બજાર નિયામક ભારતીય સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ (SEBI)ને ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) વ્યવસ્થા, શેરબજારના ટ્રેડિંગ સમય અને ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) સેગમેન્ટમાં કોન્ટ્રેક્ટ્સના સેટલમેન્ટની પદ્ધતિમાં પ્રસ્તાવિત ફેરફારો અંગે અત્યાર સુધીમાં 20,000 ટિપ્પણીઓ મળી છે. હવે SEBI આ સૂચનોની સમીક્ષા કરીને અંતિમ માળખું તૈયાર કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. ત્યારબાદ સંબંધિત નિયમો અંગે નવું સર્ક્યુલર જારી થઈ શકે છે.
SEBIએ 3 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ જણાવ્યું હતું કે સાંજે 7 વાગ્યા સુધી તેના પ્રસ્તાવો અંગે 20,000 ટિપ્પણીઓ મળી ચૂકી હતી. નિયામકે CAS વ્યવસ્થા, બજારના ટ્રેડિંગ સમય અને F&O કોન્ટ્રેક્ટ્સની સેટલમેન્ટ પ્રક્રિયાના કેટલાક પાસાઓની સમીક્ષા માટે બજારના સહભાગીઓ અને સામાન્ય લોકો પાસેથી સૂચનો માગ્યા હતા.
ટિપ્પણીઓની સંખ્યા SEBIના ચેરમેન તુહિન કાંત પાંડેએ અગાઉ જણાવેલી 3,500થી વધુ ટિપ્પણીઓની સરખામણીમાં ઘણી વધારે છે.
SEBIના ચેરમેન તુહિન કાંત પાંડેએ સંકેત આપ્યો છે કે નિયામક સૂચનોની સમીક્ષાની પ્રક્રિયામાં ઝડપ લાવશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પ્રાપ્ત થયેલી તમામ ટિપ્પણીઓની સમીક્ષા કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ આગળની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવશે. પાંડેએ આ વાત કોમોડિટી એન્ડ કેપિટલ માર્કેટ પાર્ટિસિપન્ટ્સ એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા (CPAI)ના એક કાર્યક્રમમાં કહી હતી.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કન્સલ્ટેશન પેપરમાં પ્રસ્તાવિત ફેરફારો અને સંબંધિત સમસ્યાઓને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે. તેથી સૂચનો એકત્રિત કરવા અને તેનું વિશ્લેષણ કરવામાં ઘણો સમય લાગવાની અપેક્ષા નથી. જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું આ મામલે ટૂંક સમયમાં સર્ક્યુલર જારી થઈ શકે છે, ત્યારે તેમણે તેની સંભાવના સાથે સહમતિ દર્શાવી હતી.
SEBIએ સપ્ટેમ્બરમાં CAS વ્યવસ્થાની સમીક્ષાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ સાથે ઇન્ડેક્સ અને શેર ડેરિવેટિવ્સની એક્સપાયરીના દિવસે સેટલમેન્ટ કિંમત નક્કી કરવાની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર અંગે પણ બજાર પાસેથી અભિપ્રાય માગવામાં આવ્યો હતો.
CAS એટલે ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન, જેનો ઉપયોગ ઓક્શન પ્રક્રિયા દ્વારા શેરોની અંતિમ અથવા ક્લોઝિંગ કિંમત નક્કી કરવા માટે થાય છે. ઇક્વિટી કેશ સેગમેન્ટમાં CAS વ્યવસ્થા લાગુ થયા બાદ તેના ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રેક્ટ્સની સેટલમેન્ટ કિંમત પર સંભવિત અસર અંગે કેટલાક મુદ્દા સામે આવ્યા હતા. આ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને SEBIએ વ્યવસ્થાની સમીક્ષા શરૂ કરી છે.
નિયામક અનુસાર, સમીક્ષાનો ઉદ્દેશ કેટલીક ચોક્કસ સમસ્યાઓના ઉકેલ શોધવાનો છે. આ માટે બજારના સહભાગીઓને સંભવિત ઉકેલો અને વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓ સૂચવવાની તક આપવામાં આવી છે.
SEBIની સમીક્ષામાં શેરબજારના ટ્રેડિંગ સમય સાથે જોડાયેલા પાસાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. ટ્રેડિંગ સમયમાં ફેરફારની અસર રોકાણકારો, બ્રોકરો, એક્સચેન્જો અને બજાર સાથે સંકળાયેલી અન્ય સંસ્થાઓ પર પડી શકે છે. તેથી અંતિમ નિર્ણય પહેલાં વ્યાપક પ્રતિસાદ મેળવવામાં આવી રહ્યો છે.
20,000 સૂચનો મળ્યા બાદ હવે બજારની નજર SEBIના અંતિમ માળખા પર છે. નવા સર્ક્યુલરમાં CAS, ટ્રેડિંગ સમય અને F&O સેટલમેન્ટ વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલા નિયમો અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
SEBIના ચેરમેને કોર્પોરેટ બોન્ડ ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટના વિકાસ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા માટે અસરકારક નિયમનકારી વ્યવસ્થા, ટેકનિકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પર્યાપ્ત બજાર ભાગીદારી જરૂરી છે.
SEBI બોન્ડ માર્કેટમાં એક્સચેન્જ મારફતે ટ્રેડિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક પગલાં લઈ રહ્યું છે. પ્રાથમિક ઇશ્યૂમાં ઇલેક્ટ્રોનિક બિડિંગ પ્લેટફોર્મ, ઓનલાઈન બોન્ડ પ્લેટફોર્મ ઓપરેટર્સનું નિયમન અને સેકન્ડરી માર્કેટમાં ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ક્વોટેશન વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવાના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. SEBI અનુસાર, ભવિષ્યમાં બોન્ડ ઇન્ડેક્સ અને ડેરિવેટિવ્સ આ બજારના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
