ઝિમ્બાબ્વેમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ડાયનાસોરની નવી પ્રજાતિ Musango matusadonaensis ની શોધ કરી છે, જે દક્ષિણ આફ્રિકાના પ્રાગૈતિહાસિક જીવન અને ડાયનાસોરના પ્રારંભિક વિકાસને સમજવામાં નવી માહિતી પ્રદાન કરે છે. સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર આ ડાયનાસોર લગભગ 21 કરોડ વર્ષ પહેલાં લેટ ટ્રાયાસિક (Late Triassic) કાળ દરમિયાન પૃથ્વી પર અસ્તિત્વમાં હતો.
વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર Musango matusadonaensis ઝિમ્બાબ્વેમાં સત્તાવાર રીતે નામ આપવામાં આવેલી માત્ર પાંચમી ડાયનાસોર પ્રજાતિ છે. આ જીવાશ્મ ઝિમ્બાબ્વેના પ્રખ્યાત લેક કરીબા (Lake Kariba)ના કિનારેથી મળ્યો હતો. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે ભવિષ્યમાં આ વિસ્તારમાં વધુ મહત્વપૂર્ણ જીવાશ્મો મળી શકે છે.
આ શોધમાં ઝિમ્બાબ્વે, દક્ષિણ આફ્રિકા અને યુનાઇટેડ કિંગડમના વૈજ્ઞાનિકોએ સંયુક્ત રીતે કાર્ય કર્યું હતું. સંશોધનના પરિણામો વૈજ્ઞાનિક સામયિક Journal of Systematic Palaeontology માં પ્રકાશિત થયા છે. સંશોધન ટીમનું નેતૃત્વ લંડનના નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યુઝિયમના પ્રોફેસર પૉલ બેરેટે કર્યું હતું. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ શોધ દર્શાવે છે કે પ્રાચીન દક્ષિણ આફ્રિકામાં ડાયનાસોરોની વિવિધતા અગાઉ માનવામાં આવતી તુલનામાં વધુ હતી.
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર આ ડાયનાસોરની લંબાઈ અંદાજે 4.5 મીટર હતી, જે મધ્યમ કદની કાર જેટલી માનવામાં આવે છે. જીવાશ્મોના અભ્યાસ પરથી જાણવા મળ્યું કે તેના મૃત્યુ સમયે તેની ઉંમર લગભગ આઠ વર્ષ હતી અને તે લગભગ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત થઈ ગયો હતો. સંશોધકોને તેની રીઢ, આગળના અંગો અને પગની હાડકાં મળી આવ્યા છે, જેના આધારે તેની શારીરિક રચના અને જીવનશૈલીનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે.
Musango સોરોપોડોમોર્ફ (Sauropodomorph) સમૂહનો સભ્ય હતો. આ જ સમૂહમાંથી આગળ જઈને Diplodocus જેવા વિશાળ ડાયનાસોર વિકસ્યા હતા. જોકે Musango તેના વિશાળ વંશજોની જેમ ચાર પગ પર નહીં પરંતુ મુખ્યત્વે બે પગ પર ચાલતો હતો. સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ આ માહિતી પ્રારંભિક ડાયનાસોરોના વિકાસક્રમને સમજવામાં મદદરૂપ છે.
અભ્યાસ અનુસાર Musango સંપૂર્ણ શાકાહારી નહોતો પરંતુ સર્વાહારી (Omnivore) હતો. સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ તે વનસ્પતિ ઉપરાંત નાના જીવસૃષ્ટિનું પણ ભક્ષણ કરતો હતો. સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે તે તે સમયના મગર જેવા Phytosaurs, Lungfish અને નાના ડાયનાસોરનો પણ શિકાર કરતો હતો.
Musango જ્યારે પૃથ્વી પર અસ્તિત્વમાં હતો ત્યારે આજનું આફ્રિકા વિશાળ ગોન્ડવાના (Gondwana) મહાદ્વીપનો ભાગ હતું. આ સુપરકૉન્ટિનેન્ટમાં વર્તમાન દક્ષિણ અમેરિકા, ભારત, ઑસ્ટ્રેલિયા અને અંટાર્કટિકા પણ સામેલ હતા. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર તે સમય દરમિયાન આ વિસ્તારોમાં અલગ-અલગ નાના પર્યાવરણીય તંત્રો હતા, જ્યાં વિવિધ પ્રકારના જીવ અને ડાયનાસોરોનો વિકાસ થયો હતો.
ઘણા વર્ષો સુધી વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું હતું કે દક્ષિણ આફ્રિકામાં રહેતા મોટાભાગના ડાયનાસોર લગભગ સમાન હતા. જોકે Musango ની શોધ આ માન્યતાને પડકાર આપે છે. પ્રોફેસર પૉલ બેરેટના જણાવ્યા મુજબ નવા જીવાશ્મો દર્શાવે છે કે ગોન્ડવાના પ્રદેશ અનેક નાના પર્યાવરણીય તંત્રોમાં વહેંચાયેલો હતો, જ્યાં વિવિધ પ્રકારના ડાયનાસોર અને અન્ય જીવસૃષ્ટિ વસવાટ કરતી હતી.
યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકામાં ડાયનાસોરના જીવાશ્મો પર દાયકાઓથી વ્યાપક સંશોધન થયું છે, જ્યારે આફ્રિકામાં તુલનાત્મક રીતે ઓછા અભ્યાસ થયા છે. સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ આ કારણસર આફ્રિકામાંથી મળતી દરેક નવી શોધ વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક સમુદાય માટે મહત્વ ધરાવે છે. વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે આગામી વર્ષોમાં આફ્રિકામાંથી વધુ નવી ડાયનાસોર પ્રજાતિઓ મળી શકે છે, જે પૃથ્વીના વિકાસક્રમને સમજવામાં ઉપયોગી બનશે.
Musango matusadonaensis ની શોધ માત્ર નવી પ્રજાતિની ઓળખ પૂરતી મર્યાદિત નથી. અભ્યાસ ડાયનાસોરોના વિકાસ, વિવિધ પ્રદેશોમાં તેમની વિવિધતા અને બદલાતા પર્યાવરણ અનુસાર તેમના અનુકૂલનને સમજવામાં મદદરૂપ થાય છે. આ શોધ એ પણ દર્શાવે છે કે પૃથ્વીના પ્રાચીન પર્યાવરણીય તંત્રો આધુનિક વિશ્વની તુલનામાં વધુ વૈવિધ્યસભર અને જટિલ હતા
