ભારતીય નૌકાદળની સમુદ્રી ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાની દિશામાં INS નિપુણને સોમવારે નૌકાદળના કાફલામાં સામેલ કરવામાં આવશે. નિસ્તાર-ક્લાસનું આ બીજું સ્વદેશી Diving Support Vessel (DSV) છે, જે ઊંડા સમુદ્રમાં જટિલ મિશન, અંડરવોટર રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન, ડાઇવિંગ, દેખરેખ અને સમુદ્રની અંદર તકનીકી સહાય જેવા કાર્યો માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.
INS નિપુણને ભારતીય નૌકાદળ માટે સહાય અને બચાવ પ્લેટફોર્મ તરીકે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ પોર્ટ માત્ર સમુદ્રની સપાટી પરના ઓપરેશન સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ પાણીની અંદર હાથ ધરવામાં આવતા પડકારજનક અભિયાનોમાં પણ તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
સબમરીન સંબંધિત બચાવ અભિયાનથી લઈને સમુદ્રમાં ફસાયેલા નૌસૈનિકો સુધી પહોંચવા અને પાણીની અંદર ખરાબ સાધનોની તપાસ અથવા સમારકામ કરવા સુધી, આ જહાજની ભૂમિકા વ્યાપક હોઈ શકે છે. મુંબઈના નેવલ ડોકયાર્ડમાં INS નિપુણને ભારતીય નૌકાદળમાં ઔપચારિક રીતે કમિશન કરવાની તૈયારી છે.
INS નિપુણને એવા સમુદ્રી અભિયાનો માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જ્યાં સામાન્ય યુદ્ધજહાજો અથવા પરંપરાગત જહાજોની ક્ષમતાઓ મર્યાદિત હોઈ શકે છે. ઊંડા પાણીમાં ડાઇવિંગ ઓપરેશન, સમુદ્રની અંદર શોધ અને બચાવ તથા તકનીકી સહાય જેવા કાર્યો માટે તેમાં આધુનિક પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
આ જહાજ ખરાબ હવામાન અને સમુદ્રની પડકારજનક પરિસ્થિતિઓમાં પણ પોતાના ઓપરેશનને અસરકારક રીતે ચાલુ રાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
તેની ડાયનેમિક પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. આ સિસ્ટમ જહાજને સમુદ્રમાં નિર્ધારિત સ્થાનની આસપાસ સ્થિર રાખવામાં મદદ કરે છે. પાણીની અંદર અત્યંત ચોકસાઈની જરૂર હોય તેવા અભિયાનોમાં આ ક્ષમતા ઉપયોગી બને છે.
INS નિપુણ પરંપરાગત યુદ્ધજહાજ નથી. તેનું મુખ્ય ધ્યાન સમુદ્રની સપાટીની નીચે હાથ ધરવામાં આવતા વિશેષ અભિયાનો પર રહેશે.
ભારતીય નૌકાદળ માટે તેની સંભવિત જવાબદારીઓમાં ઊંડા સમુદ્રમાં ડાઇવિંગ, સબમરીન અને નૌસૈનિક બચાવ, અંડરવોટર સર્વેક્ષણ તથા સમુદ્રી કાટમાળની શોધનો સમાવેશ થઈ શકે છે. આ જહાજ સમુદ્રમાં ફસાયેલા લોકો અથવા સંકટગ્રસ્ત સબમરીન સાથે જોડાયેલા બચાવ અભિયાનોમાં મદદ કરી શકે છે.
આ ઉપરાંત, સમુદ્રની અંદર ખરાબ મશીનરી અથવા અન્ય તકનીકી સાધનોની તપાસ અને જરૂરી સમારકામ માટે પણ તેની ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. સમુદ્રી અકસ્માત બાદ કાટમાળ શોધવો અથવા પાણીની અંદર ખોવાયેલા સાધનો શોધીને બહાર કાઢવા જેવા વિશેષ કાર્યોમાં પણ INS નિપુણ ઉપયોગી થઈ શકે છે.
INS નિપુણને અદ્યતન ડાઇવિંગ સિસ્ટમથી સજ્જ કરવામાં આવ્યું છે. આ સિસ્ટમ વિશેષ તાલીમ પ્રાપ્ત ડાઇવિંગ ટીમોને ઊંડા સમુદ્રમાં લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રીતે ઓપરેશન કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
જહાજમાં પાણીની અંદર સંચાલિત રિમોટલી ઓપરેટેડ વ્હીકલ્સ (ROVs) અથવા રિમોટ કંટ્રોલ રોબોટનો પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે. આ સાધનો એવા વિસ્તારો સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે, જ્યાં માનવ ડાઇવરો માટે જવું જોખમી અથવા મુશ્કેલ હોઈ શકે છે.
અંડરવોટર રોબોટની મદદથી સમુદ્રની ઊંડાઈમાં દેખરેખ, વીડિયો અને અન્ય તકનીકી ડેટા એકત્રિત કરવા, કાટમાળની ઓળખ કરવા અને સાધનોની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા જેવા કાર્યો કરી શકાય છે.
INS નિપુણની એક મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા તેનું સ્વદેશી નિર્માણ છે. જણાવવામાં આવ્યું છે કે આ જહાજનો લગભગ 75 ટકા હિસ્સો સ્વદેશી છે.
તેના વિકાસ અને નિર્માણમાં ભારતીય ઉદ્યોગો ઉપરાંત સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs)ની પણ મહત્વપૂર્ણ ભાગીદારી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતની સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા અને મહત્વપૂર્ણ નૌકાદળ પ્લેટફોર્મ માટે વિદેશી ટેક્નોલોજી તથા સાધનો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની દિશામાં છે.
