ઈરાને ફરી સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર તેનો અધિકાર યથાવત રહેશે અને તે કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં પોતાના વલણમાંથી પાછળ નહીં હટે. ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાકેર ગાલીબાફે જણાવ્યું કે અમેરિકા સાથે થયેલા તાજેતરના સમજૂતી સ્મારક (MoU) હેઠળ દરિયાઈ સેવાઓના ટોલમાં આપવામાં આવેલી 60 દિવસની છૂટ માત્ર અસ્થાયી વ્યવસ્થા છે. તેનો અર્થ એ નથી કે ઈરાને હોર્મુઝ જળમાર્ગ પરના પોતાના અધિકાર અથવા નિયંત્રણમાં કોઈ સમજૂતી કરી છે.
ઈરાની સરકારી મીડિયાને આપેલા નિવેદનમાં ગાલીબાફે જણાવ્યું કે હોર્મુઝ ઈરાનના પ્રાદેશિક જળનો ભાગ છે અને તેના પર દેશની સર્વભૌમ સત્તા યથાવત રહેશે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે અમેરિકા આ મુદ્દે અનાવશ્યક વિવાદ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
ગાલીબાફે જણાવ્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ ઈરાન માટે વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક રીતે સૌથી મોટી શક્તિ છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર યુદ્ધ અને સંકટના સમયમાં તે ઈરાન માટે "ઈશ્વરનો આપેલો ઉપહાર" સાબિત થયો છે. તેમણે અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર જળમાર્ગના સૈન્યીકરણના લગાવવામાં આવતા આરોપોને પણ નકારી કાઢ્યા. ગાલીબાફે જણાવ્યું કે ઈરાનને પોતાના પ્રાદેશિક જળની સુરક્ષા કરવાનો અધિકાર છે અને તે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુસાર છે.
સમુદ્રી નિરીક્ષણ કંપની Kplerના તાજા આંકડા મુજબ, સોમવારે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી કુલ 40 જહાજો પસાર થયા હતા. તેમાંના 16 જહાજોએ ઈરાનના સમુદ્રી માર્ગનો ઉપયોગ કર્યો હતો. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં પ્રાદેશિક તણાવ અને સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે જહાજોની અવરજવર પ્રભાવિત થઈ હતી, પરંતુ હવે તેમાં ધીમે ધીમે સુધારો જોવા મળી રહ્યો છે. વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર માટે તેને સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવે છે, કારણ કે વિશ્વના મોટા ભાગનું કાચું તેલ અને ગેસ આ જ માર્ગથી પસાર થાય છે.
ઈરાને અમેરિકા સાથેની આગળની શાંતિ પ્રક્રિયા માટે પોતાની શરતો ફરી દોહરાવી છે. તેહરાનનું કહેવું છે કે વિદેશોમાં અટવાયેલી તેની અંદાજે 6 અબજ ડોલર (લગભગ 57 હજાર કરોડ રૂપિયા)ની સંપત્તિ પહેલાં મુક્ત કરવામાં આવે. ઈરાની અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યાં સુધી આ રકમ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી શાંતિ સમજૂતીના આગામી તબક્કામાં આગળ વધવું શક્ય નહીં બને. ઈરાનનું માનવું છે કે અગાઉના સમજૂતીઓ હેઠળ તેની નાણાકીય સંપત્તિઓ પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવવી જોઈએ.
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાને અમેરિકા સાથે થયેલા સમજૂતી સ્મારક અંગે જણાવ્યું કે આ સમજૂતી સુપ્રીમ લીડર અલી ખામેનેઈની મંજૂરી બાદ જ કરવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે સરકાર દ્વારા લેવામાં આવતું દરેક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી પગલું દેશના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વની સંમતિથી જ આગળ વધે છે. તેમના નિવેદન મુજબ વર્તમાન સમજૂતીને ઈરાનની સત્તા વ્યવસ્થાનો સંપૂર્ણ સમર્થન પ્રાપ્ત છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા રાજદ્વારી પ્રયાસોના ભાગરૂપે બંને દેશોના પ્રતિનિધિમંડળ કતરની રાજધાની દોહા પહોંચ્યા છે. જોકે, ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં અમેરિકા સાથે કોઈપણ સ્તરે સીધી રાજકીય ચર્ચાની યોજના નથી.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઈલ બઘાઈએ જણાવ્યું કે ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળની મુલાકાતનો હેતુ માત્ર તાજેતરના અંતરિમ સમજૂતીના અમલીકરણ અને તકનીકી મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાનો છે. તેમાં વિદેશોમાં અટવાયેલી ઈરાની સંપત્તિ અને અન્ય વહીવટી મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ, કતરે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળ માત્ર મધ્યસ્થો સાથે બેઠક કરશે અને બંને દેશો વચ્ચે કોઈ સીધી ચર્ચા નિર્ધારિત નથી.
