ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ફરી વધ્યો છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેની હવાઈ સુરક્ષા પ્રણાલીએ અમેરિકાના MQ-9 રીપર ડ્રોનને સફળતાપૂર્વક ઠાર માર્યો છે. બીજી તરફ, અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ દાવો કર્યો છે કે તેણે છેલ્લા બે દિવસ દરમિયાન ઈરાનના 170થી વધુ સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે. બંને દેશોના દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ શકી નથી. આ ઘટનાઓને કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં સુરક્ષા તેમજ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અંગે ચિંતાઓ વધી છે.
ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી IRNAના જણાવ્યા મુજબ, ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)ની એર ડિફેન્સ યુનિટે અમેરિકાના MQ-9 ડ્રોનને શોધી તેને ઇન્ટરસેપ્ટ કરીને નષ્ટ કર્યો હતો. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહી તેની હવાઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે કરવામાં આવી હતી.
અમેરિકાએ આ દાવાની પુષ્ટિ કે ખંડન કરતાં કોઈ સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કર્યું નથી. તેથી આ દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ શકી નથી.
ઈરાને અમેરિકાને ચેતવણી આપી છે કે જો સૈન્ય દબાણ અને હુમલા ચાલુ રહેશે તો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સામાન્ય સમુદ્રી અવરજવર પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ઈરાનના જણાવ્યા મુજબ, આવી સ્થિતિ માત્ર પ્રાદેશિક નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે પણ ગંભીર પડકાર બની શકે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે અને વૈશ્વિક કાચા તેલનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પહોંચે છે. તેથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનું સૈન્ય તણાવ તેલ પુરવઠા અને ઊર્જાના ભાવોને અસર કરી શકે છે.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ દાવો કર્યો છે કે મંગળવાર અને બુધવારે ઈરાનના 170થી વધુ સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા.
ઈરાનના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે અમેરિકન હવાઈ હુમલા બુશહેર પરમાણુ પ્લાન્ટની આસપાસ પણ થયા હતા. તેમનો દાવો છે કે પરમાણુ સુવિધાને કોઈ નુકસાન થયું નથી. બીજી તરફ, અમેરિકન અધિકારીઓએ બાદમાં જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણ ઈરાનમાં થયેલા કેટલાક તાજેતરના વિસ્ફોટોમાં અમેરિકન સેનાનો કોઈ હાથ નહોતો અને વોશિંગ્ટન હજુ પણ કૂટનીતિક ઉકેલને સમર્થન આપે છે.
ઈરાને વધુમાં દાવો કર્યો છે કે તેણે બહેરિન, કુવૈત અને જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય ઠેકાણાઓ તરફ મિસાઇલો છોડવામાં આવી હતી. સંબંધિત દેશોએ જણાવ્યું છે કે તેમની હવાઈ સુરક્ષા પ્રણાલીએ અનેક મિસાઇલો અને ડ્રોનને માર્ગમાં જ અટકાવ્યા હતા. આ દાવાઓની પણ સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ શકી નથી, પરંતુ તેનાથી વિસ્તારમાં સૈન્ય તણાવ વધ્યાના સંકેતો મળ્યા છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવની અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર પણ જોવા મળી રહી છે. પ્રારંભિક કારોબારમાં કાચા તેલના ભાવમાં હળવો ઘટાડો નોંધાયો હતો, પરંતુ સમગ્ર સપ્તાહ દરમિયાન બંને મુખ્ય બેન્ચમાર્ક ઊંચા સ્તરે રહ્યા હતા. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં અવરજવર લાંબા સમય સુધી પ્રભાવિત થશે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને કિંમતો પર નોંધપાત્ર અસર પડી શકે છે.
સળંગ બે દિવસ સુધી વ્યાપક સૈન્ય કાર્યવાહી બાદ અમેરિકાએ ગુરુવારે કોઈ નવી હવાઈ કાર્યવાહી કરી નહોતી. અહેવાલો મુજબ, વોશિંગ્ટન તણાવ ઘટાડવા અને પરમાણુ કાર્યક્રમ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચાનો માર્ગ ખુલ્લો રાખવાના પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કતાર, પાકિસ્તાન અને કેટલાક અન્ય પ્રાદેશિક દેશોએ બંને પક્ષો વચ્ચે સંવાદ ચાલુ રાખવાના પ્રયાસો કર્યા છે જેથી પરિસ્થિતિ વધુ બગડે નહીં.
અમેરિકન મીડિયા અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઇઝરાયલે અગાઉ અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે એવી ગુપ્તચર માહિતી વહેંચી હતી જેમાં ઈરાન તરફથી સંભવિત સુરક્ષા જોખમનો ઉલ્લેખ હતો. જોકે અમેરિકા અને ઈરાન બંનેએ આ અહેવાલો અંગે કોઈ સત્તાવાર ટિપ્પણી કરી નથી.
ઈરાનના પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લાહ અલી ખામેનેઈના અવસાન બાદ તેમના પુત્ર મોજતબા ખામેનેઈની જાહેર હાજરી અંગે ચર્ચા તેજ બની છે. ઈરાની મીડિયા અનુસાર, કુમમાં આયોજિત શોકસભામાં તેમની હાજરીની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે તેમના આરોગ્ય અને સુરક્ષા અંગે વિવિધ અટકળો પણ સામે આવી રહી છે.
