નવી દિલ્હીમાં 30 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ યોજાયેલી INDIA ગઠબંધનની બેઠકમાં વિપક્ષી દળોએ ચૂંટણી પ્રક્રિયા, મતદાર યાદી અને EVM સંબંધિત મુદ્દાઓને લઈને સંયુક્ત આંદોલનની રણનીતિ નક્કી કરી. કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ બેઠક બાદ પત્રકાર પરિષદમાં આંદોલનના વિવિધ તબક્કાઓની જાહેરાત કરી. 2થી 8 ઑક્ટોબર સુધી જિલ્લા સ્તરે ‘સેવ ડેમોક્રેસી માર્ચ’ અને વિરોધ પ્રદર્શન યોજાશે, જ્યારે 6 ઑક્ટોબરે વિપક્ષી સાંસદો ચૂંટણી પંચના કાર્યાલય સુધી માર્ચ કરશે.
આ ઉપરાંત વિપક્ષી નેતાઓ ઑક્ટોબરના બીજા સપ્તાહમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ સાથે મુલાકાત માટે સમય માંગશે. ગઠબંધને પાંચ મોટી રેલીઓ યોજવાનો પણ નિર્ણય લીધો છે. તેમાં 1 નવેમ્બરે દિલ્હીમાં પ્રસ્તાવિત મોટી રેલીનો સમાવેશ થાય છે. બાકીની રેલીઓના સ્થળો બાદમાં નક્કી કરવામાં આવશે.
INDIA ગઠબંધનની બેઠક એવા સમયે યોજાઈ છે જ્યારે વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) અને મતદાર યાદીમાં ફેરફારને લઈને વિપક્ષી દળો ચૂંટણી પંચ પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. વિપક્ષી નેતાઓએ મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવાના મુદ્દા, ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને EVMના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નોને બેઠકમાં મુખ્યત્વે ઉઠાવ્યા.
બેઠક બાદ ખડગેએ કહ્યું કે વિપક્ષી દળો આ મુદ્દાઓ પર સાથે મળીને આગળ વધશે. તેમણે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે વિપક્ષના આરોપો અને ‘વોટ ચોરી’ના દાવાને આંદોલનના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં સામેલ કર્યા. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે વિપક્ષી દળો EVMના સ્થાને બેલેટ પેપર દ્વારા ચૂંટણી યોજવાની માંગ પર એકમત છે.
ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કથિત ગેરરીતિઓ અને ‘વોટ ચોરી’ સાથે જોડાયેલા આરોપો વિપક્ષી દળોના દાવા છે. ચૂંટણી પંચે આ આરોપો અને પોતાની પ્રક્રિયાઓ અંગે અલગ-અલગ પ્રસંગોએ સ્પષ્ટતા કરી છે. તેથી આ દાવાઓને સ્થાપિત તથ્ય તરીકે નહીં, પરંતુ સંબંધિત રાજકીય પક્ષોના આરોપો અને દાવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે.
INDIA ગઠબંધનના જાહેર કરાયેલા કાર્યક્રમમાં 6 ઑક્ટોબર મહત્વપૂર્ણ દિવસ છે. આ દિવસે વિપક્ષી સાંસદો ચૂંટણી પંચના કાર્યાલય સુધી માર્ચ કરશે. તેનો હેતુ ચૂંટણી પ્રક્રિયા, મતદાર યાદી અને પંચની કાર્યપદ્ધતિ અંગે વિપક્ષની વાંધાઓને રજૂ કરવાનો છે.
આ ઉપરાંત 2થી 8 ઑક્ટોબર દરમિયાન દેશના વિવિધ જિલ્લાઓમાં ‘સેવ ડેમોક્રેસી માર્ચ’ અને વિરોધ પ્રદર્શન યોજાશે. ગઠબંધનની યોજના જિલ્લા સ્તરે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટના કાર્યાલયોની સામે પણ પ્રદર્શન કરવાની છે. આ રીતે આંદોલનને અલગ-અલગ રાજ્યો અને જિલ્લાઓ સુધી લઈ જવાની યોજના છે.
વિપક્ષી ગઠબંધને ઑક્ટોબરના બીજા સપ્તાહમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ સાથે મુલાકાત માટે સમય માંગવાનો નિર્ણય કર્યો છે. INDIA ગઠબંધનના નેતાઓ રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને બંધારણીય સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા પોતાના પ્રશ્નો રજૂ કરશે.
વિપક્ષનું કહેવું છે કે લોકશાહી સંસ્થાઓની સ્વતંત્રતા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં જનતાના વિશ્વાસ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા જરૂરી છે. બીજી તરફ, સત્તા પક્ષ આ આરોપોને નકારી રહ્યો છે અને ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયાનો બચાવ કરી રહ્યો છે.
INDIA ગઠબંધને પાંચ મોટી રેલીઓ યોજવાનો પણ નિર્ણય કર્યો છે. તેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ રેલી 1 નવેમ્બરે દિલ્હીમાં પ્રસ્તાવિત છે. અન્ય ચાર રેલીઓ કયા સ્થળે યોજાશે તેનો નિર્ણય બાદમાં કરવામાં આવશે.
ગઠબંધનની આ રણનીતિ માત્ર સંસદ અથવા દિલ્હી સુધી મર્યાદિત નથી. જિલ્લા સ્તરના વિરોધ પ્રદર્શન અને દેશવ્યાપી માર્ચ દ્વારા વિપક્ષી દળો ચૂંટણી પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા પોતાના મુદ્દાઓને લોકો સમક્ષ લઈ જવાની તૈયારીમાં છે.
