ભારતમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું સતત આગળ વધી રહ્યું છે અને હવામાનમાં ઝડપી ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ચોમાસું ઝારખંડ અને ઓડિશાના અનેક વિસ્તારોમાં પહોંચી ગયું છે. કેરળમાં પ્રવેશ કર્યા બાદ માત્ર નવ દિવસમાં ચોમાસું દેશના 19 રાજ્યો સુધી પહોંચી ગયું છે.
મહારાષ્ટ્રના કેટલાક વિસ્તારોમાં ચોમાસાની ગતિ તુલનાત્મક રીતે ધીમી રહી છે. હવામાન વૈજ્ઞાનિકોના અનુમાન મુજબ, આગામી થોડા દિવસોમાં તે વધુ આગળ વધીને છત્તીસગઢ અને ઉત્તર પ્રદેશના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં પણ પહોંચશે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર, આગામી ત્રણ દિવસમાં ચોમાસું છત્તીસગઢ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં પ્રવેશી શકે છે. તેની સાથે મધ્ય અને ઉત્તર ભારતના મોટા ભાગમાં પ્રી-મોન્સૂન પ્રવૃત્તિઓ વધુ સક્રિય થવાની સંભાવના છે.
હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે કે ગુજરાતને છોડીને દેશના મોટા ભાગના રાજ્યોમાં પ્રી-મોન્સૂન પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ છે. અનેક વિસ્તારોમાં ગાજવીજ, તેજ પવન અને વરસાદની સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે.
હવામાન વિભાગે મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, ઝારખંડ, પંજાબ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ અને જમ્મુ-કાશ્મીર સહિત 22 રાજ્યો માટે ઓરેન્જ એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. આ રાજ્યોમાં તેજ આંધી, ગાજવીજ સાથે વરસાદ અને કેટલાક સ્થળોએ પ્રતિ કલાક 60 કિલોમીટર સુધીની ઝડપે પવન ફૂંકાવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
નિષ્ણાતોએ લોકોને ખુલ્લા સ્થળો, નબળી રચનાઓ અને વૃક્ષોની નીચે ઊભા રહેવાનું ટાળવાની સલાહ આપી છે. ખેડૂતો અને સ્થાનિક પ્રશાસનને પણ હવામાન સંબંધિત ચેતવણીઓનું પાલન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
હવામાનમાં આવેલા અચાનક ફેરફારને કારણે મધ્ય પ્રદેશ અને બિહારમાં જાનહાનિના બનાવો નોંધાયા છે.
મધ્ય પ્રદેશના શ્યોપુર જિલ્લામાં તેજ આંધી અને વરસાદ દરમિયાન અલગ-અલગ બનાવોમાં ચાર લોકોનાં મોત થયા છે. મૃતકોમાં એક જ પરિવારના ત્રણ સભ્યો સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે.
બિહારમાં વીજળી પડવાની ઘટનાઓમાં ઓછામાં ઓછા 10 લોકોનાં મોત થયા છે. રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદ અને આકાશીય વીજળી પડવાની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. પ્રશાસને લોકોને ખરાબ હવામાન દરમિયાન સુરક્ષિત સ્થળોએ રહેવાની અપીલ કરી છે.
દિલ્હી-એનસીઆર, હરિયાણા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં તેજ આંધી અને વરસાદને કારણે તાપમાનમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. અનેક વિસ્તારોમાં રાત્રિના સમયે પ્રતિ કલાક 70થી 80 કિલોમીટરની ઝડપે પવન ફૂંકાયો હતો.
તેજ પવનને કારણે અનેક સ્થળોએ વૃક્ષો ઉખડી ગયા, વીજ થાંભલાઓને નુકસાન થયું અને કેટલાક વિસ્તારોમાં વીજ પુરવઠો પણ પ્રભાવિત થયો.
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, રાજસ્થાનના અનેક વિસ્તારોમાં ધૂળભરી આંધીની શક્યતા યથાવત છે. બીજી તરફ મહારાષ્ટ્રને અડીને આવેલા કોંકણ અને ગોવા વિસ્તારમાં ભેજવાળું હવામાન રહેવાની શક્યતા છે.
કર્ણાટક અને કેરળના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં સમુદ્ર તરફથી તેજ પવન ફૂંકાઈ શકે છે, જ્યારે તેલંગાણા, વિદર્ભ અને આંધ્ર પ્રદેશના દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓમાં હીટવેવની સ્થિતિ યથાવત રહી શકે છે. આ વિસ્તારોમાં મહત્તમ તાપમાન 40થી 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વચ્ચે રહેવાની શક્યતા છે.
