નવી દિલ્હી: ભારતમાં કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના ભંડોળ અને રાજકીય વિરોધ પ્રદર્શનોને લઈને અમેરિકન ગાયિકા મેરી મિલબેન અને સંગઠનના સ્થાપક અભિજીત દીપકે વચ્ચે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર ઉગ્ર ચર્ચા થઈ હતી. મિલબેને દીપકેને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે સંવાદ કરવાની અને દેશના વિકાસમાં યોગદાન આપવાની સલાહ આપી હતી. બીજી તરફ, દીપકેએ ભારતના આંતરિક મામલાઓમાં વિદેશી નાગરિકોના હસ્તક્ષેપ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
વિવાદની શરૂઆત CJPને કથિત રીતે અમેરિકન સ્ત્રોતોમાંથી ભંડોળ મળતું હોવાના દાવાથી થઈ હતી. મેરી મિલબેને સોશિયલ મીડિયા પર દાવો કર્યો હતો કે ભારતમાં પ્રદર્શનો કરવા માટે સંગઠનને અમેરિકામાંથી ભંડોળ મળી રહ્યું છે. તેમણે ભારતીય યુવાનોને આવી પ્રવૃત્તિઓ સામે એકજૂથ થઈને શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાનો અવાજ ઉઠાવવાની અપીલ પણ કરી હતી.
મિલબેને અભિજીત દીપકેને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે બેસીને વાતચીત કરવાની અને દેશની પ્રગતિમાં યોગદાન આપવાની સલાહ આપી હતી. તેમના સંદેશમાં રાજકીય મતભેદો હોવા છતાં દેશના વિકાસ માટે રચનાત્મક સંવાદને પ્રાથમિકતા આપવાનો આગ્રહ હતો.
જોકે, CJPને અમેરિકન ભંડોળ મળતું હોવાના દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ માટે સંબંધિત નાણાકીય દસ્તાવેજો અથવા સત્તાવાર તપાસનાં તારણો જરૂરી છે. તેથી આ આરોપને સ્થાપિત હકીકતને બદલે દાવા તરીકે જોવો જરૂરી છે.
મેરી મિલબેનની ટિપ્પણીના જવાબમાં અભિજીત દીપકેએ ભારતના આંતરિક મામલાઓમાં વિદેશી નાગરિકોની ભૂમિકા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે ભારતીય નાગરિકો પોતાના પ્રશ્નો ઉકેલવામાં સક્ષમ છે અને દેશના મામલાઓમાં તેમને બહારના હસ્તક્ષેપની જરૂર નથી.
દીપકેનો તર્ક હતો કે ભારતમાં રાજકીય અસંમતિ અને વિરોધ પ્રદર્શનો સાથે સંકળાયેલા મુદ્દાઓ પર ભારતીય નાગરિકોને જ પોતાનો અભિપ્રાય રજૂ કરવાનો અને નિર્ણય લેવાનો અધિકાર હોવો જોઈએ. તેમણે વડાપ્રધાન મોદીનો ઉલ્લેખ કરીને સવાલ કર્યો હતો કે દેશવાસીઓને બદનામ કરવા માટે અમેરિકન સમર્થન લેવાની જરૂર શા માટે પડી રહી છે.
આ રીતે, બંને વચ્ચેનો વિવાદ CJPના કથિત ભંડોળ પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નહોતો. તેમાં રાજકીય વિરોધ, વિદેશી નાગરિકોની ટિપ્પણીઓ અને ભારતની સંપ્રભુતા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પણ સામેલ થયા હતા.
મેરી મિલબેને પોતાના સંદેશમાં દીપકેને ચેતવણી આપતાં કહ્યું હતું કે અમેરિકન દાતાઓનું સમર્થન કાયમી ન પણ રહે. તેમનો તર્ક હતો કે જો કોઈ આંદોલન સફળ ન થાય, તો તેને આર્થિક સહાય આપતા લોકો તેનાથી અંતર રાખી શકે છે.
