ભારતમાં 27-28 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે BISAG-N અને IIT ગાંધીનગર વચ્ચે 5.56 કિલોમીટરનું Free Space Quantum Key Distribution (QKD) પરીક્ષણ સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવ્યું. પરીક્ષણ દરમિયાન 5%થી ઓછો Error Rate નોંધાયો અને સુરક્ષિત Secret Keys તૈયાર કરવામાં આવી.
QNu Labs, BISAG-N અને IIT ગાંધીનગરના સહયોગથી થયેલા આ ટ્રાયલમાં લેસર બીમ દ્વારા Secret Keys તૈયાર કરવામાં આવી હતી. દેશમાં પ્રથમ વખત વાયરલેસ રીતે 5.56 કિલોમીટરની દૂરી સુધી Free Space QKD ટેક્નોલોજીનું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ ભવિષ્યમાં બેન્કિંગ, સંરક્ષણ અને સંવેદનશીલ ડિજિટલ ડેટાની સુરક્ષા માટે સુરક્ષિત સંચાર નેટવર્ક વિકસાવવામાં થઈ શકે છે.
QKD પરીક્ષણ 27-28 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે BISAG-N અને IIT ગાંધીનગર વચ્ચે કરવામાં આવ્યું હતું. જમીન વચ્ચે વાયરલેસ સંચાર માટે હવામાં લેસર બીમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. પરીક્ષણ દરમિયાન QNu Labsની વિશેષ Tracking Systemએ પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
ટ્રાયલ દરમિયાન Error Rate 5%થી ઓછો નોંધાયો. સિસ્ટમે પ્રતિ સેકન્ડ 230થી 260 બિટ્સની ઝડપે સુરક્ષિત Secret Keys તૈયાર કરી. આ Keysની મદદથી એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે Test Messages સુરક્ષિત રીતે મોકલવામાં આવ્યા.
Quantum Key Distribution એટલે QKD એવી ટેક્નોલોજી છે, જેનો ઉપયોગ બે પક્ષો વચ્ચે સુરક્ષિત Encryption Key શેર કરવા માટે થાય છે. આ ટેક્નોલોજીમાં સુરક્ષિત સંદેશ મોકલવા માટે અગાઉ એક વિશેષ ગોપનીય Key તૈયાર કરવામાં આવે છે, જે સંદેશને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરે છે.
QKDની વિશેષતા એ છે કે જો કોઈ તૃતીય પક્ષ Quantum Key મેળવવા અથવા તેમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો પ્રયાસ કરે, તો સંચાર પ્રણાલીમાં થયેલા ફેરફારને શોધી શકાય છે. તેનાથી સંબંધિત પક્ષોને સંભવિત છેડછાડની જાણ થઈ શકે છે.
Quantum Communicationને ભવિષ્યની સુરક્ષિત ડિજિટલ સંચાર ટેક્નોલોજીમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જોકે, એવું કહેવું યોગ્ય નથી કે કોઈપણ હેકર અથવા Quantum Computer કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં આ સિસ્ટમને ક્યારેય હેક કરી શકશે નહીં. QKD મુખ્યત્વે સુરક્ષિત Key Distribution પર કેન્દ્રિત ટેક્નોલોજી છે અને સંપૂર્ણ સાયબર સુરક્ષા માટે અન્ય સુરક્ષા ઉપાયો પણ જરૂરી છે.
પરીક્ષણમાં સુરક્ષા માટે બે સ્તરની વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. Hardware સ્તરે QNu Labsના આર્મોસ ડિવાઇસને સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે Software સ્તરે BISAG-Nના ‘વૈદિક કવચ’ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ બેવડી વ્યવસ્થાનો હેતુ Free Space Communication દરમિયાન ડેટાની સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. ખરાબ હવામાન અથવા અન્ય પરિસ્થિતિઓને કારણે સંચાર લિંકમાં વિક્ષેપ આવે તો પણ સિસ્ટમ ડેટાની સુરક્ષા જાળવી રાખવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે.
Quantum Computingના વિકાસ સાથે વર્તમાન Encryption Systems સામે ભવિષ્યમાં નવી પડકારો ઊભા થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં QKD જેવી ટેક્નોલોજી સુરક્ષિત Communication Keys ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
ભારતમાં થયેલા આ સફળ પરીક્ષણથી Banking, Defence અને સંવેદનશીલ સરકારી ડેટા માટે સુરક્ષિત Wireless Communication Networks વિકસાવવાની સંભાવનાઓ વધી છે. આગામી સમયમાં આ પ્રકારની ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ જમીનથી સેટેલાઇટ સુધી સુરક્ષિત Quantum Communication Link તૈયાર કરવા માટે પણ થઈ શકે છે.
આ પરીક્ષણ ભારતની સ્વદેશી Quantum Security ક્ષમતાને આગળ વધારવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
