India VIXમાં તેજ વધારા વચ્ચે શેરબજારની અસ્થિરતા પર રોકાણકારોની નજર

ભારતીય શેરબજારમાં વધતી અસ્થિરતા વચ્ચે India VIX પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું છે. આ સૂચકાંકને બજારનો ‘ફિયર ઇન્ડેક્સ’ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તે રોકાણકારોના ભય અને બજારમાં ઉતાર-ચઢાવને માપે છે, જે Nifty 50 ઓપ્શનની ઇમ્પ્લાઇડ વોલેટિલિટી પર આધારિત છે.

ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક બજારોમાં અશાંતિ વધતી જોવા મળી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા આ સંઘર્ષનો પ્રભાવ વિશ્વના અનેક શેરબજારોમાં દેખાઈ રહ્યો છે. ભારતનો શેરબજાર પણ આ પરિસ્થિતિથી અછૂત રહ્યો નથી. આ વચ્ચે બજારના એક એવા સૂચકાંકની ચર્ચા વધી છે જેને બજારની ‘ડરની ઘંટડી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અને તે છે India VIX.

ગત બે દિવસમાં India VIXમાં આશરે 50 ટકા જેટલો તેજ વધારો નોંધાયો હતો, જેના કારણે રોકાણકારોની ચિંતા વધી હતી. જોકે 5 માર્ચે તેમાં લગભગ 10 ટકા ઘટાડો નોંધાયો અને તે 18.91ના સ્તરે આવી ગયો. તેમ છતાં તાજેતરના ઉછાળાએ બજારમાં અનિશ્ચિતતા અને ભયનું વાતાવરણ વધ્યું હોવાનું સંકેત આપ્યો છે.

આ પરિસ્થિતિમાં ઘણા રોકાણકારો વચ્ચે પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે India VIX શું છે, તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે અને તેમાં વધારો થવાથી શેરબજાર પર શું અસર પડે છે.

India VIX શું છે

India VIXને વોલેટિલિટી ઇન્ડેક્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે શેરબજારમાં થતા ઉતાર-ચઢાવ અથવા અસ્થિરતાને માપવાનો એક માપદંડ છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો તે બતાવે છે કે આવનારા સમયગાળામાં બજાર કેટલું સ્થિર રહી શકે અથવા તેમાં કેટલું મોટું હલનચલન થઈ શકે.

જ્યારે India VIXનો સ્તર વધે છે ત્યારે તે બજારમાં ભય અને અનિશ્ચિતતા વધવાનું સંકેત આપે છે. જ્યારે VIX નીચા સ્તરે હોય ત્યારે તે સૂચવે છે કે બજાર તુલનાત્મક રીતે સ્થિર છે અને રોકાણકારોમાં વિશ્વાસ યથાવત છે. આ કારણસર ઘણા અનુભવી રોકાણકારો અને ટ્રેડરો તેને બજારની ‘નબજ’ તરીકે પણ ગણાવે છે, કારણ કે તે બજારની માનસિક સ્થિતિ દર્શાવે છે.

રોકાણકારો માટે તેનો મહત્ત્વ

શેરબજારમાં રોકાણ કરનારાઓ માટે India VIX એક મહત્વપૂર્ણ સૂચકાંક માનવામાં આવે છે. કારણ કે બજારમાં અસ્થિરતા વધે ત્યારે જોખમનું સ્તર પણ વધે છે.

જ્યારે VIX અચાનક ઝડપથી વધે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે તે બજારમાં ગભરાટ વધવાનો સંકેત આપે છે. આવી સ્થિતિમાં શેરોમાં ઝડપી ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. બીજી તરફ જ્યારે VIX નીચા સ્તરે રહે છે ત્યારે રોકાણકારો બજારમાં વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે વ્યવહાર કરે છે.

અનુભવી રોકાણકારો ઘણીવાર પોતાની રોકાણ વ્યૂહરચના નક્કી કરતી વખતે VIX પર નજર રાખે છે. જો VIX ઝડપથી વધી રહ્યો હોય તો તેઓ જોખમ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરે છે, જ્યારે સ્થિર VIX રોકાણ માટે તુલનાત્મક રીતે અનુકૂળ વાતાવરણ સૂચવે છે.

