ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીને અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈના રાજકીય અંતિમ સંસ્કાર સમારોહમાં હાજરી આપવા માટે ઔપચારિક આમંત્રણ મોકલ્યું છે. સમારોહ 4 જુલાઈથી શરૂ થશે અને 9 જુલાઈએ ખામેનેઈને મશહદ સ્થિત ઇમામ રઝા દરગાહ પરિસરમાં દફનાવવામાં આવશે.
ઈરાની અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, અંતિમ સંસ્કાર કાર્યક્રમમાં દેશભરમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉપસ્થિત રહેવાની શક્યતા છે. તેહરાન, કુમ અને મશહદમાં યોજાનારા વિવિધ કાર્યક્રમોમાં અંદાજે 2 કરોડ લોકો ભાગ લઈ શકે છે. જો આવું થાય તો તે વિશ્વના સૌથી મોટા જાહેર શોક સમારોહોમાંનો એક બની શકે છે.
અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈનું 28 ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના સંયુક્ત સૈન્ય હુમલાઓ દરમિયાન અવસાન થયું હતું. ત્યારબાદ 4 માર્ચે તેમનો અંતિમ સંસ્કાર યોજવાનો કાર્યક્રમ હતો, પરંતુ પ્રદેશમાં ચાલુ સૈન્ય તણાવ અને સુરક્ષા પડકારોને કારણે તેને સ્થગિત કરવામાં આવ્યો હતો.
ઈરાની અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તે સમયે દેશ યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો અને મોટા પાયે જાહેર કાર્યક્રમનું આયોજન શક્ય નહોતું. સુરક્ષા પરિસ્થિતિમાં સુધારો થયા બાદ હવે અંતિમ સંસ્કાર માટે નવી તારીખોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
અંતિમ સંસ્કારની શરૂઆત 4 જુલાઈએ તેહરાનના ગ્રાન્ડ મોસલ્લા પરિસરમાં થશે, જ્યાં ખામેનેઈના પાર્થિવ દેહને અંતિમ દર્શન માટે રાખવામાં આવશે. અહીં લાખો લોકો ઉપસ્થિત રહેવાની શક્યતા છે. ત્યારબાદ પાર્થિવ દેહને ધાર્મિક શહેર કુમ લઈ જવામાં આવશે, જ્યાં વિશેષ ધાર્મિક કાર્યક્રમો યોજાશે.
અંતિમ તબક્કામાં પાર્થિવ દેહને મશહદ લઈ જવામાં આવશે. 9 જુલાઈએ ઇમામ રઝા દરગાહ પરિસરમાં તેમને સંપૂર્ણ રાજકીય સન્માન સાથે દફનાવવામાં આવશે. આ પ્રસંગે ઈરાનના ટોચના રાજકીય, ધાર્મિક અને સૈન્ય નેતાઓ હાજર રહેશે.
ઈરાન તરફથી પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીને આમંત્રણ મોકલાયા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે ભારત સરકારે હજુ સુધી સ્પષ્ટ કર્યું નથી કે પ્રધાનમંત્રી વ્યક્તિગત રીતે હાજરી આપશે કે ભારત તરફથી કોઈ અન્ય પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવામાં આવશે.
વિદેશ નીતિના નિષ્ણાતોના મતે, ભારત માટે આ નિર્ણય કૂટનીતિક દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ભારતના ઈરાન, અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ સાથે વ્યૂહાત્મક સંબંધો હોવાથી નવી દિલ્હી અંતિમ સંસ્કાર સમારોહમાં ભાગીદારી અંગે સાવચેતીપૂર્વક નિર્ણય લઈ શકે છે.
આ પહેલાં મે 2024માં ઈરાનના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ઇબ્રાહિમ રઈસીનું હેલિકોપ્ટર દુર્ઘટનામાં અવસાન થયા બાદ ભારતે ઉચ્ચસ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ તેહરાન મોકલ્યું હતું. તે સમયે ભારતે એક દિવસનો રાષ્ટ્રીય શોક પણ જાહેર કર્યો હતો અને તત્કાલીન ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખડે અંતિમ સંસ્કારમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.
ખામેનેઈને મશહદમાં દફનાવવાનો નિર્ણય ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. મશહદ ઈરાનનું બીજું સૌથી મોટું શહેર છે અને શિયા મુસ્લિમોના સૌથી પવિત્ર ધાર્મિક કેન્દ્રોમાંનું એક છે.
