નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ ઓફ ઇન્ડિયા (NSE) પોતાના પ્રસ્તાવિત પ્રારંભિક જાહેર પ્રસ્તાવ (IPO) માટે તૈયારી કરી રહી છે, જેમાં કંપની 6 લાખ કરોડથી 7 લાખ કરોડ રૂપિયા વચ્ચેના મૂલ્યાંકનનું લક્ષ્ય રાખી રહી છે. બજાર સાથે જોડાયેલી માહિતી મુજબ, આ મૂલ્યાંકન પ્રાપ્ત થાય તો NSE દેશની સૌથી મૂલ્યવાન સૂચિબદ્ધ કંપનીઓમાં સામેલ થઈ શકે છે.
બજાર નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ, આ IPO ભારતના IPO ઇતિહાસમાં નવા રેકોર્ડ સ્થાપિત કરી શકે છે. તેનું કદ Hyundai Motor India ના 27,870 કરોડ રૂપિયાના IPO રેકોર્ડને પાછળ મૂકી શકે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હાલના અનલિસ્ટેડ બજારમાં NSEનું મૂલ્યાંકન અંદાજે 5 લાખ કરોડ રૂપિયા છે. જો IPO દરમિયાન આ મૂલ્યાંકન 7 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચે, તો તે લગભગ 40 ટકા વૃદ્ધિ દર્શાવશે.
પ્રસ્તાવિત IPO સંપૂર્ણપણે ઓફર ફોર સેલ (OFS) સ્વરૂપમાં આવી શકે છે, જેમાં કંપની નવા શેર બહાર પાડશે નહીં. તેના બદલે હાલના રોકાણકારો પોતાની હિસ્સેદારીનો એક ભાગ વેચશે. માહિતી મુજબ, રોકાણકારો 4.5 ટકા થી 5 ટકા સુધીની હિસ્સેદારી વેચી શકે છે. જો મૂલ્યાંકન 6 લાખ કરોડ થી 7 લાખ કરોડ રૂપિયા વચ્ચે નક્કી થાય, તો IPOનું કુલ કદ અંદાજે 28,000 કરોડ થી 38,000 કરોડ રૂપિયા વચ્ચે હોઈ શકે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં આ ઇશ્યુ ભારતના IPO ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો IPO બની શકે છે.
હાલ સુધીમાં ભારતનો સૌથી મોટો IPO Hyundai Motor India નો માનવામાં આવે છે, જેનું કદ લગભગ 27,870 કરોડ રૂપિયા હતું અને તે ઓક્ટોબર 2024માં આવ્યો હતો. NSEનું પ્રસ્તાવિત IPO આ રેકોર્ડને પાછળ મૂકી શકે છે, ખાસ કરીને જો તેનો કદ 30,000 કરોડ રૂપિયા થી વધુ રહે.
જ્યાં ઇશ્યુનું કદ મોટું રહેશે, ત્યાં રોકાણ બેન્કરોને મળતી ફી પ્રમાણમાં ઓછી રહી શકે છે. Hyundai Motor India ના IPOમાં રોકાણ બેન્કરોને અંદાજે 493 કરોડ રૂપિયા, એટલે કે કુલ ઇશ્યુ કદના લગભગ 1.77 ટકા જેટલી ફી મળી હતી. તેના મુકાબલે NSE પોતાના IPO માટે અંદાજે 300 કરોડ થી 400 કરોડ રૂપિયા વચ્ચે ફી ચૂકવી શકે છે, જે નિમાયેલા બેન્કરો વચ્ચે વહેંચાશે.
NSE એ IPO પ્રક્રિયા આગળ વધારવા માટે 20 રોકાણ બેન્કરોની નિમણૂંક કરી છે, જેમાં માત્ર ચાર વૈશ્વિક બેન્કો છે જ્યારે બાકીના મોટાભાગના ઘરઆંગણેના નાણાકીય સંસ્થાઓ છે. ઉપરાંત, એક્સચેન્જે આ પ્રક્રિયા માટે 8 કાનૂની સલાહકારોની પણ નિમણૂંક કરી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, NSE આગામી ચારથી છ અઠવાડિયામાં ભારતીય સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ (SEBI) પાસે પોતાનો ડ્રાફ્ટ રેડ હેરિંગ પ્રોસ્પેક્ટસ (DRHP) દાખલ કરી શકે છે. કંપનીએ પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે 6 ફેબ્રુઆરીએ બોર્ડે OFS મારફતે IPO લાવવાની મંજૂરી આપી હતી, જે SEBI દ્વારા આપવામાં આવેલા નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટના આધારે છે. કંપનીએ વધુ વિગતો શેર કરવાની બાબતમાં મર્યાદા દર્શાવી છે.
NSE ને ભારતમાં શેર બજારમાં સૌથી પ્રભાવશાળી એક્સચેન્જ માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને કેશ ઇક્વિટી સેગમેન્ટમાં તેની બજાર હિસ્સેદારી અંદાજે 93 ટકા છે. ફેબ્રુઆરી મહિનામાં એક્સચેન્જે લગભગ 1.23 લાખ કરોડ રૂપિયાનું સરેરાશ દૈનિક વોલ્યુમ નોંધાવ્યું હતું. ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્સ સેગમેન્ટમાં પણ તેનો સરેરાશ દૈનિક હિસ્સો લગભગ 57 ટકા રહ્યો હતો.
તાજેતરના મહિનાઓમાં એક્સચેન્જના પ્રદર્શન પર અસર જોવા મળી છે, જેમાં ડેરિવેટિવ બજારમાં નિયામકીય કડકાઈ અને સપ્ટેમ્બર 2024માં બજારના રેકોર્ડ સ્તર પછી આવેલા ઘટાડાનો સમાવેશ થાય છે.
વિત્તીય પ્રદર્શન મુજબ, ડિસેમ્બર 2025 સુધીના નવ મહિનામાં NSE નો સંયુક્ત નફો 7,431 કરોડ રૂપિયા રહ્યો, જ્યારે ગયા નાણાકીય વર્ષના સમાન સમયગાળામાં તે 9,538 કરોડ રૂપિયા હતો. આ જ સમયગાળામાં ઓપરેશનલ આવક 13,369 કરોડ રૂપિયા થી ઘટીને 11,634 કરોડ રૂપિયા રહી હતી.
