ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંત બનશે ભારતના 53મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ: ગ્રામીણ પૃષ્ઠભૂમિથી સર્વોચ્ચ અદાલત સુધીની અદ્ભુત યાત્રા

ભારતીય ન્યાયપાલિકા એક ઐતિહાસિક ક્ષણની સાક્ષી બનવા જઈ રહી છે, જ્યારે હરિયાણાના એક સામાન્ય ગ્રામીણ પરિવેશમાંથી નીકળીને મહેનત અને સંકલ્પનું ઉદાહરણ બની ચૂકેલા ન્યાયમૂર્તિ સૂર્યકાંત ભારતના 53મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ (Chief Justice of India) તરીકે શપથ લેશે. 

નવી દિલ્હી: દેશની રાજધાનીથી લગભગ 136 કિલોમીટર દૂર હરિયાણાના હિસાર જિલ્લાના નાના ગામ પેટવાડની એક તપતી બપોરે ઘઉંના પાકની કાપણી ચાલી રહી હતી. સૂર્યના તેજ તાપમાં પરસેવાથી લથપથ એક દુબળો-પાતળો કિશોર પોતાના ભાઈઓ સાથે મહેનતમાં લાગ્યો હતો. અચાનક તેણે થ્રેશર મશીન બંધ કર્યું, આકાશ તરફ જોયું અને દ્રઢ અવાજમાં કહ્યું કે તે પોતાનું જીવન બદલીને બતાવશે. મેટ્રિક સુધી ભણેલો આ સામાન્ય છોકરો સરકારી શાળામાં કોથળા પર બેસીને અભ્યાસ કરતો એક સામાન્ય વિદ્યાર્થી હતો. 

કોઈને અંદાજો નહોતો કે આ જ બાળક એક દિવસ ન્યાયનો ચહેરો બનીને લોકોને ન્યાય અપાવવાનું કામ કરશે. તે બાળકનું નામ હતું સૂર્યકાંત, જે આજે ભારતના 53મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJІ) તરીકે શપથ લેશે. જસ્ટિસ સૂર્યકાંત 24 નવેમ્બર 2025 થી 9 ફેબ્રુઆરી 2027 સુધી લગભગ 15 મહિના સુધી દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતનું નેતૃત્વ કરશે.

ગામ પેટવાડથી શરૂ થયેલી કહાણી

હરિયાણાના હિસાર જિલ્લાના નાના ગામ પેટવાડમાં 10 ફેબ્રુઆરી 1962ના રોજ જન્મેલા સૂર્યકાંત એક એવા પરિવારમાંથી આવે છે, જ્યાં શિક્ષણ અને અનુશાસન બંનેનું મહત્વપૂર્ણ સ્થાન હતું. પિતા મદનગોપાલ શાસ્ત્રી સંસ્કૃત શિક્ષક હતા અને માતા શશિ દેવી એક ગૃહિણી. પાંચ ભાઈ-બહેનોમાં સૌથી નાના સૂર્યકાંતે બાળપણમાં ગ્રામીણ જીવનની મુશ્કેલીઓને નજીકથી જોઈ.

એક સમય એવો પણ આવ્યો જ્યારે ખેતરોમાં થ્રેશર મશીન પાસે કામ કરતી વખતે તેમણે નક્કી કર્યું કે તેઓ પોતાનું જીવન બદલીને બતાવશે. સરકારી શાળામાં કોથળા પર બેસીને ભણતા આ જ સામાન્ય વિદ્યાર્થીએ આગળ જતાં ભારતીય ન્યાયપાલિકાનો ચહેરો બનવા સુધીની લાંબી યાત્રા નક્કી કરી.

શૈક્ષણિક પૃષ્ઠભૂમિ અને કારકિર્દીની શરૂઆત

1984માં મહર્ષિ દયાનંદ વિશ્વવિદ્યાલય, રોહતકથી કાયદાની ડિગ્રી મેળવ્યા પછી સૂર્યકાંતે હિસાર જિલ્લા અદાલતમાં વકીલાત શરૂ કરી. એક વર્ષ પછી તેઓ પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટ, ચંડીગઢમાં પ્રેક્ટિસ કરવા પહોંચ્યા, જ્યાં તેમણે પોતાની કાનૂની કુશળતા અને મહેનતથી એક મજબૂત ઓળખ બનાવી. કાયદા ક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠતાની ચાહે તેમને 2011માં કુરુક્ષેત્ર વિશ્વવિદ્યાલયથી એલએલએમ પૂર્ણ કરવા પ્રેરિત કર્યા—તે પણ એવા સમયે જ્યારે તેઓ પહેલાથી જ હાઈકોર્ટના જજ હતા.

વર્ષ 2000માં માત્ર 38 વર્ષની ઉંમરે સૂર્યકાંત હરિયાણાના સૌથી યુવા મહાધિવક્તા (Advocate General) બન્યા. ત્યારબાદ 2004માં તેમને પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. ન્યાયપાલિકામાં તેમની ઓળખ એક અનુશાસિત, દૂરંદેશી અને સંવેદનશીલ જજ તરીકે વિકસિત થતી ગઈ. ઓક્ટોબર 2018માં તેઓ હિમાચલ પ્રદેશ હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બન્યા અને ટૂંક સમયમાં જ 24 મે 2019ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ તરીકે પદોન્નત થયા.

મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયોમાં ભૂમિકા

• અનુચ્છેદ 370: તે બંધારણીય બેન્ચમાં સામેલ રહ્યા જેણે જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો આપતી જોગવાઈઓને દૂર કરવાના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો.
• કલમ 6A (આસામ નાગરિકતા મુદ્દો): સંબંધિત જોગવાઈને કાયદેસર ઠેરવનારી બેન્ચનો ભાગ રહ્યા.
• OROP (વન રેન્ક વન પેન્શન): આ યોજનાને બંધારણીય રીતે માન્ય ઠેરવી.
• ચૂંટણી પંચ કેસ: બિહારમાં ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી બાકાત કરાયેલા લાખો મતદારોની માહિતી સાર્વજનિક કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
• દિલ્હી દારૂ નીતિ કેસ: તે બેન્ચમાં સામેલ રહ્યા જેણે મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલને જામીન આપ્યા, જોકે તેમણે ધરપકડને કાનૂની રીતે યોગ્ય માની.

તેમના નિર્ણયોમાં બંધારણીય મૂલ્યો, પારદર્શિતા અને માનવાધિકાર સંરક્ષણની સ્પષ્ટ ઝલક જોવા મળે છે. 1980માં તેમના લગ્ન સવિતા શર્મા સાથે થયા, જેઓ કોલેજ પ્રિન્સિપાલના પદ પરથી નિવૃત્ત થયા. તેમની બંને પુત્રીઓ કાયદામાં માસ્ટર ડિગ્રી કરી રહી છે અને પોતાના પિતાના માર્ગે ચાલીને કાયદા ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવી રહી છે. 

જસ્ટિસ સૂર્યકાંત ફક્ત એક જજ જ નહીં, પરંતુ સંવેદનશીલ રચનાકાર પણ છે. કોલેજના દિવસોમાં તેમની કવિતા ‘મેંઢ પર મિટ્ટી ચઢા દો’ ઘણી લોકપ્રિય રહી. પર્યાવરણ સંરક્ષણ પ્રત્યે તેમનું સમર્પણ તેમના ગામમાં તળાવના પુનર્નિર્માણ અને વૃક્ષારોપણના પ્રયાસોમાં સ્પષ્ટપણે દેખાય છે.