બ્રિટનમાં પોલીસ અધિકારી પીસી એન્ડ્રુ હાર્પરની હત્યાના દોષિતોની સંભવિત સમય પહેલાં મુક્તિને લઈને રાજકીય અને સામાજિક વિવાદ તેજ બન્યો છે. વડાપ્રધાન એન્ડી બર્નહામે કહ્યું છે કે સરકાર જેલોમાં વધારાની ક્ષમતા ઊભી કરીને હાર્પરના હત્યારાઓને સમય પહેલાં મુક્ત થવાથી રોકી શકશે તે અંગે તેમનો વિશ્વાસ વધી રહ્યો છે. આ મામલો સરકારની નવી જેલ મુક્તિ નીતિ અને ગંભીર ગુનાઓમાં દોષિત ઠરેલા લોકો પ્રત્યેના તેના વલણને લઈને પણ રાજકીય મુદ્દો બન્યો છે.
બ્રિટિશ સરકાર ઓક્ટોબરથી ઇંગ્લેન્ડ અને વેલ્સની જેલોમાં ભીડ ઘટાડવા માટે નવી પ્રારંભિક મુક્તિ યોજના લાગુ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ હેઠળ કેટલાક કેદીઓને તેમની સજાનો નિર્ધારિત હિસ્સો પૂર્ણ થાય તે પહેલાં જેલમાંથી બહાર આવવાની તક મળશે. સરકારનું કહેવું છે કે જેલોમાં ક્ષમતાનું સંકટ લાંબા સમયથી યથાવત છે અને વધારાની જગ્યા ઉપલબ્ધ કરાવવી જરૂરી છે.
વડાપ્રધાન એન્ડી બર્નહામે કહ્યું કે સરકાર આ સમસ્યાનો સામનો કરવા જેલ ક્ષમતા વધારવાના અનેક વિકલ્પો પર કામ કરી રહી છે. તેમાં વિદેશી કેદીઓને ઝડપથી તેમના દેશોમાં મોકલવા અને મહિલા જેલોમાં ઉપલબ્ધ ક્ષમતાનો સુરક્ષિત રીતે પુરુષ કેદીઓ માટે ઉપયોગ કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. સરકારનો દાવો છે કે આ પગલાંથી ગંભીર ગુનાઓમાં દોષિત ઠરેલા લોકોને જેલમાં રાખવા માટે વધારાની જગ્યા ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે.
પીસી એન્ડ્રુ હાર્પરની 2019માં હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ કેસમાં જેસી કોલ અને અલ્બર્ટ બોવર્સને 2020માં દોષિત ઠેરવી જેલની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. પ્રસ્તાવિત પ્રારંભિક મુક્તિ વ્યવસ્થાને કારણે બંનેના સમય પહેલાં જેલમાંથી બહાર આવવાની સંભાવનાએ હાર્પરના પરિવાર અને સામાન્ય લોકોમાં નારાજગી પેદા કરી છે.
હાર્પરની હત્યા બ્રિટનમાં લાંબા સમય સુધી ચર્ચાનો વિષય રહી હતી. સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે આ ઘટનાએ સમગ્ર વિસ્તારને હચમચાવી દીધો હતો. હવે સંભવિત મુક્તિના અહેવાલોએ જૂના ઘા ફરી તાજા કર્યા છે.
હાર્પરની માતા ડેબી એડલમે પણ સરકારની બદલાતી જાહેરાતોને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે અલગ-અલગ અહેવાલોને કારણે પરિવાર માનસિક રીતે અત્યંત મુશ્કેલ સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. તેમના માટે આ માત્ર જેલ નીતિનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ પુત્રની હત્યા બાદ ન્યાયની ભાવના સાથે જોડાયેલો મુદ્દો છે.