અહીં આવેલી ઇમામ રઝાની દરગાહ વિશ્વના સૌથી મોટા ઇસ્લામિક ધાર્મિક સ્થળોમાં ગણાય છે. ઇમામ રઝાને શિયા મુસ્લિમ પરંપરાના આઠમા ઇમામ તરીકે માનવામાં આવે છે અને તેમની દરગાહ પર દર વર્ષે કરોડો શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ખામેનેઈને આ પવિત્ર સ્થળના પરિસરમાં દફનાવવાથી તેમનું નામ શિયા ઇસ્લામના અગ્રણી ધાર્મિક અને રાજકીય નેતાઓ સાથે વધુ મજબૂત રીતે જોડાશે. તેમના મતે, આ નિર્ણય ઈરાનની ધાર્મિક ઓળખ અને રાજકીય વારસા બંને માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અંતિમ સંસ્કાર કાર્યક્રમના આયોજન અને સુરક્ષાની સંપૂર્ણ જવાબદારી ઈરાનની ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)ને સોંપવામાં આવી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ વિશાળ કાર્યક્રમ માટે વ્યાપક સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.
તેહરાન નગરપાલિકાના સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક બાબતોના ઉપપ્રમુખ મોહમ્મદ અલી તવક્કોલીઝાદેહે જણાવ્યું કે ખામેનેઈના સન્માનમાં અનેક દિવસો સુધી જાહેર શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો યોજાશે. દેશભરમાં શોકસભાઓ, ધાર્મિક કાર્યક્રમો અને વિશેષ પ્રાર્થનાઓનું પણ આયોજન કરવામાં આવશે.
સુરક્ષા એજન્સીઓએ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે લાખો લોકોની હાજરીને કારણે ટ્રાફિક, ભીડ નિયંત્રણ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા મોટો પડકાર બની શકે છે. તેથી વિશેષ વ્યવસ્થાપન યોજનાઓ તૈયાર કરવામાં આવી છે.
ઇસ્લામિક પરંપરા અનુસાર સામાન્ય રીતે મૃત્યુ પછી એક કે બે દિવસમાં દફનવિધિ કરવામાં આવે છે. આવા સંજોગોમાં ખામેનેઈના અંતિમ સંસ્કારમાં અનેક મહિનાનો વિલંબ અસાધારણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
જોકે ઈરાની અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, યુદ્ધ, સુરક્ષા પરિસ્થિતિ અને મોટા પાયે જનભાગીદારીની તૈયારીને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. સરકાર ઇચ્છતી હતી કે દેશભરના નાગરિકો અને વિશ્વભરના પ્રતિનિધિઓ અંતિમ શ્રદ્ધાંજલિમાં ભાગ લઈ શકે.
ઈરાનના ઇસ્લામિક ગણરાજ્યના સ્થાપક અયાતુલ્લા રુહોલ્લાહ ખોમેનીના 1989માં યોજાયેલા અંતિમ સંસ્કારને આજે પણ વિશ્વના સૌથી મોટા જાહેર અંતિમ સંસ્કારોમાં ગણવામાં આવે છે. તે સમયે અંદાજે 1 કરોડ લોકો અંતિમ યાત્રામાં જોડાયા હતા.
વિશાળ ભીડને કારણે અનેક સ્થળોએ ભાગદોડ જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હતી. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, તે દરમિયાન ઓછામાં ઓછા આઠ લોકોનાં મોત થયા હતા અને હજારો લોકો ઘાયલ થયા હતા. આ સમારોહ આધુનિક ઇતિહાસના સૌથી મોટા જાહેર શોક કાર્યક્રમોમાં નોંધાયો હતો.
હવે ઈરાની અધિકારીઓને આશા છે કે ખામેનેઈના અંતિમ સંસ્કારમાં તેનાથી પણ વધુ લોકો ભાગ લેશે. અંદાજિત 2 કરોડ લોકોની હાજરીને ધ્યાનમાં રાખીને વહીવટી તંત્ર વ્યાપક સુરક્ષા અને ભીડ વ્યવસ્થાપનની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના હુમલાઓમાં ખામેનેઈના અવસાન બાદ પશ્ચિમ એશિયાની રાજકીય પરિસ્થિતિમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. ઈરાનના ટોચના નેતૃત્વમાં આવેલા પરિવર્તને પ્રાદેશિક શક્તિ સંતુલન, સુરક્ષા વ્યૂહરચનાઓ અને કૂટનીતિક સમીકરણોને અસર કરી છે.
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, ખામેનેઈનો અંતિમ સંસ્કાર માત્ર ધાર્મિક અથવા રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ નહીં રહે, પરંતુ ઈરાનની રાજકીય દિશા, શિયા વિશ્વમાં તેના પ્રભાવ અને પ્રાદેશિક શક્તિ પ્રદર્શન માટે પણ મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ બની શકે છે. તેથી જુલાઈમાં યોજાનારા આ કાર્યક્રમ પર વિશ્વભરની નજર છે.