અમેરિકાની હવામાન એજન્સી નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન (NOAA) એ પ્રશાંત મહાસાગરમાં અલ નીનોની સ્થિતિ બનવાની પુષ્ટિ કરી છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, સમુદ્રની સપાટીનું વધતું તાપમાન અલ નીનોને સક્રિય બનાવી ચૂક્યું છે અને વર્ષના અંત સુધી તે વધુ મજબૂત બનવાની શક્યતા છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ વખતનો અલ નીનો 1997-98ના ઐતિહાસિક અલ નીનો જેટલો અથવા તેનાથી વધુ શક્તિશાળી બની શકે છે. એજન્સી અનુસાર, લગભગ 63 ટકા સંભાવના છે કે આ ઘટના 1950 બાદ નોંધાયેલા સૌથી પ્રભાવશાળી અલ નીનોમાં સામેલ થશે.
અલ નીનોની અસર વિશ્વના અનેક દેશોમાં વરસાદ, તાપમાન અને કૃષિ ઉત્પાદન પર પડી શકે છે. ભારતમાં પણ તેની અસર પર હવામાન વૈજ્ઞાનિકો સતત નજર રાખી રહ્યા છે.
દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદ શરૂ થયો હોવા છતાં ગરમીનો પ્રભાવ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયો નથી. ઉત્તર પ્રદેશ, દિલ્હી, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, પંજાબ, છત્તીસગઢ, ઓડિશા, તેલંગાણા અને હરિયાણાના અનેક શહેરોમાં મહત્તમ તાપમાન હજુ પણ 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ નોંધાયું છે.
પંજાબના બઠિંડામાં દેશનું સૌથી વધુ 46.2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નોંધાયું. ઉપરાંત રાજસ્થાનના શ્રીગંગાનગર, મહારાષ્ટ્રના વર્ધા, ઉત્તર પ્રદેશના ઝાંસી અને મધ્ય પ્રદેશના ખજુરાહોમાં પણ તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ રહ્યું.
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ચોમાસું સંપૂર્ણપણે સક્રિય થાય ત્યાં સુધી અનેક વિસ્તારોમાં ગરમી અને ભેજનો પ્રભાવ યથાવત રહી શકે છે.
હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ, આગામી બે દિવસમાં ઉત્તર ભારતના અનેક રાજ્યોમાં તેજ આંધી અને વરસાદની શક્યતા રહેશે. દિલ્હી, પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદ પડી શકે છે અને પ્રતિ કલાક 50થી 70 કિલોમીટરની ઝડપે પવન ફૂંકાવાનો અંદાજ છે.
જમ્મુ-કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના પર્વતીય વિસ્તારોમાં વરસાદ સાથે કરા પડવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. બિહાર, ઝારખંડ અને ઓડિશામાં તેજ આંધી સાથે સારો વરસાદ થવાની આશા છે. કેટલાક સ્થળોએ ભારે વરસાદ પણ થઈ શકે છે.
દક્ષિણ ભારતમાં કેરળ, કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને તેલંગાણામાં ચોમાસાની પ્રવૃત્તિઓ તેજ રહેશે. ખાસ કરીને કેરળ અને કર્ણાટકના દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓમાં ભારે વરસાદની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
દેશભરમાં ચોમાસું સતત આગળ વધી રહ્યું હોવાથી કૃષિ, જળ સંસાધનો અને તાપમાન પર અસર થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સાથે જ તેજ આંધી, વીજળી પડવાની ઘટનાઓ અને ભારે વરસાદ જેવી હવામાન સંબંધિત પરિસ્થિતિઓ પણ નોંધાઈ રહી છે. હવામાન વિભાગે નાગરિકોને નિયમિત હવામાન અપડેટ પર નજર રાખવા અને પ્રશાસન દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી સુરક્ષા સૂચનાઓનું પાલન કરવાની અપીલ કરી છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો ચોમાસું આ જ ગતિએ આગળ વધતું રહેશે તો આગામી દિવસોમાં દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં વ્યાપક વરસાદ જોવા મળી શકે છે, જેના કારણે ગરમીમાં ઘટાડો થવા સાથે ખરીફ પાકની વાવણીને પણ ગતિ મળી શકે છે.