હાર્પરના હત્યારાઓની સંભવિત મુક્તિને લઈને સરકારના વલણમાં ફેરફારને પગલે વિપક્ષી કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીએ વડાપ્રધાન પર નિશાન સાધ્યું છે. શેડો હોમ સેક્રેટરી ક્રિસ ફિલ્પે આરોપ મૂક્યો કે સરકાર વારંવાર પોતાનું વલણ બદલી રહી છે અને તેના કારણે પીડિત પરિવારોને ફરી માનસિક આઘાતનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
ફિલ્પે કહ્યું કે સરકારે પ્રારંભિક મુક્તિના મુદ્દે સ્પષ્ટ નીતિ અપનાવવી જોઈએ. વિપક્ષનો આરોપ છે કે અગાઉ સરકારે સંકેત આપ્યો હતો કે માત્ર એક કે બે વિશેષ કેદીઓને નિયમોમાંથી બહાર રાખવાનું શક્ય નથી, પરંતુ હવે જેલોમાં જગ્યા ઊભી કરવાના વિકલ્પો શોધવામાં આવી રહ્યા છે.
વિપક્ષનું કહેવું છે કે આવી સ્થિતિમાં પીડિત પરિવારોને સતત બદલાતી માહિતીના કારણે મૂંઝવણ અને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
બ્રિટનના ન્યાય મંત્રી એલેક્સ નોરિસે કહ્યું કે સરકાર ગંભીર ગુનાઓમાં દોષિત ઠરેલા લોકોને લાંબા સમય સુધી જેલમાં રાખવાની દિશામાં કામ કરી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે ગંભીર ગુનેગારો માટે જેલોમાં પૂરતી જગ્યા ઉપલબ્ધ હોવી જોઈએ તેવી જનતાની યોગ્ય અપેક્ષા છે.
નોરિસના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર જેલ ક્ષમતા વધારવા માટે તમામ ગંભીર વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહી છે. તેમાં વિદેશી ગુનેગારોને વહેલી તકે દેશનિકાલ કરવા, મહિલા જેલોની ક્ષમતાનો સુરક્ષિત ઉપયોગ અને ઇન્ડિફિનિટ પબ્લિક પ્રોટેક્શન એટલે કે IPP સાથે જોડાયેલા કેસોની સમીક્ષાનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ઉપલબ્ધ જેલની જગ્યાનો ઉપયોગ એવા ગુનેગારો માટે કરવામાં આવે, જેમને સમાજ માટે વધુ ગંભીર જોખમ માનવામાં આવે છે.
નવી યોજના હેઠળ ઇંગ્લેન્ડ અને વેલ્સમાં ચોક્કસ અવધિની સજા મેળવનારા કેટલાક કેદીઓને હાલની વ્યવસ્થાની સરખામણીમાં વહેલા મુક્ત કરી શકાય છે. સામાન્ય નિર્ધારિત સજાવાળા કેદીઓ જ્યાં અગાઉ પોતાની સજાનો આશરે અડધો હિસ્સો જેલમાં પસાર કર્યા બાદ મુક્ત થતા હતા, ત્યાં આ અવધિ ઘટાડીને આશરે એક તૃતીયાંશ કરવામાં આવી શકે છે.
ગંભીર જાતીય અને હિંસક ગુનાઓમાં નિર્ધારિત અવધિની સજા મેળવનારા કેટલાક કેદીઓ માટે પણ મુક્તિના સમયગાળામાં ફેરફાર પ્રસ્તાવિત છે. જોકે, જેલમાંથી બહાર આવ્યા બાદ આવા કેદીઓ પર કડક દેખરેખ રાખવામાં આવશે અને નિયમોનું પાલન નહીં કરવા પર તેમને ફરી કસ્ટડીમાં મોકલી શકાય છે.
સૌથી ગંભીર ગુનાઓમાં દોષિત ઠરેલા કેટલાક કેદીઓ, જેમાં આજીવન કેદની સજા મેળવનારા લોકોનો સમાવેશ થાય છે, આ યોજનાના દાયરાથી બહાર રહેશે. સરકારે તાજેતરમાં બળાત્કાર, ગંભીર બાળ જાતીય ગુનાઓ અને કેટલાક ગ્રૂમિંગ ગુનાઓમાં દોષિત લોકોને પણ પ્રસ્તાવિત ફેરફારોથી બહાર રાખવાની જાહેરાત કરી હતી.
સમય પહેલાં મુક્તિની નીતિથી અસરગ્રસ્ત પરિવારોની સંખ્યા માત્ર હાર્પર પરિવાર સુધી મર્યાદિત નથી. બ્રિટનમાં અન્ય ઘણા પીડિત પરિવારો પણ આ નીતિને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી ચૂક્યા છે.