તેમણે દીપકેને અમેરિકામાં મેળવેલા શિક્ષણ અને પ્રતિભાનો સકારાત્મક કાર્યો માટે ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપી હતી. સાથે જ, વડાપ્રધાન મોદી સાથે સંવાદ કરીને ભારતની પ્રગતિમાં યોગદાન આપવા અપીલ કરી હતી.
મિલબેનની ટિપ્પણીનો સ્વર ટીકાત્મક હતો. તેમણે પોતાના સંદેશમાં એવું પણ કહ્યું હતું કે કોઈ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિને સફળતા મળવી જોઈએ નહીં. જોકે, કોઈ સંગઠન અથવા આંદોલનને ગેરકાયદેસર ઠરાવવા માટે સંબંધિત કાયદાઓ અને સત્તાવાર તથ્યોના આધારે મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
મેરી મિલબેન અગાઉ પણ ભારતના અનેક રાજકીય અને સામાજિક મુદ્દાઓ પર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સમર્થનમાં નિવેદનો આપી ચૂક્યાં છે. તેમનાં કેટલાક નિવેદનોને લઈને અગાઉ પણ ચર્ચા થઈ હતી.
ફેબ્રુઆરી 2021માં કૃષિ કાયદાઓ વિરુદ્ધ ભારતમાં ચાલી રહેલા ખેડૂત આંદોલન દરમિયાન મિલબેને મોદી સરકારના કૃષિ સુધારાઓનું સમર્થન કર્યું હતું. તેમણે ખેડૂતોના જીવનધોરણમાં સુધારો લાવવાના વડાપ્રધાનના દૃષ્ટિકોણ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો.
ઓગસ્ટ 2023માં મણિપુરમાં હિંસાને લઈને થયેલી ચર્ચા દરમિયાન પણ તેમણે વડાપ્રધાન મોદીના નેતૃત્વનું સમર્થન કર્યું હતું. તેમના નિવેદનમાં ભારતના નેતૃત્વ પ્રત્યે વિશ્વાસ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
2023માં પ્રસારિત BBCની ડોક્યુમેન્ટરી 'India: The Modi Question'માં 2002નાં ગુજરાત રમખાણો દરમિયાન નરેન્દ્ર મોદીની ભૂમિકા અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. મિલબેને આ ડોક્યુમેન્ટરીની ટીકા કરી હતી અને મોદી સરકારના સમર્થનમાં પોતાનો અભિપ્રાય રજૂ કર્યો હતો.
માર્ચ 2024માં નાગરિકતા સંશોધન કાયદો (CAA) લાગુ થયા બાદ મિલબેને સરકારના નિર્ણયની પ્રશંસા કરી હતી. લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન પણ તેમણે ભારતીય મતદારોને મોદીના સમર્થનમાં મતદાન કરવાની અપીલ કરી હતી.
CJPને કથિત રીતે વિદેશી ભંડોળ મળતું હોવાના મુદ્દે ભારતમાં પણ રાજકીય નિવેદનબાજી થઈ છે. ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, ભાજપના સાંસદ નિશિકાંત દુબેએ અભિજીત દીપકેના અમેરિકામાં થયેલા શિક્ષણના ખર્ચના સ્ત્રોત અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે એ પણ પૂછ્યું હતું કે શું તેમના શિક્ષણ પાછળ અમેરિકન ઉદ્યોગપતિ જ્યોર્જ સોરોસ સાથે સંકળાયેલા કોઈ ફાઉન્ડેશનની ભૂમિકા હતી.
ભાજપના અધ્યક્ષ નીતિન નવીને પણ વિપક્ષ અને CJP પર વિદેશી મદદ દ્વારા દેશમાં અસ્થિરતા પેદા કરવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
આ ઉપરાંત, ઓગસ્ટ 2026માં RTI કાર્યકર અમિત તિવારીએ દીપકેના શિક્ષણના ખર્ચ અને CJPના કાનૂની સહાય ભંડોળની તપાસની માગણી કરવામાં આવી હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
આ આરોપો અને તપાસની માગણીઓને પ્રમાણિત તારણોથી અલગ રાખવા જરૂરી છે. કોઈ વ્યક્તિના શિક્ષણના ખર્ચ અથવા સંગઠનની પ્રવૃત્તિઓ અંગે સવાલો ઊઠવાથી વિદેશી ભંડોળ મળતું હોવાનું આપમેળે સાબિત થતું નથી. તેના માટે નાણાકીય રેકોર્ડ, દાતાઓની વિગતો અને સંબંધિત અધિકારીઓની તપાસ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
અભિજીત દીપકે અગાઉ પણ CJPનાં આંદોલનો માટે વિદેશી ભંડોળ મળતું હોવાના આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, સંગઠનનાં કાર્યક્રમો અને પ્રવૃત્તિઓનો ખર્ચ તેઓ અને તેમના મિત્રો સાથે મળીને ઉઠાવે છે.