કોંગ્રેસ નેતા અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ બેઠકમાં વિપક્ષી દળો સાથે મળીને કામ કરવા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે વિપક્ષી નેતાઓ સામૂહિક રીતે બંધારણની રક્ષા કરવાની જવાબદારી નિભાવી રહ્યા છે. રાહુલ ગાંધીએ એમ પણ કહ્યું કે લોકશાહી કોઈ એક વ્યક્તિ કરતાં મોટી છે.
રાહુલ ગાંધીએ ચૂંટણીમાં કથિત ‘વોટ ચોરી’ના મુદ્દાને પણ પુનરાવર્તિત કર્યો અને કહ્યું કે વિપક્ષ આ મુદ્દો લોકો સમક્ષ રજૂ કરી રહ્યો છે. તેમના અનુસાર, આ મુદ્દાને લઈને યુવાનોમાં પણ પ્રતિક્રિયા જોવા મળી રહી છે.
રાહુલ ગાંધીના આ દાવાઓને પણ રાજકીય આરોપ તરીકે જ જોવામાં આવે છે. ચૂંટણી પંચ અને કેન્દ્ર સરકારે ચૂંટણી પ્રક્રિયા તથા મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલા આરોપો અંગે અલગ-અલગ જવાબ આપ્યા છે.
પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના પ્રમુખ મમતા બેનર્જીએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમર પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા અને તેમના રાજીનામાની માંગ કરી. તેમણે કહ્યું કે મત આપવાનો અધિકાર નાગરિકોનો બંધારણીય અધિકાર છે અને તેની રક્ષા કરવી વિપક્ષની જવાબદારી છે.
મમતા બેનર્જીએ પશ્ચિમ બંગાળમાં 92 લાખ મતની કથિત હેરાફેરી અને સમગ્ર દેશમાં 13 કરોડથી વધુના કથિત આંકડાનો દાવો કર્યો. તેમણે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કથિત સોફ્ટવેરના ઉપયોગ અને EVM સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નો પણ ઉઠાવ્યા.
આ આંકડાઓ અને આરોપોની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થઈ નથી અને તેમને મમતા બેનર્જી તથા વિપક્ષના દાવા તરીકે જ રજૂ કરવામાં આવે છે. ચૂંટણી પંચ ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદી સંબંધિત પોતાની કાર્યવાહી કાયદાકીય અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અનુસાર હોવાનું જણાવતું રહ્યું છે.
INDIA ગઠબંધનની રણનીતિમાં જિલ્લા સ્તરના વિરોધ પ્રદર્શનથી લઈને દિલ્હીની મોટી રેલી સુધીના અનેક તબક્કાઓ સામેલ છે. 2થી 8 ઑક્ટોબર સુધી સ્થાનિક સ્તરે કાર્યક્રમો, 6 ઑક્ટોબરે ચૂંટણી પંચ સુધી માર્ચ અને ઑક્ટોબરના બીજા સપ્તાહમાં રાષ્ટ્રપતિ સાથે મુલાકાતના પ્રયાસ બાદ 1 નવેમ્બરે દિલ્હીની રેલી પ્રસ્તાવિત છે.
આ કાર્યક્રમ દ્વારા વિપક્ષી દળો ચૂંટણી પ્રક્રિયા, SIR, મતદાર યાદીમાં ફેરફાર અને EVM સાથે જોડાયેલા પોતાના પ્રશ્નોને એક સંયુક્ત રાજકીય મંચ પર ઉઠાવવાની તૈયારીમાં છે.
બેઠકમાં વિપક્ષી દળોની એકતાનો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, પરંતુ તમામ INDIA ઘટક દળોની ભાગીદારી એકસરખી રહી નહોતી. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર આમ આદમી પાર્ટી બેઠકમાં સામેલ થઈ નહોતી. સમાજવાદી પાર્ટીના પ્રમુખ અખિલેશ યાદવ પણ બેઠકથી દૂર રહ્યા હતા. બીજી તરફ, અન્ય વિપક્ષી નેતાઓએ સંયુક્ત કાર્યવાહીનું સમર્થન કર્યું.
સત્તા પક્ષે INDIA ગઠબંધનના આંદોલન અને ચૂંટણી પંચ પર લગાવવામાં આવી રહેલા આરોપોની ટીકા કરી છે. ભાજપના નેતાઓએ વિપક્ષ પર બંધારણીય સંસ્થાઓ અંગે ભ્રમ ઊભો કરવાનો આરોપ લગાવ્યો અને ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયાનો બચાવ કર્યો.
હવે INDIA ગઠબંધનની જાહેર કરાયેલી રણનીતિનો પ્રથમ તબક્કો 2 ઑક્ટોબરથી શરૂ થશે. ત્યારબાદ 6 ઑક્ટોબરે વિપક્ષી સાંસદોનો ચૂંટણી પંચ સુધી માર્ચ પ્રસ્તાવિત છે. ઑક્ટોબરના બીજા સપ્તાહમાં રાષ્ટ્રપતિ સાથે મુલાકાતનો પ્રયાસ અને 1 નવેમ્બરે દિલ્હીની મોટી રેલી આ અભિયાનના આગામી તબક્કા હશે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમના કેન્દ્રમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા, SIR, મતદાર યાદી, EVM અને ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા સાથે જોડાયેલા રાજકીય અને સંસ્થાકીય પ્રશ્નો છે.
