મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) દરમિયાન મોટા પાયે મતદારોનાં નામ દૂર કરવા અને પ્રક્રિયામાં અનિયમિતતાઓ આચરવાના આક્ષેપો અંગે દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં આજે, 15 ઑક્ટોબરે સુનાવણી થશે. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી સહિત અનેક વિપક્ષી નેતાઓએ આક્ષેપો સાથે અદાલતનો સંપર્ક કર્યો છે. અરજદારોની માગણી છે કે મતદાર યાદીમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારોનું સ્વતંત્ર ઑડિટ કરવામાં આવે, બૂથવાર વિગતો જાહેર કરવામાં આવે અને પાત્ર મતદારોના અધિકારોનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે.
અરજીમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે મતદાર યાદીમાં ફેરફાર કરવાની પ્રક્રિયા પારદર્શક અને કાયદા અનુસાર હોવી જોઈએ, જેથી કોઈ પણ પાત્ર નાગરિકને મતદાનના અધિકારથી વંચિત ન રહેવું પડે. સુપ્રીમ કોર્ટની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ કેસની યાદી અનુસાર, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને ન્યાયમૂર્તિ જોયમાલ્યા બાગચીની બેન્ચ આ મામલાની સુનાવણી કરશે.
વિપક્ષી નેતાઓએ સુપ્રીમ કોર્ટને વિનંતી કરી છે કે SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવેલા નામો અને તેમાં કરાયેલા સુધારાઓની તપાસ માટે સ્વતંત્ર સમિતિની રચના કરવામાં આવે. આ સમિતિની અધ્યક્ષતા સુપ્રીમ કોર્ટના કોઈ નિવૃત્ત ન્યાયાધીશને સોંપવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. સમિતિમાં ટેક્નિકલ નિષ્ણાતો અને અન્ય પ્રતિષ્ઠિત નાગરિકોને સામેલ કરવાની પણ માગણી કરવામાં આવી છે.
અરજદારોના જણાવ્યા અનુસાર, સમિતિએ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં મતદાર યાદીમાં થયેલા ફેરફારોનું સ્વતંત્ર ઑડિટ કરવું જોઈએ. તેનાથી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા વધારવામાં અને સંભવિત ભૂલો ઓળખવામાં મદદ મળી શકે છે. અરજીમાં એવી પણ માગણી કરવામાં આવી છે કે કોઈ મતદારનું નામ દૂર કરતાં પહેલાં નિયમો અનુસાર નોટિસ આપવામાં આવે અને તેને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની યોગ્ય તક મળે. વિપક્ષી નેતાઓનું કહેવું છે કે પાત્ર નાગરિકોનાં નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર થવાથી તેમના લોકતાંત્રિક અધિકારો પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
અરજદારોએ સુપ્રીમ કોર્ટને અંતિમ ચુકાદો ન આવે ત્યાં સુધી સંબંધિત રાજ્યોમાં ચાલી રહેલી વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ પ્રક્રિયા પર વચગાળાની રોક લગાવવાની વિનંતી કરી છે. તેમનો તર્ક છે કે તપાસ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં પ્રક્રિયા ચાલુ રહેવાથી પાત્ર મતદારોના અધિકારો પર અસર પડી શકે છે.
આ ઉપરાંત, પંજાબ અને અન્ય ચૂંટણીલક્ષી રાજ્યોના પાત્ર નાગરિકોને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ સામેલ કરાવવાની પૂરતી તક આપવાની માગણી કરવામાં આવી છે. આ માગણીઓ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ સુનાવણી દરમિયાન સ્પષ્ટ થશે.
આ અરજીમાં રાહુલ ગાંધી ઉપરાંત કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે સહિત અનેક અગ્રણી વિપક્ષી નેતાઓનાં નામ સામેલ છે. તેમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ સૌગત રોય, સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવ અને રાષ્ટ્રીય જનતા દળના નેતા તેજસ્વી પ્રસાદ યાદવનો પણ સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (શરદચંદ્ર પવાર)નાં નેતા સુપ્રિયા સુલે, શિવસેના (ઉદ્ધવ બાળાસાહેબ ઠાકરે)ના નેતા સંજય રાઉત અને ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના ડી. રાજા સહિત અન્ય વિપક્ષી નેતાઓએ પણ આ મામલે અરજી દાખલ કરી છે. વિપક્ષી પક્ષોએ મતદાર યાદીમાં સુધારા કરવાની પ્રક્રિયા અને તેની સંભવિત અસરો અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
અરજીમાં ભારતના ચૂંટણી પંચને SIR સંબંધિત મહત્ત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો અદાલતમાં રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપવા માગણી કરવામાં આવી છે. તેમાં વિવાદાસ્પદ નિર્ણયો સંબંધિત ફાઇલો, બેઠકોના એજન્ડા, કાર્યવાહીનું વિવરણ, અધિકારીઓની ટિપ્પણીઓ અને નોંધવામાં આવેલી વાંધા-અરજીઓનો સમાવેશ થાય છે.
અરજદારોએ ECINET અને ERONET જેવા ચૂંટણી સંબંધિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના ઍક્સેસ લૉગ્સ ઉપલબ્ધ કરાવવાની પણ માગણી કરી છે. આ સાથે, 24 જૂન 2025ના રોજ દેશભરમાં SIR શરૂ કરવાના નિર્ણયને લગતા રેકોર્ડ રજૂ કરવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે.
અરજીમાં તપાસ કરવાની માગણી કરવામાં આવી છે કે સંબંધિત નિર્ણયો બંધારણની કલમ 324, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર અધિનિયમ, 2023ની કલમ 18 તથા સુપ્રીમ કોર્ટના સંબંધિત ચુકાદાઓ અનુસાર લેવામાં આવ્યા હતા કે નહીં. અરજદારોનું કહેવું છે કે જો કોઈ નિર્ણય કાનૂની સત્તા વિના લેવામાં આવ્યો હોય, તો તેને રદ કરવામાં આવવો જોઈએ.