કેલ્વિન બક્લેએ પણ સરકારની પ્રારંભિક મુક્તિ વ્યવસ્થા અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમની ગર્ભવતી સાથી ફ્રેન્કી જુલ્સ-હફનું વધુ ઝડપે વાહન ચલાવવાના કારણે થયેલા એક માર્ગ અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયું હતું. બક્લેએ કહ્યું હતું કે દોષિતને સમય પહેલાં મુક્તિ માટે પાત્ર બનવું તેમના માટે અત્યંત પીડાદાયક છે.
તે જ રીતે ક્લેર કોર્કરીના માતા-પિતાનું પણ વધુ ઝડપે આવતા વાહનની ટક્કરથી મૃત્યુ થયું હતું. તેમનો પરિવાર પણ આ બાબતે ચિંતિત છે કે ગંભીર ગુનાઓમાં દોષિત લોકોને તુલનાત્મક રીતે વહેલા જેલમાંથી બહાર આવવાની તક મળી શકે છે.
રીડિંગ શહેરના લોકો સાથેની વાતચીતમાં પણ હાર્પર કેસને લઈને નારાજગી સામે આવી. સ્થાનિક રહેવાસી મેડેલિન ડેનિયલ્સે કહ્યું કે તેમને પોતાના સમગ્ર જીવનમાં આ વિસ્તારમાં આવી ભયાનક ઘટના યાદ નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, હાર્પરની હત્યા સમયે લોકોમાં ભારે આક્રોશ હતો અને સંભવિત મુક્તિના અહેવાલે તે લાગણી ફરી જાગી છે.
કેટલાક સ્થાનિક લોકોનું માનવું છે કે પ્રારંભિક મુક્તિના નિર્ણયો કેસની ગંભીરતા અને પીડિતોની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અલગ-અલગ કરવા જોઈએ. તેમનું કહેવું છે કે તમામ કેદીઓ પર સમાન નિયમ લાગુ કરવાને બદલે ગુનાની પ્રકૃતિ અને સમાજ પર તેની અસરને પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.
હાર્પરના હત્યારાઓની સંભવિત મુક્તિ હવે બ્રિટિશ સરકાર માટે માત્ર ન્યાય વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલો મુદ્દો રહી ગયો નથી. તે વડાપ્રધાન એન્ડી બર્નહામના નેતૃત્વ અને તેમની સરકારની નીતિ-નિર્માણ ક્ષમતાની પણ પરીક્ષા બની છે.
એક તરફ સરકાર જેલોમાં વધતી ભીડ અને મર્યાદિત ક્ષમતાની સમસ્યાનો સામનો કરવા માગે છે, જ્યારે બીજી તરફ ગંભીર ગુનાઓના દોષિતોને જેલમાંથી વહેલા બહાર આવતાં રોકવા માટેનું દબાણ વધી રહ્યું છે. સરકારને બંને પડકારો વચ્ચે સંતુલન સાધવું પડશે.
બર્નહામે કહ્યું છે કે જેલોમાં વધારાની ક્ષમતા ઊભી કરવાના પ્રયાસોથી હવે તેમને વધુ વિશ્વાસ છે કે હાર્પરના હત્યારાઓને સમય પહેલાં મુક્તિથી રોકી શકાય છે. જોકે, વિપક્ષ સરકારના બદલાતા નિવેદનો પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યો છે.
આવનારા દિવસોમાં સરકાર તરફથી જેલ ક્ષમતા અને પ્રારંભિક મુક્તિ નીતિને લઈને વધુ સ્પષ્ટ નિર્ણયો સામે આવવાની અપેક્ષા છે. આ દરમિયાન હાર્પર પરિવાર અને અન્ય પીડિત પરિવારો સરકાર પાસેથી એવી ન્યાય વ્યવસ્થાની માંગ કરી રહ્યા છે જેમાં જેલ ક્ષમતાની સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાની સાથે ગંભીર ગુનાઓના પીડિતો અને તેમના પરિવારોના અધિકારોને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે.