India VIX કેવી રીતે ગણવામાં આવે છે

India VIXની ગણતરી સીધી રીતે શેરના ભાવ પરથી કરવામાં આવતી નથી. તેનો આધાર Nifty 50 ઓપ્શનના ભાવમાંથી મળતી ઇમ્પ્લાઇડ વોલેટિલિટી પર હોય છે.

ઇમ્પ્લાઇડ વોલેટિલિટીનો અર્થ એ છે કે રોકાણકારો આવનારા સમયગાળામાં બજારમાં કેટલું હલનચલન થવાની અપેક્ષા રાખે છે. જો ઓપ્શનના ભાવમાં વધારે ઉતાર-ચઢાવ હોય તો તેનો પ્રભાવ VIX પર પણ જોવા મળે છે.

આ સૂચકાંકની ગણતરી કરતી વખતે સ્ટ્રાઈક પ્રાઇસ, શેરનો વર્તમાન બજાર ભાવ, ઓપ્શનની એક્સપાયરી તારીખ, રિસ્ક-ફ્રી રિટર્ન અને બજારની અસ્થિરતા જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. આ તમામ પરિબળોના આધારે આવનારા સમયમાં બજાર કેટલું અસ્થિર રહી શકે તેનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે.

India VIXમાં વધારો કેમ થયો

તાજેતરમાં India VIXમાં નોંધાયેલા તેજ વધારાનું મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક તણાવ રહ્યું છે. ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા ટકરાવને કારણે મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતા વધી છે. આવા ભૂરાજનીતિક સંકટોનો પ્રભાવ સીધો નાણાકીય બજારો પર પડે છે. જ્યારે વિશ્વમાં યુદ્ધ અથવા મોટા રાજકીય તણાવની સ્થિતિ ઉભી થાય છે ત્યારે રોકાણકારો જોખમી સંપત્તિઓથી દૂર રહેવાની પ્રવૃત્તિ દાખવે છે.

આવી પરિસ્થિતિમાં શેરબજારમાં વેચવાલી વધે છે અને બજારની અસ્થિરતા પણ વધી જાય છે. આ જ કારણ છે કે તાજેતરના દિવસોમાં India VIXમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો.

4 માર્ચે વોલેટિલિટી ઇન્ડેક્સ આશરે 23 ટકા વધીને 21.14ના સ્તરે બંધ થયો હતો. આ સ્તર 9 મે 2025 પછીનું સર્વોચ્ચ સ્તર હતું. આથી બજારમાં ભયનું વાતાવરણ વધતું હોવાનું સંકેત મળ્યું.

ઉચ્ચ VIX બજાર માટે શું દર્શાવે છે

જો India VIX લાંબા સમય સુધી ઊંચા સ્તરે રહે તો તે બજારમાં વધતી અસ્થિરતાનું સંકેત માનવામાં આવે છે. ઊંચા VIXનો અર્થ એ થાય છે કે રોકાણકારો આવનારા સમયમાં વધુ ઉતાર-ચઢાવની સંભાવના જોઈ રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં બજારમાં અચાનક તેજ ઘટાડો અથવા તેજ વધારો બંને જોવા મળી શકે છે.

સામાન્ય રીતે જ્યારે VIX વધે છે ત્યારે શેરબજારમાં દબાણ જોવા મળે છે. આ કારણસર તેને ઘણીવાર ‘ફિયર ઇન્ડેક્સ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જોકે તે હંમેશા નકારાત્મક સંકેત આપતો નથી. ઘણીવાર તેજ ઘટાડા પછી બજારમાં રોકાણ માટે નવા અવસર પણ ઉભા થઈ શકે છે, પરંતુ આવી પરિસ્થિતિમાં રોકાણકારો સામાન્ય રીતે વધુ સાવચેતી અને વ્યૂહરચનાથી આગળ વધે છે.

India VIXની શરૂઆત

ભારતમાં India VIXને વર્ષ 2008માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. તેને ભારતીય શેરબજારમાં અસ્થિરતા માપવા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી આ સૂચકાંક રોકાણકારો અને ટ્રેડરો માટે મહત્વપૂર્ણ સંકેતક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યો છે. મોટા સંસ્થાગત રોકાણકારોથી લઈને નાના ટ્રેડર સુધી બજારના વલણને સમજવા માટે તેના પર નજર રાખે છે.