યુક્રેનના સુમી શહેરમાં ભારત સાથે જોડાયેલા ફાર્માસ્યુટિકલ ગ્રુપ કસુમ ગ્રુપ (Kusum Group)ની ઉત્પાદન એકમ પર રશિયન ડ્રોન હુમલો થયો છે. હુમલામાં એક કર્મચારીનું મોત થયું છે, જ્યારે અનેક લોકો ઘાયલ થયા હોવાની માહિતી છે. કંપનીની મુખ્ય ઉત્પાદન ઇમારતને ભારે નુકસાન થયું છે અને કંપની અનુસાર નુકસાનનો અંદાજ 400 કરોડ રૂપિયાથી વધુ હોઈ શકે છે.
કસુમ ગ્રુપના સ્થાપક અને પ્રમુખ રાજીવ ગુપ્તા ભારતીય મૂળના ઉદ્યોગપતિ છે. હુમલાના સમયે તેઓ સુમીમાં હાજર ન હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. કંપની યુક્રેનમાં લાંબા સમયથી દવા ઉત્પાદનનું કામ કરી રહી છે.
યુક્રેનના અધિકારીઓ અને કંપની સાથે જોડાયેલા અહેવાલો અનુસાર, 4 ઓક્ટોબરે સુમીમાં થયેલા રશિયન ડ્રોન હુમલા દરમિયાન ફાર્મા પરિસરને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, હુમલાના ચોક્કસ ઉદ્દેશ અંગે સ્વતંત્ર રીતે કોઈ અંતિમ નિષ્કર્ષ સામે આવ્યો નથી. યુક્રેનિયન પક્ષે તેને નાગરિક અને તબીબી પુરવઠા સાથે જોડાયેલા માળખા પરનો હુમલો ગણાવ્યો છે.
સુમી યુક્રેનનો સરહદી વિસ્તાર છે અને રશિયા સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધ દરમિયાન અહીં નિયમિત રીતે ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલા થતા રહ્યા છે. 4 ઓક્ટોબરના હુમલામાં કસુમ ગ્રુપની દવા ઉત્પાદન એકમને ગંભીર નુકસાન થયું હતું.
અહેવાલો અનુસાર, ડ્રોન હુમલા બાદ ફેક્ટરીની મુખ્ય રચનાનો મોટો હિસ્સો નષ્ટ થયો હતો. ઘટનાસ્થળેથી ધુમાડાનો મોટો ગોટો જોવા મળ્યો હતો. હુમલામાં એક કર્મચારીનું મોત થયું, જ્યારે અનેક લોકો ઘાયલ થયા. યુક્રેનના પ્રાદેશિક અધિકારીઓએ પણ તે દિવસે સુમી વિસ્તારમાં રશિયન હુમલાઓને કારણે એક વ્યક્તિના મોત અને અનેક લોકોના ઘાયલ થવાની માહિતી આપી હતી.
કસુમ ગ્રુપે મૃત કર્મચારીના પરિવાર પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી છે. કંપની અનુસાર, મૃત્યુ પામેલા કર્મચારી યેવહેન વોલોદિમિરોવિચ મિરોશ્નિચેન્કો 2009થી કંપનીના એન્જિનિયરિંગ વિભાગમાં કામ કરતા હતા.
રાજીવ ગુપ્તા ભારતના રાજસ્થાનના ભરતપુર સાથે જોડાયેલા ઉદ્યોગપતિ છે. કસુમ ગ્રુપે શરૂઆતમાં ભારતમાંથી યુક્રેનમાં દવાઓ મોકલવા અને ત્યાં તેમનું વિતરણ કરવાના વ્યવસાયથી પોતાની કામગીરી શરૂ કરી હતી.
સમય જતાં કંપની વિતરણથી આગળ વધીને પોતે દવા ઉત્પાદન કરવા લાગી. ઉપલબ્ધ કંપની સંબંધિત માહિતી અનુસાર, ભારતમાં ઉત્પાદન એકમો સ્થાપિત કર્યા બાદ 2009માં યુક્રેનના સુમીમાં ઉત્પાદન પ્લાન્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
કંપનીનો વ્યવસાય મુખ્યત્વે જેનરિક દવાઓના ઉત્પાદન અને પુરવઠા સાથે જોડાયેલો છે. અહેવાલો અનુસાર, કસુમ ગ્રુપ 50થી વધુ દવા ઉત્પાદનો બનાવે છે અને યુક્રેન ઉપરાંત મધ્ય એશિયા તથા અન્ય વિદેશી બજારોમાં પણ દવાઓ પહોંચાડે છે.
