રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન આજે દિલ્હી પહોંચશે, જ્યાં તેમની વડાપ્રધાન મોદી સાથે મહત્વપૂર્ણ બેઠક થશે. બંને નેતાઓ આર્થિક સહયોગ, વ્યાપાર સંતુલન, ઊર્જા, સંરક્ષણ અને વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરશે. આ યાત્રાને વૈશ્વિક સ્તરે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
પુતિનનો ભારત પ્રવાસ: રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન આજે તેમના વિશેષ વિમાન દ્વારા નવી દિલ્હી પહોંચવાના છે. તેમની સાથે રશિયન સરકારનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું કેબિનેટ દળ પણ આવી રહ્યું છે. રાજધાની પહોંચ્યાના તરત જ બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ પુતિનની મુલાકાત વડાપ્રધાન નિવાસસ્થાને થશે, જ્યાં તેમના સન્માનમાં રાત્રિભોજન પણ રાખવામાં આવ્યું છે. આ બેઠક લાંબી ચાલે તેવી શક્યતા સાથે ઘણા મહત્વના વિષયો પર ચર્ચા માટે પહેલેથી જ ખૂબ મહત્વની માનવામાં આવી રહી છે.
વૈશ્વિક ધ્યાનમાં પુતિનની દિલ્હી યાત્રા
શુક્રવારે યોજાનાર 23મું ભારત–રશિયા વાર્ષિક શિખર સંમેલન આ યાત્રાનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. એવા સમયે જ્યારે અમેરિકા રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી પર ભારત પર દબાણ વધારી રહ્યું છે, ત્યારે પુતિનનો આ પ્રવાસ દુનિયાનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચી રહ્યો છે. બંને દેશોના સંબંધો પર આ યાત્રાની સીધી અસર પડી શકે છે, તેથી તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ કાર્યાલય બંનેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ વખતે આર્થિક અને વ્યાપારિક મુદ્દાઓ મુખ્ય રહેશે. આ જ કારણોસર રશિયાના ઘણા ટોચના આર્થિક મંત્રીઓ પુતિન સાથે ભારત આવી રહ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે વાતચીતનું કેન્દ્ર આર્થિક સહયોગને મજબૂત કરવાનું રહેશે.
ભારતમાં રશિયાનું સૌથી મોટું કેબિનેટ દળ
પુતિન સાથે આવતા તમામ મંત્રીઓ તેમના-તેમના વિભાગોની અગત્યતા દર્શાવે છે. તેમાં આર્થિક વિકાસ મંત્રી મેક્સિમ રેશેટનિકોવ, વેપાર અને ઉદ્યોગના ઉપ મંત્રી એલેક્સી ગ્રુઝદેવ, કૃષિ મંત્રી ઓક્સાના લુટ, ડિજિટલ કોમ્યુનિકેશન મંત્રી સર્ગેઈ કુશચેવ, આરોગ્ય મંત્રી મિખાઇલ મુરાશ્કો, વિદેશ મંત્રી સર્ગેઈ લાવરોવ અને સંરક્ષણ મંત્રી આન્દ્રે બેલૌસોવનો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરના વર્ષોમાં આ રશિયાનું કોઈ વિદેશી પ્રવાસ પરનું સૌથી મોટું સરકારી પ્રતિનિધિમંડળ છે, જે બંને દેશોની વધતી પ્રાથમિકતાને સ્પષ્ટ કરે છે.
75 મુખ્ય રશિયન કંપનીઓના અધિકારીઓ પહેલેથી જ દિલ્હી પહોંચ્યા
પુતિનના આગમન પહેલા એક દિવસ અગાઉ રશિયાની 75 મોટી કંપનીઓના ટોચના અધિકારીઓ અથવા વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ દિલ્હી પહોંચી ચૂક્યા છે. ઉદ્દેશ્ય સ્પષ્ટ છે—બંને દેશો વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધોને નવી દિશા આપવી. શુક્રવારે વડાપ્રધાન મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ પુતિન બંને દેશોની 75–75 કંપનીઓના વડાઓ સાથે મુલાકાત કરશે. આ બેઠક રોકાણ અને વેપારની નવી તકોને આગળ વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
વેપાર ખાધ ઘટાડવા પર ભારતનું ધ્યાન
ભારત અને રશિયા વચ્ચે 2024–25માં કુલ વેપાર 68 અબજ ડોલર સુધી પહોંચ્યો, પરંતુ તેમાં ભારતની નિકાસ માત્ર પાંચ અબજ ડોલરની આસપાસ રહી. આ અસંતુલનને ભારત માટે એક મોટો પડકાર માનવામાં આવી રહ્યો છે. રશિયાએ તાજેતરમાં ભારતમાંથી બટેટા, દાડમ અને દરિયાઈ માછલીઓની આયાત શરૂ કરી છે, જોકે તેનાથી વેપાર ખાધમાં ઘટાડો નહીં થાય.
