નીતીશ કુમાર છેલ્લા 20 વર્ષથી બિહારના રાજકારણનું કેન્દ્ર રહ્યા છે. 2025ની ચૂંટણીમાં JDU અને BJPએ સારો દેખાવ કર્યો, અને નીતીશ કુમાર 10મી વખત મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેમનું સતત સત્તામાં રહેવું તેમની રણનીતિ અને ગઠબંધન બદલવાની કુશળતા દર્શાવે છે.
Bihar Politics: બિહારમાં છેલ્લા 20 વર્ષથી રાજકારણનું કેન્દ્ર ફક્ત નીતીશ કુમાર જ રહ્યા છે. ભલે કોઈ પણ પાર્ટી સત્તામાં આવી હોય કે ગઈ હોય, પરંતુ મુખ્યમંત્રીની ખુરશી હંમેશા નીતીશ કુમાર માટે જ નક્કી થતી રહી છે. નીતીશ કુમાર હવે 10મી વખત મુખ્યમંત્રી પદના શપથ લેવા જઈ રહ્યા છે અને આ સિદ્ધિ તેમને માત્ર બિહારમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સત્તામાં રહેનારા નેતાઓમાં ગણાવે છે. તેમનું આ સતત સત્તામાં રહેવું તેમના રાજકીય કૌશલ્ય અને સમય-સમય પર ગઠબંધન બદલવાની ક્ષમતાનું પરિણામ છે.
નીતીશ કુમારે છેલ્લા 10 વર્ષમાં બે વાર RJD સાથે મળીને સરકાર બનાવી અને પછી NDA સાથે પાછા ફર્યા. તેમની આ રણનીતિ એ સુનિશ્ચિત કરતી રહી છે કે તેઓ જે ગઠબંધનમાં હોય, તે જ સરકાર બને છે અને મુખ્યમંત્રી પદના શપથ ફક્ત તેઓ જ લે છે. આ લેખમાં આપણે વિગતવાર સમજીશું કે કેવી રીતે નીતીશ કુમારે છેલ્લા બે દાયકામાં બિહારના રાજકારણ પર પોતાનું વર્ચસ્વ જાળવી રાખ્યું.
લાલુ પરિવારના શાસનનો અંત
વર્ષ 2005માં બિહારના રાજકારણમાં મોટો બદલાવ આવ્યો. નીતીશ કુમારે JDU અને BJPનું ગઠબંધન બનાવીને લાલુ યાદવ અને તેમના પરિવારના લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા શાસનનો અંત આણ્યો. તે ચૂંટણીમાં JDUએ 88 બેઠકો, BJPએ 55, RJDએ 54 અને કોંગ્રેસે ફક્ત 9 બેઠકો જીતી. કારણ કે JDUની બેઠકો સૌથી વધુ હતી, તેથી નીતીશ કુમારને મુખ્યમંત્રી બનાવવામાં કોઈને વાંધો નહોતો. આ તેમની પ્રથમ મોટી રાજકીય સિદ્ધિ હતી જેણે તેમને બિહારના રાજકારણનો મુખ્ય ચહેરો બનાવી દીધા.
સુશાસન બાબુની છબી અને 2010ની ચૂંટણી
2010ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં નીતીશ કુમારની છબી ‘સુશાસન બાબુ’ તરીકે સ્થાપિત થઈ ચૂકી હતી. આ વખતે પણ JDU અને BJPએ સાથે મળીને ચૂંટણી લડી અને RJDને કારમી હાર આપી. ચૂંટણીમાં JDUએ 115, BJPએ 91, RJDએ 22 અને કોંગ્રેસે ફક્ત 4 બેઠકો જીતી. આ ચૂંટણીના પરિણામોએ નીતીશ કુમારને મુખ્યમંત્રી પદ પર ફરીથી સ્થાપિત કર્યા અને તેમના સુશાસનની શાખને વધુ મજબૂત કરી. આ સમયગાળામાં તેમની નેતૃત્વ ક્ષમતા અને રાજકારણ પ્રત્યેની સમજણ તેમને બિહારના સૌથી પ્રભાવશાળી નેતા બનાવ્યા.