ભારતમાં કંપનીની ઉત્પાદન સુવિધાઓ ભિવાડી, રાજસ્થાન અને પિથમપુર, મધ્ય પ્રદેશમાં પણ છે. કસુમ ગ્રુપે જણાવ્યું છે કે યુક્રેનમાં દવાઓનો પુરવઠો ચાલુ રાખવા માટે ભારતમાં ઉપલબ્ધ ઉત્પાદન ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
ડ્રોન હુમલાથી કંપનીની સુમી એકમને ભારે આર્થિક નુકસાન થયું છે. વિવિધ અહેવાલોમાં નુકસાનનો અંદાજ ઓછામાં ઓછો 400 કરોડ રૂપિયા એટલે કે આશરે 50 મિલિયન ડોલરથી વધુ હોવાનું જણાવાયું છે.
મુખ્ય ઉત્પાદન માળખાના મોટા હિસ્સાને નુકસાન થતાં યુક્રેન સ્થિત કંપનીની ઉત્પાદન કામગીરી પર તાત્કાલિક અસર પડી છે. યુદ્ધ દરમિયાન પણ આ પ્લાન્ટમાં ઉત્પાદન ચાલુ હતું, પરંતુ તાજા હુમલા બાદ તેની સામાન્ય કામગીરી ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ છે.
કંપનીએ જોકે સંકેત આપ્યો છે કે તેનો વ્યવસાય સંપૂર્ણપણે બંધ થયો નથી. ભારતમાં આવેલી એકમોની મદદથી યુક્રેનમાં જરૂરી દવાઓનો પુરવઠો જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
હુમલામાં એક કર્મચારીનું મોત થયું છે. પ્રારંભિક મીડિયા અહેવાલોમાં મૃતકને એન્જિનિયર ગણાવવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે કંપનીએ બાદમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ એન્જિનિયરિંગ વિભાગ સાથે જોડાયેલા કર્મચારી હતા.
યુક્રેનના અધિકારીઓ અનુસાર, 4 ઓક્ટોબરથી 5 ઓક્ટોબર વચ્ચે સુમી વિસ્તારમાં અનેક રશિયન હુમલા થયા હતા. પ્રાદેશિક પ્રશાસને 24 કલાકના સમયગાળામાં ડઝનેક હુમલાની માહિતી આપી હતી અને સુમી સમુદાયમાં એક વ્યક્તિના મોત તથા અનેક લોકોના ઘાયલ થવાની પુષ્ટિ કરી હતી.
આ ઘટના રશિયાના વ્યાપક હવાઈ અભિયાનનો એક ભાગ હતી, જેમાં યુક્રેનના અનેક શહેરો અને માળખાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.
યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કીએ સુમીમાં ફાર્માસ્યુટિકલ સુવિધા પર થયેલા હુમલાનો ઉલ્લેખ કરતાં મૃત વ્યક્તિના પરિવાર પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી હતી.
યુક્રેનિયન પક્ષે જણાવ્યું હતું કે સુમીમાં નુકસાન પામેલા ફાર્માસ્યુટિકલ પરિસરમાં જરૂરી દવાઓ સાથે જોડાયેલું ઉત્પાદન અને સંગ્રહ થતો હતો. યુક્રેનિયન અધિકારીઓએ હુમલાને નાગરિક માળખા પર રશિયન હુમલાઓની વ્યાપક શ્રેણીનો ભાગ ગણાવ્યો છે.
જોકે, યુદ્ધ દરમિયાન કોઈ હુમલાના સૈન્ય હેતુ અથવા લક્ષ્યની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઘણી વખત મુશ્કેલ હોય છે. તેથી હુમલા પાછળ રશિયાની વાસ્તવિક કામગીરી સંબંધિત મંતવ્ય અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ સત્તાવાર તપાસ બાદ જ કાઢી શકાય છે.
