કોંગ્રેસનાં પૂર્વ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીના જીવનનાં અનેક એવા પાસાં હવે વાચકો સમક્ષ આવવાના છે, જેના વિશે અત્યાર સુધી બહુ ઓછી જાણકારી ઉપલબ્ધ હતી. તેમની આત્મકથા 'Belonging: A Journey of Love' આજે, 10 નવેમ્બર 2026ના રોજ ભારત સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં રિલીઝ થશે. આ પુસ્તકમાં સોનિયા ગાંધીએ ઇટાલીથી ભારત આવવાની સફર, રાજીવ ગાંધી સાથેના સંબંધો અને પરિવારના મુશ્કેલ સમયગાળાને પોતાના દૃષ્ટિકોણથી રજૂ કર્યા છે. જોકે, પુસ્તકના પ્રકાશન પહેલાં જ પ્રકાશક બદલવાના વિવાદને કારણે તે ચર્ચામાં આવ્યું હતું.
સોનિયા ગાંધીની આત્મકથા રિલીઝ થાય તે પહેલાં જ પ્રકાશકને લઈને વિવાદ ઊભો થયો હતો. શરૂઆતમાં પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયા આ પુસ્તક પ્રકાશિત કરવાની તૈયારીમાં હતું. જોકે, બાદમાં પ્રકાશન અંગે બંને પક્ષો વચ્ચે સહમતી બની શકી નહોતી.
મીડિયા અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે પુસ્તકના કેટલાક ભાગોમાં ફેરફાર કરવાની વાત સામે આવી હતી. તેમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અને ભારત-ચીન સંબંધો સાથે જોડાયેલા પ્રસંગોનો સમાવેશ થતો હોવાનું જણાવાયું હતું.
કોંગ્રેસના કેટલાક નેતાઓએ પ્રકાશક પર દબાણ હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયાએ બાહ્ય દબાણના આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રકાશન સંબંધિત વાતચીત એક મુદ્દે સહમતી ન સધાવાને કારણે આગળ વધી શકી નહોતી. આ વિવાદ બાદ હાર્પરકોલિન્સ ઇન્ડિયાએ ભારતમાં પુસ્તક પ્રકાશિત કરવાની જવાબદારી સંભાળી હતી.
8 નવેમ્બરે શેર કરેલા પોતાના વિચારોમાં સોનિયા ગાંધીએ જણાવ્યું હતું કે તેમણે લાંબા સમય સુધી પોતાની અંગત જિંદગીને જાહેર ચર્ચાથી દૂર રાખી હતી. રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યા પછી પણ તેઓ પરિવાર અને અંગત અનુભવો વિશે ખુલ્લેઆમ વાત કરવાનું ટાળતાં રહ્યાં હતાં.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ગાંધી પરિવાર વિશે ઘણું લખાયું છે, પરંતુ પરિવારના સભ્યોના અંગત સંઘર્ષો, સ્વભાવ અને એકબીજા સાથેના સંબંધોની સંપૂર્ણ તસવીર ઘણી વખત સામે આવી નથી.
સોનિયા ગાંધીના જણાવ્યા મુજબ, તેઓ પરિવારના સભ્યોને એ જ સ્વરૂપમાં રજૂ કરવા માગતાં હતાં, જે રીતે તેમણે તેમને નજીકથી જોયા અને અનુભવ્યા હતા. તેમણે આ પુસ્તકને રાજકીય નિવેદનને બદલે પોતાના જીવન, પ્રેમ અને પરિવારની કહાની ગણાવી છે.
પુસ્તકમાં સોનિયા ગાંધીએ પોતાની પ્રેમકથાના શરૂઆતના દિવસોને પણ યાદ કર્યા છે. ઇટાલીના એક નાના શહેરમાં ઉછરેલાં સોનિયા અભ્યાસ માટે ઇંગ્લેન્ડ પહોંચ્યાં હતાં. ત્યાં કેમ્બ્રિજમાં તેમની મુલાકાત ભારતીય વિદ્યાર્થી રાજીવ ગાંધી સાથે થઈ હતી. તે સમયે સોનિયાની ઉંમર 19 વર્ષ હતી.
બંને વચ્ચેની મિત્રતા ધીમે ધીમે પ્રેમમાં બદલાઈ અને ત્યારબાદ તેમણે લગ્ન કર્યાં હતાં.
ભારત આવ્યા બાદ સોનિયાએ નવા પરિવાર, ભાષા અને રહેણીકરણી સાથે તાલમેલ બેસાડવો પડ્યો હતો. પુસ્તકમાં તેમણે ઇન્દિરા ગાંધી સાથેના પોતાના સંબંધો તેમજ રાહુલ ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધીના ઉછેર સાથે જોડાયેલા અનુભવોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે.
સોનિયા ગાંધીના જીવનમાં અનેક એવી ઘટનાઓ બની હતી, જેણે તેમના પરિવારને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યો હતો. વર્ષ 1980માં સંજય ગાંધીનું વિમાન દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ થયું હતું. તેના ચાર વર્ષ બાદ, 31 ઑક્ટોબર 1984ના રોજ તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા કરવામાં આવી હતી.
ત્યારબાદ 21 મે 1991ના રોજ પૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીની પણ હત્યા થઈ હતી. સોનિયા ગાંધીએ આ ઘટનાઓની પરિવાર પર પડેલી અસર અને વ્યક્તિગત દુઃખમાંથી પસાર થવાના પોતાના અનુભવોને પુસ્તકમાં સ્થાન આપ્યું છે.
રાજીવ ગાંધીના મૃત્યુ બાદ સોનિયા ગાંધી લાંબા સમય સુધી સક્રિય રાજકારણથી દૂર રહ્યાં હતાં. જોકે, ત્યારબાદ તેમણે કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું હતું.
પુસ્તકમાં વર્ષ 2004ની લોકસભા ચૂંટણી અને ત્યારબાદ બનેલી રાજકીય ઘટનાઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધનને સરકાર બનાવવાની તક મળી હતી. તે સમયે સોનિયા ગાંધી વડાપ્રધાન બનશે તેવી ચર્ચા હતી, પરંતુ તેમણે આ પદ સ્વીકાર્યું નહોતું.
ત્યારબાદ ડૉ. મનમોહન સિંહ દેશના વડાપ્રધાન બન્યા હતા. કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળનું યુપીએ ગઠબંધન વર્ષ 2014 સુધી સત્તામાં રહ્યું હતું.
લગભગ 544 પાનાંની 'Belonging: A Journey of Love'ની ભારતીય આવૃત્તિ હાર્પરકોલિન્સ ઇન્ડિયા પ્રકાશિત કરી રહ્યું છે. બ્રિટનમાં વિલિયમ કોલિન્સ અને અમેરિકામાં આલ્ફ્રેડ એ. નોફ આ પુસ્તકના પ્રકાશક છે.
