વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય તણાવ, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલુ સંકટ, હવે ભારતની આર્થિક સ્થિતિ પર પણ અસર દર્શાવવા લાગ્યું છે. Sanjay Malhotra એ ઝ્યુરિખમાં આયોજિત International Monetary Fund અને Swiss National Bank ના 12મા ઉચ્ચસ્તરીય સંમેલનમાં જણાવ્યું હતું કે જો કાચા તેલના વધતા ભાવ અને પુરવઠામાં અવરોધ લાંબા સમય સુધી યથાવત્ રહે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા છે.
તેમણે જણાવ્યું કે સરકારે અત્યાર સુધી ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે ઇંધણના ભાવ સ્થિર રાખવાના પ્રયાસો કર્યા છે, પરંતુ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ સતત દબાણ ઊભું કરી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં લાંબા સમય સુધી હાલની સ્થિતિ જાળવી રાખવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
આરબીઆઈ ગવર્નરના જણાવ્યા અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ઉતાર-ચઢાવ હોવા છતાં ભારત સરકારે અત્યાર સુધી સ્થાનિક ઇંધણના ભાવ નિયંત્રિત રાખ્યા છે. આ માટે કર માળખામાં ફેરફાર અને મર્યાદિત સબસિડી જેવા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નાણાકીય શિસ્ત જાળવી રાખતાં નાણાકીય ખાધને નિયંત્રિત કરવામાં સફળતા મેળવી છે. મહામારી દરમિયાન આ ખાધ 9 ટકાથી વધુ સુધી પહોંચી હતી, જે હવે ઘટીને અંદાજે 4 ટકાની આસપાસ આવી છે. જોકે વૈશ્વિક તેલ સંકટ આ સ્થિરતા માટે નવી પડકારરૂપ સ્થિતિ ઊભી કરી શકે છે.
તેમણે જણાવ્યું કે પશ્ચિમ એશિયા ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વિસ્તાર છે. ભારતના વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો આ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલો છે. દેશના આયાત-નિકાસનો અંદાજે એક-છઠ્ઠો ભાગ પશ્ચિમ એશિયા સાથે સંબંધિત છે. વિદેશથી મળતા રેમિટન્સમાંથી આશરે 40 ટકા હિસ્સો આ ક્ષેત્રમાંથી આવે છે. ખાતરના આયાતમાં પણ લગભગ 40 ટકા નિર્ભરતા પશ્ચિમ એશિયા પર છે.
પ્રાકૃતિક ગેસના પુરવઠાનો અંદાજે 60 ટકા હિસ્સો પણ આ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલો છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈપણ પ્રકારની રાજકીય અસ્થિરતા અથવા યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ ભારતની સપ્લાય ચેઇન અને ઊર્જા સુરક્ષાને સીધી અસર કરી શકે છે.
કાચા તેલના ભાવમાં વધારો ઘરેલુ મોંઘવારી પર સીધી અસર કરે છે. ભારતમાં ગ્રાહક કિંમત સૂચકાંક (CPI) માં ખાદ્ય પદાર્થોની ભાગીદારી અંદાજે 40 ટકા હોવાથી ઇંધણ મોંઘવારીનો પ્રભાવ અન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ પર પણ પડે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ઇંધણના ભાવમાં વધારો થતાં પરિવહન ખર્ચ વધે છે, જેના કારણે ખાદ્ય પદાર્થોથી લઈને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો સુધી મોંઘવારીનું દબાણ સર્જાય છે.
આરબીઆઈ ગવર્નરે જણાવ્યું કે માત્ર નાણાકીય નીતિ દ્વારા પુરવઠા આધારિત આંચકાઓનો સામનો કરવો શક્ય નથી. તેમણે કહ્યું કે આવી પરિસ્થિતિમાં સરકાર અને કેન્દ્રીય બેંકે મળીને સંતુલિત નીતિ અપનાવવી પડશે. વૈશ્વિક તણાવ અને તેલ પુરવઠામાં અવરોધ વધશે તો તેની અસર માત્ર ઇંધણના ભાવ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ વ્યાપક આર્થિક સ્થિરતા પર પણ પડશે.