ઈઝરાયલે 20 વર્ષીય અમેરિકી નાગરિકને ઈરાન માટે કથિત જાસૂસી કરવાના આરોપમાં ધરપકડ કરી છે. સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, આરોપી પર ઈઝરાયલના સંવેદનશીલ સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક સ્થળોના ફોટા અને વિડિયો બનાવીને ઈરાન સાથે સંકળાયેલા એક એજન્ટ સુધી પહોંચાડવાનો આરોપ છે. તપાસ એજન્સીઓનો દાવો છે કે તેને દરેક કાર્ય બદલ દસોથી લઈને સૈંકડો ડોલર સુધીનું ચૂકવણું કરવામાં આવતું હતું.
અહેવાલો મુજબ તેની 9 જૂને ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને અભિયોજન પક્ષે તેની સામે ઔપચારિક કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. હાલમાં ઈઝરાયલ સ્થિત અમેરિકી દૂતાવાસે આ મામલે કોઈ જાહેર પ્રતિભાવ આપ્યો નથી.
ફ્રાન્સમાં ઈરાની વિરોધી સંગઠન નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ રેઝિસ્ટન્સ ઓફ ઈરાન (NCRI/MEK)ની પ્રસ્તાવિત રેલી સુરક્ષા કારણોસર રદ કરવામાં આવી છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ ગુપ્તચર એજન્સીઓને કાર્યક્રમ દરમિયાન સંભવિત બોમ્બ હુમલાની ધમકી અંગે માહિતી મળી હતી. તેના આધારે ફ્રેન્ચ વહીવટીતંત્રે રેલી શરૂ થવાના થોડા કલાકો પહેલાં તેને રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો.
અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઈરાનના પૂર્વ શાહના પુત્ર રેઝા પહલવીના સમર્થકો અને NCRI વચ્ચે વિદેશમાં વિરોધી નેતૃત્વને લઈને સ્પર્ધા વધી છે. જોકે, આ દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ શકી નથી.
ઈરાનના સરકારી પ્રસારણકર્તા IRIBએ મીનાબ સ્થિત એક પ્રાથમિક શાળા પર કથિત અમેરિકી મિસાઇલ હુમલા સાથે સંબંધિત વીડિયો જાહેર કરવાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાની મીડિયાના જણાવ્યા અનુસાર, વીડિયો હુમલાના થોડા જ મિનિટો બાદનો છે અને તેમાં બાળકોના મૃતદેહો દેખાય છે. IRIBએ સોશિયલ મીડિયા પર આ હુમલા માટે અમેરિકાને જવાબદાર ઠેરવ્યું છે. જોકે, વીડિયો અને હુમલા સંબંધિત આ દાવાઓની સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય પુષ્ટિ હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ અંગે ઈરાનનું કડક વલણ એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયો નથી. આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠા માટેના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ થશે તો તેનાથી પ્રાદેશિક સ્થિરતા અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને રાહત મળી શકે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો તણાવ ફરી વધશે તો તેની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય તેલની કિંમતો, સમુદ્રી વેપાર અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે. જોકે, બંને દેશોએ ચર્ચાના માર્ગ ખુલ્લા રાખવાના સંકેતો આપ્યા છે, પરંતુ ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેની સર્વભૌમ સત્તા, હોર્મુઝ જળમાર્ગ પરનો અધિકાર અને આર્થિક હિતો સંબંધિત મુદ્દાઓ પર કોઈ સમજૂતી કરવામાં આવશે નહીં.