9 મહિના માટે મુખ્યમંત્રી પદ પરથી રાજીનામું
2014ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા JDU અને BJPમાં મતભેદ વધવા લાગ્યા. લોકસભા ચૂંટણીમાં JDU ફક્ત 2 બેઠકો જીતી શકી જ્યારે BJPએ 31 બેઠકો મેળવી. ચૂંટણીમાં હારની જવાબદારી સ્વીકારતા નીતીશ કુમારે મુખ્યમંત્રી પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું. તેમણે પોતાના ભરોસાપાત્ર નેતા જીતનરામ માંઝીને મુખ્યમંત્રી બનાવ્યા, જે મુસહર સમાજમાંથી આવતા હતા. માંઝીએ ફક્ત 9 મહિના સુધી આ પદ સંભાળ્યું. ફેબ્રુઆરી 2015માં નીતીશ કુમારે પોતે મુખ્યમંત્રી પદના શપથ લઈને સત્તામાં વાપસી કરી.
કટ્ટર વિરોધી RJD સાથે ગઠબંધન
2015ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં નીતીશ કુમારે રાજકીય રણનીતિ બદલતા પોતાની પાર્ટી JDUનું ગઠબંધન RJD સાથે કરી લીધું. આ ગઠબંધને BJPને ચોંકાવી દીધી. ચૂંટણીમાં JDUએ 71, RJDએ 80, કોંગ્રેસે 27 અને BJP ફક્ત 53 બેઠકો જીતી. આ ગઠબંધને નીતીશ કુમારને ફરીથી મુખ્યમંત્રી બનાવવામાં મદદ કરી. જોકે, આ સરકારે ફક્ત 2 વર્ષ સુધી કામ કર્યું અને 2017માં નીતીશ કુમારે RJD સાથે ગઠબંધન તોડીને NDAમાં સામેલ થઈ ગયા.
ઓછી બેઠકો હોવા છતાં મુખ્યમંત્રી બન્યા
2020ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં JDU અને BJP ફરીથી એક સાથે આવ્યા. આ વખતે RJD સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઉભરી, પરંતુ મહાગઠબંધન બહુમતી લાવી શક્યું નહીં. JDUએ 43, BJPએ 74, RJDએ 75 અને કોંગ્રેસે 19 બેઠકો જીતી. NDA પાસે બહુમતી હોવાને કારણે નીતીશ કુમાર ફરીથી મુખ્યમંત્રી બન્યા. આ ચૂંટણીએ સાબિત કર્યું કે ઓછી બેઠકો હોવા છતાં નીતીશ કુમારની રાજકીય સમજ અને ગઠબંધનની રણનીતિ તેમને મુખ્યમંત્રી બનવાની સ્થિતિમાં રાખે છે.
વારંવાર બદલાતા રાજકીય ગઠબંધનો
નીતીશ કુમારે સતત એ દર્શાવ્યું કે તેઓ રાજકીય પરિસ્થિતિઓ અનુસાર ગઠબંધન બદલી શકે છે. 2022માં તેમણે NDAથી સંબંધ તોડીને RJD સાથે મળીને સરકાર બનાવી અને 8મી વખત મુખ્યમંત્રી બન્યા. પરંતુ આ સરકાર પણ બે વર્ષથી વધુ ચાલી શકી નહીં. જાન્યુઆરી 2024માં તેમણે ફરીથી RJD સાથે ગઠબંધન તોડ્યું અને NDAમાં સામેલ થઈને 9મી વખત મુખ્યમંત્રી બન્યા.
2025ની ચૂંટણી અને રેકોર્ડ કાયમ
2025ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં JDU અને BJPની જોડીએ કમાલ કરી. આ વખતે JDUએ 85 અને BJPએ 89 બેઠકો જીતી. જ્યારે, RJD ફક્ત 25 અને કોંગ્રેસ 6 બેઠકો સુધી સીમિત રહી. નીતીશ કુમારે આ ચૂંટણી પછી 10મી વખત મુખ્યમંત્રી પદના શપથ લીધા. આ સાબિત કરે છે કે છેલ્લા 20 વર્ષમાં બિહારના રાજકારણનું કેન્દ્ર ફક્ત નીતીશ કુમાર જ રહ્યા છે.
