સમાજવાદી પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા આઝમ ખાનને નકલી જન્મ પ્રમાણપત્રના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી મોટી કાનૂની રાહત મળી છે. મંગળવાર, 17 નવેમ્બર 2026ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના તે આદેશને યથાવત રાખ્યો હતો, જેમાં આઝમ ખાનની દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવવામાં આવી હતી. સર્વોચ્ચ અદાલતે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારની અપીલ ફગાવી દીધી છે. આ નિર્ણયને પગલે આઝમ ખાનને હાઈકોર્ટ તરફથી મળેલી રાહત ચાલુ રહેશે. એટલું જ નહીં, સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની પત્ની તંઝીન ફાતિમા અને પુત્ર અબ્દુલ્લા આઝમ ખાનને પણ સમાન રાહત આપી છે.
જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ શીલ નાગુની બેન્ચે આ કેસ સંબંધિત અરજીઓ પર સુનાવણી દરમિયાન આ ચુકાદો આપ્યો હતો. ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના 24 મે 2024ના આદેશને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. હાઈકોર્ટે આઝમ ખાનની દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવી હતી. જોકે, તેમની પત્ની અને પુત્રની સજા સ્થગિત કરીને જામીન આપ્યા હતા, પરંતુ તેમની દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ત્યારબાદ આઝમ ખાનના પરિવારજનોએ પણ સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય સરકારની અપીલ ફગાવી દેવાની સાથે તંઝીન ફાતિમા અને અબ્દુલ્લા આઝમની અપીલ સ્વીકારી લીધી હતી. આ રીતે હવે ત્રણેયને દોષસિદ્ધિ પર રોકનો લાભ મળ્યો છે. અદાલતના આદેશનો અર્થ એ છે કે તેમની ફોજદારી અપીલો પર અંતિમ નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી દોષસિદ્ધિ પરની રોક અમલમાં રહેશે. જોકે, દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવવાનો અર્થ નીચલી અદાલતના ચુકાદાને સંપૂર્ણપણે રદ કરવો નથી. આ કેસમાં તેમની ફોજદારી અપીલો પર અંતિમ નિર્ણય આવવાનો હજુ બાકી છે.
આ કેસ આઝમ ખાનના પુત્ર અબ્દુલ્લા આઝમના બે જન્મ પ્રમાણપત્રો સાથે સંબંધિત છે. આરોપ હતો કે અબ્દુલ્લા માટે અલગ-અલગ જન્મ પ્રમાણપત્રો બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેમાં જન્મતારીખ અલગ-અલગ દર્શાવવામાં આવી હતી. એક પ્રમાણપત્રમાં તેમની જન્મતારીખ 1 જાન્યુઆરી 1993 દર્શાવવામાં આવી હતી, જ્યારે બીજા પ્રમાણપત્રમાં 30 સપ્ટેમ્બર 1990 નોંધવામાં આવી હતી. ફરિયાદીનો આરોપ હતો કે આ પ્રમાણપત્રોનો ઉપયોગ અલગ-અલગ સરકારી અને ચૂંટણી સંબંધિત પ્રક્રિયાઓમાં કરવામાં આવ્યો હતો.
આ કેસમાં ભાજપના નેતા આકાશ સક્સેનાએ 3 જાન્યુઆરી 2019ના રોજ ફરિયાદ નોંધાવી હતી. ફરિયાદના આધારે પોલીસે તપાસ હાથ ધરી હતી અને ત્યારબાદ ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. ફરિયાદ પક્ષનો આરોપ હતો કે અબ્દુલ્લા આઝમની વાસ્તવિક જન્મતારીખથી અલગ જન્મતારીખ દર્શાવતું બીજું પ્રમાણપત્ર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને તેનો ઉપયોગ તેમની પાત્રતા સંબંધિત દસ્તાવેજોમાં કરવામાં આવ્યો હતો. આ મામલો સામે આવ્યા બાદ આઝમ ખાન, તેમની પત્ની અને પુત્ર વિરુદ્ધ છેતરપિંડી, બનાવટ અને ગુનાહિત કાવતરું સહિતની વિવિધ કલમો હેઠળ કેસ ચલાવવામાં આવ્યો હતો.
રામપુરની અદાલતે 18 ઓક્ટોબર 2023ના રોજ આઝમ ખાન, તંઝીન ફાતિમા અને અબ્દુલ્લા આઝમને દોષિત ઠેરવ્યા હતા અને ત્રણેયને સાત-સાત વર્ષની સજા ફટકારી હતી. આ ચુકાદાને પડકારતાં ત્રણેયે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં રાહત માગી હતી. મે 2024માં હાઈકોર્ટે તેમની સજા સ્થગિત કરીને જામીન આપ્યા હતા. જોકે, દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવવાના મુદ્દે ત્રણેયને સમાન રાહત મળી નહોતી.
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે આઝમ ખાનની ભૂમિકાને તેમની પત્ની અને પુત્રની ભૂમિકાથી અલગ ગણાવી હતી. અદાલતે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે ઉપલબ્ધ સામગ્રી પરથી એ સ્પષ્ટ થતું નથી કે બીજું જન્મ પ્રમાણપત્ર મેળવવા માટે જરૂરી માહિતી આઝમ ખાને પૂરી પાડી હતી. બીજી તરફ, તંઝીન ફાતિમા અને અબ્દુલ્લા આઝમની ભૂમિકાને અલગ ગણાવીને તેમની દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો.
આ જ તફાવતને કારણે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે આઝમ ખાનને મળેલી રાહત વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી. જ્યારે તેમની પત્ની અને પુત્રએ પણ સમાન રાહત મેળવવા માટે સર્વોચ્ચ અદાલતમાં અપીલ દાખલ કરી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટના તાજેતરના નિર્ણયથી આઝમ ખાન અને તેમના પરિવારને કાનૂની રાહત મળી છે. ખાસ કરીને દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવવાના આદેશની અસર ચૂંટણી લડવાની પાત્રતા અને લોકપ્રતિનિધિત્વ કાયદા હેઠળની ગેરલાયકાત જેવા મુદ્દાઓ પર પડી શકે છે. જોકે, આ નિર્ણયને કેસમાં અંતિમ નિર્દોષ છૂટ તરીકે ગણાવી શકાય નહીં. ત્રણેય સામેની પડતર અપીલો પર આગળની સુનાવણી અને અંતિમ ચુકાદો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.








