ઝારખંડ સરકારની ગુરુજી ક્રેડિટ કાર્ડ યોજનામાં હજુ સુધી જોડાયેલી ન હોય તેવી બેંકોને આગામી 30 દિવસમાં યોજનામાં જોડાવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. રાજ્યના નાણાં મંત્રી રાધાકૃષ્ણ કિશોરે બેંક અધિકારીઓને સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે શિક્ષણ માટે લોન માગતા વિદ્યાર્થીઓની અરજીઓ બિનજરૂરી રીતે પડતર રાખવામાં ન આવે. આ ઉપરાંત, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બેંકિંગ સેવાઓનો વિસ્તાર અને નાના વેપારીઓને લોન ઉપલબ્ધ કરાવવાના મુદ્દે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
ઝારખંડમાં ઘણા વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા ઇચ્છે છે, પરંતુ કોલેજની ફી અને અન્ય ખર્ચ માટે જરૂરી નાણાંની વ્યવસ્થા કરી શકતા નથી. આવા વિદ્યાર્થીઓને આર્થિક સહાય પૂરી પાડવા માટે રાજ્ય સરકાર ગુરુજી ક્રેડિટ કાર્ડ યોજના ચલાવી રહી છે. સરકારનો હેતુ વધુમાં વધુ બેંકોને આ યોજના સાથે જોડવાનો છે, જેથી જરૂરિયાતમંદ વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ માટે સમયસર લોન મળી શકે.
આ મુદ્દે નાણાં મંત્રી રાધાકૃષ્ણ કિશોરે રાજ્ય સ્તરીય બેંકર્સ સમિતિ (SLBC)ની 97મી ત્રિમાસિક બેઠકમાં બેંક અધિકારીઓ સાથે ચર્ચા કરી હતી. તેમણે યોજનામાં હજુ સુધી જોડાયેલી ન હોય તેવી બેંકોને આગામી 30 દિવસમાં જોડાવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા જણાવ્યું હતું. સાથે જ શિક્ષણ લોન માટે મળતી અરજીઓનો સમયસર નિકાલ કરવા પણ સૂચના આપી હતી.
ઝારખંડ સરકારે આ યોજના એવા વિદ્યાર્થીઓ માટે શરૂ કરી છે, જેમને આર્થિક મુશ્કેલીઓને કારણે આગળનો અભ્યાસ ચાલુ રાખવામાં અડચણ આવે છે. યોજના હેઠળ પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે મહત્તમ 15 લાખ રૂપિયા સુધીની લોન મળી શકે છે. આ લોન પર વાર્ષિક 4 ટકા વ્યાજદર નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
જોકે, દરેક અરજીને લોન મળશે તેની ખાતરી નથી. વિદ્યાર્થીઓએ યોજનાની પાત્રતાની શરતો અને બેંકની જરૂરી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ કરવી પડે છે. સરકારનો પ્રયાસ છે કે દસ્તાવેજી કાર્યવાહી અથવા બેંકો તરફથી થતી વિલંબને કારણે કોઈ વિદ્યાર્થીનો અભ્યાસ પ્રભાવિત ન થાય.
બેઠક દરમિયાન નાણાં મંત્રીએ શિક્ષણ લોન સંબંધિત અરજીઓને પ્રાથમિકતા આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. ખાસ કરીને આર્થિક સહાયની રાહ જોઈ રહેલા વિદ્યાર્થીઓની અરજીઓનો સમયસર નિકાલ કરવા બેંક અધિકારીઓને જણાવ્યું હતું.
બેઠકમાં રાજ્યની બેંકોની કામગીરી અને લોન વિતરણની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. નાણાં મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે બેંકોમાં લોકો દ્વારા જમા કરવામાં આવતી રકમનો યોગ્ય હિસ્સો રાજ્યના વિકાસ અને સ્થાનિક જરૂરિયાતો માટે વપરાવો જોઈએ.
સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં ઝારખંડની બેંકોનો ક્રેડિટ-ડિપોઝિટ રેશિયો (CD Ratio) 62.60 ટકા નોંધાયો હતો. સપ્ટેમ્બર 2025માં આ આંકડો 52.19 ટકા હતો. આમ, એક વર્ષમાં બેંકો દ્વારા આપવામાં આવેલી લોનનું પ્રમાણ વધ્યું છે.
જોકે, સરકારનું માનવું છે કે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો સુધી લોનની સુવિધાઓ વધુ અસરકારક રીતે પહોંચવી જોઈએ. ખેડૂતો, નાના દુકાનદારો અને પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવા ઇચ્છતા યુવાનોને જરૂરિયાતના સમયે બેંકો પાસેથી નાણાકીય સહાય મળી રહે તે જરૂરી છે.
બેઠકમાં ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી દીપિકા પાંડે સિંહે ગામડાંઓમાં બેંકિંગ સુવિધાઓની સ્થિતિ અંગે માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકાર ડિજિટલ પંચાયત પહેલ હેઠળ પંચાયત ભવનોમાં બેંકિંગ અને ડિજિટલ સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાની દિશામાં કામ કરી રહી છે.
આ પહેલના પ્રથમ તબક્કામાં 673 પંચાયતોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. તેમાંથી 335 સ્થળોને બેંકોની મંજૂરી મળી ચૂકી છે. બીજા તબક્કામાં 1,848 સ્થળો પસંદ કરવામાં આવ્યાં હતાં, જેમાંથી 571 સ્થળોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
આમ, બંને તબક્કાઓને મળીને અત્યાર સુધીમાં કુલ 906 સ્થળોને મંજૂરી મળી છે. જોકે, આ તમામ સ્થળોએ બેંકિંગ સેવાઓ શરૂ થઈ ગઈ નથી. અનેક સ્થળોએ હજુ જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવાની બાકી છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બેંકિંગ સેવાઓનો વિસ્તાર થવાથી લોકોને નાનાં નાણાકીય કામો માટે દૂર આવેલી બેંક શાખાઓ સુધી જવાની જરૂરિયાત ઘટશે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, મહિલાઓ અને બેંક સુધી પહોંચવા માટે લાંબું અંતર કાપતા ગ્રામીણ રહેવાસીઓને તેનો લાભ મળી શકે છે.
ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રીએ સ્વસહાય જૂથો સાથે સંકળાયેલી મહિલાઓને વધુ બેંક લોન ઉપલબ્ધ કરાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે મહિલાઓને બેંક સખી અને બેંકિંગ કોરેસ્પોન્ડન્ટ તરીકે કામ કરવાની વધુ તકો પૂરી પાડવા પણ જણાવ્યું હતું.
આ ઉપરાંત, યુવાનોને સ્વરોજગાર માટે લોન આપવી અને સ્વસહાય જૂથોને બેંકો સાથે જોડવાની પ્રક્રિયા વધુ સુવ્યવસ્થિત બનાવવાના મુદ્દે પણ ચર્ચા થઈ હતી. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અનેક મહિલાઓ નાના પાયે વ્યવસાય કરે છે. આવા વ્યવસાયોને આગળ વધારવા માટે સમયસર નાણાકીય સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવાની જરૂરિયાત બેઠકમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી.
આ બેઠકમાં કૃષિ, પશુપાલન અને સહકારિતા મંત્રી શિલ્પી નેહા તિર્કી, નાણાં વિભાગના સચિવ પ્રશાંત કુમાર, ભારતીય રિઝર્વ બેંકના પ્રતિનિધિઓ તથા વિવિધ બેંકોના અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
ઝારખંડ સરકારે ગુરુજી ક્રેડિટ કાર્ડ યોજનામાં જોડાવા માટે બેંકોને 30 દિવસની સમયમર્યાદા આપી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કેટલી બેંકો યોજનામાં જોડાય છે અને વિદ્યાર્થીઓની પડતર લોન અરજીઓ પર કેટલી કાર્યવાહી થાય છે તે આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.