ભારત ઈચ્છે છે કે રશિયા ભારતીય ઉત્પાદનો અને સેવાઓની આયાતમાં વધારો કરે જેથી વેપાર સંતુલન સુધરી શકે. જ્યારે રશિયા એવી અપેક્ષા રાખી રહ્યું છે કે ભારતની રિટેલ, IT અને ટેકનોલોજી કંપનીઓ ત્યાં ઉત્પાદન એકમો સ્થાપિત કરે. આ બંને દેશો માટે નવી તકોના દ્વાર ખોલી શકે છે.
સંરક્ષણ સહયોગ પર પણ થશે ગહન ચર્ચા
મોદી અને પુતિનની બેઠકમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્ર પણ એક મહત્વપૂર્ણ વિષય રહેશે. ભારતની સંરક્ષણ ખરીદીઓમાં રશિયાનો હિસ્સો ઘટીને હવે લગભગ 36 ટકા થઈ ગયો છે, જોકે વ્યૂહાત્મક રીતે રશિયા હજુ પણ ભારતના મુખ્ય સંરક્ષણ ભાગીદારોમાં શામેલ છે.
સૂત્રોનું માનવું છે કે આ બેઠકમાં કોઈ મોટી નવી સંરક્ષણ ખરીદી પર તરત જ સહમતિ બનવાની શક્યતા ઓછી છે, પરંતુ હાલના કરારો, સંયુક્ત ઉત્પાદન, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને દીર્ઘકાલિન સહયોગ પર મહત્વપૂર્ણ વાતચીત થઈ શકે છે. ભારત સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વિવિધતા પણ ઈચ્છે છે અને વિશ્વસનીય ભાગીદારો સાથે સંતુલન જાળવી રાખવું તેની પ્રાથમિકતા છે.
વેપાર અને વ્યૂહરચનામાં વધતી ભાગીદારી
ભારત અને રશિયા લાંબા સમયથી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો રહ્યા છે. બંને દેશો ઊર્જા, સંરક્ષણ, ટેકનોલોજી, વિજ્ઞાન, કૃષિ અને BRICS તથા SCO જેવા વૈશ્વિક મંચો પર મજબૂત સહયોગ ધરાવે છે. બદલાતા ભૂ-રાજકીય માહોલમાં આ ભાગીદારી વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.
આ પ્રવાસથી બંને દેશોને એવો અવસર મળશે કે તેઓ પોતાના સંબંધોની દિશાને નવી ગતિ આપે, વેપારને સંતુલિત કરે અને એવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે જ્યાં ભવિષ્યમાં ઝડપી વૃદ્ધિની સંભાવના છે.
રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુનો રાત્રિભોજન કાર્યક્રમ
શુક્રવારે સાંજે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ પણ પુતિનના સન્માનમાં રાત્રિભોજન આપશે. આ ભારત તરફથી આપવામાં આવતું એક મોટું સન્માન છે અને તે એવો સંકેત પણ છે કે બંને દેશો રાજકીય સ્તરે પોતાના સંબંધોને વધુ મજબૂત રાખવા માંગે છે. આ રાત્રિભોજનમાં ભારત સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, મહત્વપૂર્ણ નીતિ-નિર્માતાઓ અને ઉદ્યોગ જગતના મુખ્ય લોકો શામેલ રહેશે.
યાત્રા સાથે જોડાયેલી મહત્વપૂર્ણ અપેક્ષાઓ
આ વાર્ષિક શિખર સંમેલનમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર કરારો અથવા સહમતિ બનવાની અપેક્ષા છે. ઊર્જા, ટેકનોલોજી, સંરક્ષણ, કૃષિ અને વેપાર જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી દિશા દેખાઈ શકે છે. બંને દેશોનું ધ્યાન એ વાત પર રહેશે કે આર્થિક સહયોગ કેવી રીતે વધારવામાં આવે અને બાકી રહેલા મુદ્દાઓને આગળ ધપાવીને વ્યવહારુ ઉકેલ શોધી શકાય.
