અમેરિકી સેનેટે રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpની સૈન્ય સત્તાઓને મર્યાદિત કરતો પ્રસ્તાવ મંજૂર કર્યો છે, જેના કારણે ઈરાન સામે લાંબા ગાળાના કોઈપણ સૈન્ય અભિયાન માટે અમેરિકી સંસદ એટલે કે કોંગ્રેસની મંજૂરી જરૂરી બની શકે છે. પ્રસ્તાવના સમર્થનમાં કેટલાક રિપબ્લિકન સાંસદોએ પણ વિરોધી ડેમોક્રેટ્સ સાથે મતદાન કર્યું.
વોશિંગ્ટનમાં ઈરાન યુદ્ધને લઈને અમેરિકી રાજકારણમાં નવા વિકાસ વચ્ચે સેનેટે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની સૈન્ય સત્તાઓ મર્યાદિત કરતો પ્રસ્તાવ 50-47 મતોથી પસાર કર્યો. જો આ પ્રસ્તાવ આગળ કાયદા રૂપે અમલમાં આવે, તો ટ્રમ્પ પ્રશાસનને ઈરાન વિરુદ્ધ લાંબા ગાળાની કોઈપણ સૈન્ય કાર્યવાહી માટે કોંગ્રેસની મંજૂરી લેવી પડશે. જોકે, કાયદા તરીકે અમલમાં આવતાં પહેલાં પ્રસ્તાવને વધુ પ્રક્રિયાત્મક તબક્કાઓમાંથી પસાર થવું પડશે અને ટ્રમ્પ પાસે તેને વીટો કરવાનો અધિકાર પણ છે.
આ પ્રસ્તાવ અમેરિકી બંધારણ હેઠળ નિર્ધારિત યુદ્ધ સંબંધિત સત્તાઓ સાથે જોડાયેલો છે. અમેરિકામાં લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી છે કે વિદેશી યુદ્ધમાં સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરવાનો અંતિમ અધિકાર રાષ્ટ્રપતિ પાસે હોવો જોઈએ કે સંસદ પાસે. અમેરિકી કાયદા મુજબ રાષ્ટ્રપતિ કોંગ્રેસની મંજૂરી વિના મર્યાદિત સમયગાળા સુધી સૈન્ય કાર્યવાહી કરી શકે છે, પરંતુ સંઘર્ષ લાંબો ચાલે તો કોંગ્રેસની મંજૂરી લેવી ફરજિયાત બને છે. સેનેટમાં રજૂ કરાયેલા આ પ્રસ્તાવનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ઈરાન વિરુદ્ધ કોઈપણ યુદ્ધ અથવા સૈન્ય અભિયાન સંસદની સ્પષ્ટ મંજૂરી વિના ચાલુ ન રહી શકે.
મતદાન દરમિયાન ચાર રિપબ્લિકન સાંસદોએ પણ પ્રસ્તાવના સમર્થનમાં મત આપ્યો, જ્યારે ત્રણ રિપબ્લિકન સાંસદોએ મતદાનમાં ભાગ લીધો નહોતો. આ મતદાનને ઈરાન સાથે વધતા તણાવ અને સંભવિત યુદ્ધને લઈને રિપબ્લિકન પાર્ટીના આંતરિક સ્તરે ચિંતાના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. રાજકીય વિશ્લેષકોએ આ મતદાનને ટ્રમ્પ પ્રશાસન પર દબાણ વધારવાના પ્રયાસ તરીકે વર્ણવ્યું છે જેથી મોટા સૈન્ય નિર્ણય પહેલાં કોંગ્રેસને વિશ્વાસમાં લેવામાં આવે.
આ પ્રસ્તાવ ડેમોક્રેટિક સેનેટર Tim Kaine દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ચર્ચા દરમિયાન તેમણે કહ્યું કે અમેરિકામાં યુદ્ધ શરૂ કરવાનો અધિકાર માત્ર રાષ્ટ્રપતિ સુધી મર્યાદિત ન હોવો જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું કે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધી રહ્યો છે અને યુદ્ધવિરામ અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે ત્યારે ટ્રમ્પ પ્રશાસને સંસદ સમક્ષ પોતાની રણનીતિ સ્પષ્ટ કરવી જોઈએ. ટિમ કેને કહ્યું કે અમેરિકી બંધારણ કોંગ્રેસને યુદ્ધની મંજૂરી આપવાની સત્તા સ્પષ્ટ રીતે આપે છે અને મોટા સૈન્ય નિર્ણયો સામૂહિક રાજકીય સહમતિથી લેવાં જોઈએ.
The White Houseએ પ્રસ્તાવનો વિરોધ કર્યો છે. પ્રશાસનનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રપતિએ અમેરિકી સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિતોની રક્ષા માટે પોતાના બંધારણીય અધિકારો હેઠળ કાર્યવાહી કરી છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું કહેવું છે કે ઈરાનની પ્રવૃત્તિઓ અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓ માટે જોખમરૂપ બની રહી છે, તેથી ઝડપી સૈન્ય નિર્ણયો જરૂરી બની શકે છે. બીજી તરફ, વિવેચકોએ કહ્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિએ સંસદીય મંજૂરી વિના દેશને લાંબા ગાળાના સૈન્ય સંઘર્ષમાં ન ખેંચવો જોઈએ.
