વિશ્વની બે ચર્ચિત ટેક્નોલોજી કંપનીઓ, SpaceX અને OpenAI, ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક રોકાણ બજારમાં સૌથી મોટી જાહેર લિસ્ટિંગ્સ (IPO)માં સામેલ થઈ શકે છે તેવી ચર્ચાઓ વચ્ચે રોકાણકારો અને ટેક્નોલોજી ઉદ્યોગમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. આ સંભવિત IPO સાથે જોડાયેલ એક મહત્વપૂર્ણ પાસું એ છે કે બંને કંપનીઓમાં શરૂઆતના તબક્કામાં રોકાણ કરનાર ભારતીય મૂળના બે રોકાણકારો હવે અબજો ડોલરના સંભવિત નફાની નજીક હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
એક તરફ SpaceX અવકાશ ટેક્નોલોજી અને મંગળ મિશનને લઈને વૈશ્વિક ધ્યાન આકર્ષિત કરી રહી છે, જ્યારે OpenAI કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક પરિવર્તનના કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવી છે. બંને કંપનીઓને ટેક્નોલોજી ઉદ્યોગના ભવિષ્યને આકાર આપતી સંસ્થાઓ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ભારતીય મૂળના જાણીતા વેન્ચર કેપિટલિસ્ટ Vinod Khosla OpenAIની ક્ષમતામાં શરૂઆતથી વિશ્વાસ દર્શાવનાર રોકાણકારોમાં સામેલ હતા. તેમની રોકાણ ફર્મ Khosla Venturesએ વર્ષ 2019માં OpenAIમાં અંદાજે 5 કરોડ ડોલરનું રોકાણ કર્યું હતું. તે સમયે AI ટેક્નોલોજી અંગે અનિશ્ચિતતા હતી અને ઘણા રોકાણકારો માટે આ નિર્ણય જોખમી માનવામાં આવતો હતો.
અહેવાલો અનુસાર, જો OpenAI ભવિષ્યમાં 850 બિલિયન ડોલરથી 1 ટ્રિલિયન ડોલરના મૂલ્યાંકન પર જાહેર લિસ્ટિંગ કરે, તો ખોસલાનું પ્રારંભિક રોકાણ અંદાજે 1.5 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. તેને રોકાણ પર આશરે 30 ગણો વળતર માનવામાં આવી રહ્યું છે. નિષ્ણાતો તેને આધુનિક ટેક્નોલોજી ઇતિહાસના સૌથી સફળ વેન્ચર કેપિટલ રોકાણોમાંનું એક ગણાવી રહ્યા છે.
આ ચર્ચાનો એક મહત્વપૂર્ણ પાસો ભારતીય IT કંપની Infosys સાથે પણ જોડાયેલો છે. જ્યારે OpenAI એક ગેરલાભકારી સંશોધન સંસ્થા તરીકે શરૂઆત કરી રહી હતી, ત્યારે Infosys તેના પ્રારંભિક સમર્થકોમાં સામેલ હતી. કંપનીએ શરૂઆતના તબક્કામાં અંદાજે 3 મિલિયન ડોલરનું યોગદાન આપ્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, તે સમયે Infosysના તત્કાલીન CEO Vishal Sikka OpenAIમાં મોટા પાયે રોકાણના પક્ષમાં હતા.
જો કે, કંપનીની અંદર તેને પરંપરાગત બિઝનેસ મોડેલથી અલગ અને જોખમી ગણવામાં આવ્યું હતું. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો તે સમયે મોટું રોકાણ કરવામાં આવ્યું હોત, તો તેની કિંમત આજે અબજો ડોલર સુધી પહોંચી શકતી.
બીજા ભારતીય મૂળના રોકાણકાર Anand Desai છે, જેમણે SpaceXમાં શરૂઆતના તબક્કામાં રોકાણ કર્યું હતું. Darsana Capital Partners નામની તેમની ન્યૂયોર્ક સ્થિત રોકાણ ફર્મે વર્ષ 2019માં SpaceXમાં હિસ્સેદારી ખરીદી હતી, જ્યારે કંપનીનું મૂલ્યાંકન અંદાજે 30થી 33 બિલિયન ડોલર વચ્ચે હતું. તે સમયે Elon Muskની મંગળ ગ્રહ પર માનવીય વસાહતો સ્થાપવાની યોજના ઘણા લોકો માટે અત્યંત મહત્ત્વાકાંક્ષી અને અવ્યવહારુ માનવામાં આવતી હતી. જોકે હવે SpaceX વૈશ્વિક અવકાશ ઉદ્યોગની પ્રભાવશાળી કંપનીઓમાં ગણાય છે.
અહેવાલો અનુસાર, SpaceX ભવિષ્યમાં 1.5 ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુના મૂલ્યાંકન પર IPO લાવી શકે છે. વિશ્લેષકોનું અનુમાન છે કે Darsana Capitalની કુલ સંપત્તિનો મોટો હિસ્સો SpaceXમાં કરાયેલા રોકાણ સાથે જોડાયેલો છે અને તેની કિંમત હવે 10 બિલિયન ડોલરથી વધુ હોઈ શકે છે. આ રોકાણને આધુનિક ટેક્નોલોજી અને અવકાશ ક્ષેત્રના સફળ દીર્ઘકાલીન રોકાણોમાંનું એક ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
Elon Musk અને Sam Altman વચ્ચેનો સંબંધ પણ આ કંપનીઓ અંગેની ચર્ચાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો છે. મસ્ક અને ઑલ્ટમૅને મળીને OpenAIની શરૂઆત કરી હતી, પરંતુ વિચારભેદોને કારણે બાદમાં મસ્ક કંપનીથી અલગ થઈ ગયા હતા. ત્યારબાદ બંને કંપનીઓ અલગ-અલગ ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રોમાં ઝડપથી આગળ વધી. OpenAI કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ક્ષેત્રની ક્રાંતિનું કેન્દ્ર બની, જ્યારે SpaceXએ ખાનગી અવકાશ ટેક્નોલોજીમાં નવી સિદ્ધિઓ સ્થાપી.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, SpaceX અને OpenAIની સંભવિત જાહેર લિસ્ટિંગ માત્ર નાણાકીય ઘટના નહીં રહે, પરંતુ આગામી દાયકાની ટેક્નોલોજીકલ દિશાને પણ અસર કરી શકે છે.