કસુમ ગ્રુપની યુક્રેન સ્થિત કામગીરી પર આ પહેલો હુમલો નથી. અહેવાલો અનુસાર, એપ્રિલ 2025માં પણ કંપનીના એક ગોડાઉનને ડ્રોન હુમલામાં નુકસાન થયું હતું.
તાજો હુમલો વધુ ગંભીર છે કારણ કે આ વખતે સુમી સ્થિત મુખ્ય ઉત્પાદન સુવિધાને ભારે નુકસાન થયું છે અને એક કર્મચારીનું મોત થયું છે. આ ઘટનાએ યુક્રેનમાં ભારતીય મૂળની કંપનીઓ માટે યુદ્ધ સંબંધિત સુરક્ષા જોખમોને ફરીથી સામે લાવ્યા છે.
કસુમ ગ્રુપની સુમી એકમનું મહત્વ માત્ર એક વ્યવસાયિક સંપત્તિ પૂરતું નથી. કંપની જેનરિક અને જરૂરી દવાઓના ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલી છે. તેથી ઉત્પાદન લાંબા સમય સુધી ખોરવાય તો સ્થાનિક અને પ્રાદેશિક પુરવઠા શૃંખલા પર અસર થઈ શકે છે.
યુદ્ધ દરમિયાન આરોગ્ય ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા માળખાની સુરક્ષા સંવેદનશીલ મુદ્દો રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી કાયદા હેઠળ નાગરિક સુવિધાઓ અને તબીબી માળખાની સુરક્ષા મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જોકે, કોઈ ચોક્કસ હુમલામાં આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન થયું છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે સ્વતંત્ર તથ્ય ચકાસણી અને કાનૂની મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
આ ઘટના એવા સમયે બની છે જ્યારે ભારત રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના ઉકેલ માટે બંને પક્ષો સાથે સંવાદ જાળવી રાખવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે.
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે તાજેતરમાં કહ્યું હતું કે ભારતે સંઘર્ષના ઉકેલ માટે પોતાના રાજદ્વારી પ્રયાસો ઝડપી કર્યા છે અને મોસ્કો તથા કીવ બંને સાથે વાતચીત ચાલુ રાખી છે.
ભારતનું સત્તાવાર વલણ લાંબા સમયથી એવું રહ્યું છે કે રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષનો ઉકેલ વાતચીત અને રાજદ્વારી માધ્યમથી થવો જોઈએ. આ સ્થિતિમાં ભારતીય મૂળની કંપનીની સંપત્તિ પર થયેલો હુમલો નવી દિલ્હી માટે આર્થિક અને માનવતાવાદી બંને દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ છે.
યુક્રેનમાં કાર્યરત ભારતીય કંપનીઓ અને ભારતીય મૂળના ઉદ્યોગપતિઓ માટે તાજો હુમલો સુરક્ષા જોખમને રેખાંકિત કરે છે. યુદ્ધ દરમિયાન કોઈપણ વિસ્તારમાં ઔદ્યોગિક એકમોનું સંચાલન લોજિસ્ટિક્સ, કર્મચારીઓની સુરક્ષા, વીમા અને પુરવઠા શૃંખલાના દૃષ્ટિકોણથી પડકારજનક છે.
કસુમ ગ્રુપના કિસ્સામાં ભારતમાં આવેલી ઉત્પાદન એકમો કંપનીને વૈકલ્પિક પુરવઠા ક્ષમતા ઉપલબ્ધ કરાવી શકે છે. તેનાથી યુક્રેનમાં નુકસાન પામેલા પ્લાન્ટની સ્થિતિમાં પણ જરૂરી દવાઓનો પુરવઠો જાળવી રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
હાલમાં અસરગ્રસ્ત કર્મચારીઓની સુરક્ષા, નુકસાનનું મૂલ્યાંકન અને ઉત્પાદન વ્યવસ્થાને ફરી ગોઠવવી મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ છે. સુમી પ્લાન્ટને સંપૂર્ણ રીતે ફરી કાર્યરત થવામાં કેટલો સમય લાગશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી.