સેનેટમાં પ્રસ્તાવ પસાર થયા પછી હવે તેને United States House of Representativesની મંજૂરી લેવી પડશે, જ્યાં રિપબ્લિકન બહુમતી છે. જો હાઉસ પ્રસ્તાવ મંજૂર કરે તો પણ ટ્રમ્પ પાસે રાષ્ટ્રપતિ વીટોનો અધિકાર રહેશે. જો ટ્રમ્પ વીટો કરે, તો કોંગ્રેસને તે વીટો રદ કરવા માટે બંને ગૃહોમાં બે તૃતિયાંશ બહુમતી એકત્રિત કરવી પડશે. હાલની રાજકીય સ્થિતિમાં તેને મુશ્કેલ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
અમેરિકા અને Iran વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં તણાવ વધ્યો છે. પરમાણુ કાર્યક્રમ, Strait of Hormuzની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓને લઈને બંને દેશો વચ્ચે અથડામણ વધી છે. તાજેતરમાં ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે અમેરિકા ઈરાન પર મોટા હુમલાની તૈયારીમાં હતું, પરંતુ ચર્ચાને તક આપવા માટે તેને હાલ સ્થગિત કરવામાં આવ્યો. ટ્રમ્પે એવું પણ જણાવ્યું હતું કે Qatar, Saudi Arabia અને United Arab Emiratesએ પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવા માટે સૈન્ય કાર્યવાહી ટાળવાની અપીલ કરી હતી.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વૈશ્વિક રાજકારણ અને ઊર્જા સુરક્ષાના કેન્દ્રમાં ફરી આવ્યું છે. ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો માટે નવું નિયંત્રણ તંત્ર લાગુ કર્યું છે, જેના હેઠળ જહાજોને અગાઉથી મંજૂરી લેવી ફરજિયાત બનાવાઈ છે. દક્ષિણ કોરિયાના એક તેલ ટેન્કરને પણ ઈરાની સત્તાધિકારીઓની મંજૂરી બાદ જ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી મળી હતી. અહેવાલો અનુસાર જહાજમાં અંદાજે 20 લાખ બેરલ કાચા તેલનો જથ્થો હતો.
Israel આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર પ્રધાનમંત્રી Benjamin Netanyahuએ સુરક્ષા અધિકારીઓ સાથે બેઠક કરીને સંભવિત અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહી સામેની તૈયારીઓની સમીક્ષા કરી છે. ઇઝરાયેલી મીડિયા અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે જો ઈરાન કોઈ નવો કરાર પ્રસ્તાવ રજૂ નહીં કરે તો અમેરિકા સૈન્ય કાર્યવાહીનો માર્ગ પસંદ કરી શકે છે. આ દરમિયાન ઈરાને પણ જણાવ્યું છે કે તે યુરેનિયમ સંવર્ધનના પોતાના અધિકારથી પાછળ નહીં હટે.
અમેરિકી સંસદની સંશોધન એજન્સી CRSની એક રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઈરાન સંઘર્ષ દરમિયાન અમેરિકાના કેટલાક વિમાનો નષ્ટ થયા અથવા નુકસાન પામ્યા. રિપોર્ટમાં F-15E સ્ટ્રાઈક ઈગલ, F-35A લાઇટનિંગ-2 અને MQ-9 રીપર ડ્રોન સહિત અનેક સૈન્ય પ્લેટફોર્મને નુકસાન પહોંચ્યાનો ઉલ્લેખ છે. જોકે અમેરિકી રક્ષા વિભાગે આ દાવાઓ પર વિગતવાર સત્તાવાર ટિપ્પણી કરી નથી.
મધ્ય પૂર્વમાં તણાવના કારણે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર જોવા મળી રહી છે. El Alએ જણાવ્યું છે કે યુદ્ધના કારણે તેને કરોડો ડોલરનું નુકસાન થયું છે. એર સ્પેસ બંધ થવું, ઇંધણની કિંમતોમાં વધારો અને ઉડાનોમાં ઘટાડાને કારણે એરલાઇન ક્ષેત્ર પર દબાણ વધ્યું છે. વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધુ વધે તો તેની અસર વૈશ્વિક તેલ કિંમતો, સમુદ્રી વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો પર પડી શકે છે.
વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર અમેરિકી સંસદમાં પસાર થયેલો આ પ્રસ્તાવ રાજકીય સંદેશા ઉપરાંત કૂટনৈতিক દબાણનો સંકેત પણ માનવામાં આવે છે. કોંગ્રેસના કેટલાક સભ્યો ઈરાન સંકટનો ઉકેલ સૈન્ય કાર્યવાહી કરતાં ચર્ચા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમજૂતી દ્વારા લાવવાની તરફેણમાં છે. જોકે ટ્રમ્પ પ્રશાસન કડક વલણ જાળવી રહ્યું છે અને ભવિષ્યની રણનીતિ અંગે ધ્યાન વોશિંગ્ટન અને તેહરાન પર કેન્દ્રિત છે.
