાં તેમને ફિલ્ડ અને ઓપરેશનલ તાલીમ આપવામાં આવે છે.
પોસ્ટિંગ, પગાર અને પ્રથમ નિમણૂક
IPS અધિકારીઓની પ્રથમ પોસ્ટિંગ સામાન્ય રીતે DSP તરીકે થાય છે. આ પછી અનુભવ અને પદોન્નતિ સાથે તેઓ SP, DIG, IG અને રાજ્યમાં DGP જેવા સર્વોચ્ચ પદ સુધી પહોંચી શકે છે. કેન્દ્ર સ્તરે CBI, IB અને RAW જેવી એજન્સીઓની કમાન પણ ઘણીવાર IPS અધિકારીઓ જ સંભાળે છે.
પગારની વાત કરીએ તો, 7મા પગાર પંચ અનુસાર પ્રારંભિક પગાર 56,100 રૂપિયાથી શરૂ થાય છે, જે ટોચના પદો પર 2,25,000 રૂપિયા સુધી પહોંચી જાય છે. આ સાથે સરકારી આવાસ, વાહન, સુરક્ષા, સ્ટાફ અને અન્ય ઘણી સુવિધાઓ પણ મળે છે, જે આ સેવાને વધુ આકર્ષક બનાવે છે.