દીપકેએ દાવો કર્યો હતો કે સંગઠનને કોઈ બાહ્ય દાતા અથવા મોટા ઉદ્યોગપતિ પાસેથી આર્થિક સહાય મળી નથી. તેમણે ભવિષ્યમાં ક્રાઉડફંડિંગ દ્વારા નાણાં એકત્ર કરવાની યોજનાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
વિદેશી ભંડોળના આરોપો અંગે તેમણે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને સવાલ કરતાં કહ્યું હતું કે જો કોઈ આંદોલનમાં વિદેશી નાણાંનો ઉપયોગ થયો હોય, તો તેની તપાસ અને તેને રોકવાની જવાબદારી ગૃહ મંત્રાલયની છે.
જોકે, ભંડોળ અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવા માટે સંગઠન દ્વારા આપવામાં આવેલી સ્પષ્ટતા ઉપરાંત ઉપલબ્ધ નાણાકીય દસ્તાવેજો અને સત્તાવાર તપાસનાં પરિણામોનું પણ મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, આ વિવાદ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે વિપક્ષી પક્ષો અને CJP સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા તથા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગણીને લઈને પ્રદર્શનો કરી રહ્યાં છે.
SIR મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણની પ્રક્રિયા છે. તેનો હેતુ મતદાર યાદીની સમીક્ષા કરવાનો છે. જોકે, તેના અમલીકરણ, પારદર્શિતા અને સંભવિત અસરો અંગે રાજકીય પક્ષો વચ્ચે મતભેદ હોઈ શકે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં CJPના કથિત ભંડોળ અંગેની ચર્ચાએ રાજકીય વિરોધ અને વિદેશી સમર્થનનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં લાવ્યો છે. જોકે, ભંડોળ અંગેના આરોપો અને SIR વિરુદ્ધનાં પ્રદર્શનો વચ્ચે સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરવા માટે નક્કર પુરાવા જરૂરી છે.
મેરી મિલબેન અને અભિજીત દીપકે વચ્ચેની ચર્ચાએ ભારતમાં રાજકીય અભિવ્યક્તિ, વિદેશી નાગરિકોની જાહેર ટિપ્પણીઓ અને સંગઠનોની નાણાકીય પારદર્શિતા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ સામે લાવ્યા છે.
મિલબેને દીપકેને વડાપ્રધાન મોદી સાથે સંવાદ કરવાની અને સકારાત્મક રાજકારણ અપનાવવાની સલાહ આપી હતી. બીજી તરફ, દીપકેએ વિદેશી નાગરિકોની ભૂમિકા અંગે સવાલો ઉઠાવીને દેશના આંતરિક મામલાઓમાં ભારતીયોના નિર્ણય લેવાના અધિકાર પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ વિવાદમાં રાજકીય આરોપો અને પ્રમાણિત તથ્યો વચ્ચેનો તફાવત જાળવવો મહત્ત્વપૂર્ણ છે. CJPને કથિત વિદેશી ભંડોળ મળતું હોવાના દાવાની પુષ્ટિ, સંગઠનની નાણાકીય વ્યવસ્થા અને સંબંધિત તપાસનાં તારણો સામે આવ્યા બાદ જ આ મામલાનું સ્પષ્ટ મૂલ્યાંકન થઈ શકશે. હાલ આ ચર્ચા ભારતમાં વિદેશી સમર્થન, રાજકીય અસંમતિ અને જાહેર જવાબદારી અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચાનો એક ભાગ છે.
