ഇറാൻ-ഫ്രഞ്ച് എഴുത്തുകാരി, ഗ്രാഫിക് നോവലിസ്റ്റ്, ചലച്ചിത്ര സംവിധായിക, മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തക എന്നീ നിലകളിൽ ശ്രദ്ധേയയായ മർജാനെ സത്രാപി 56-ആം വയസ്സിൽ അന്തരിച്ചു. അവരുടെ മരണവാർത്ത ഫ്രാൻസ് പ്രസിഡന്റിന്റെ ഓഫിസും നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമ സ്ഥാപനങ്ങളും സ്ഥിരീകരിച്ചു.
മർജാനെ സത്രാപി 2026 ജൂൺ 4-ന് പാരിസിൽ അന്തരിച്ചു. കുടുംബാംഗങ്ങളുടെയും അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളുടെയും വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം, കഴിഞ്ഞ കുറച്ചുകാലമായി അവർ വ്യക്തിപരമായ ദുഃഖങ്ങളും മാനസിക വെല്ലുവിളികളും നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവരുടെ ഭർത്താവും ചലച്ചിത്ര നിർമാതാവും നടനുമായ മത്തിയാസ് റിപ്പയും ഏകദേശം ഒരു വർഷം മുമ്പ് അന്തരിച്ചിരുന്നു.
ലോക നേതാക്കളുടെയും സാംസ്കാരിക മേഖലയുടെയും ആദരാഞ്ജലി
മർജാനെ സത്രാപിയുടെ നിര്യാണത്തിൽ ഫ്രാൻസ് പ്രസിഡന്റ് ഇമ്മാനുവൽ മാക്രോണും ഭാര്യ ബ്രിജിറ്റ് മാക്രോണും അനുശോചനം രേഖപ്പെടുത്തി. പുറത്തിറക്കിയ പ്രസ്താവനയിൽ സത്രാപിയെ “സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും അഭിപ്രായപ്രകടനത്തിന്റെയും ശബ്ദം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച അവർ, വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളെ സർവലൗകിക മനുഷ്യകഥകളാക്കി മാറ്റാൻ അവരുടെ സൃഷ്ടികൾക്ക് കഴിഞ്ഞതായി പറഞ്ഞു.
സത്രാപിയുടെ കൃതികൾ ഇറാന്റെ കഥ മാത്രമല്ല, സ്വാതന്ത്ര്യം, വ്യക്തിത്വം, പോരാട്ടം, മനുഷ്യ മഹത്വം തുടങ്ങിയ സർവലൗകിക വിഷയങ്ങളെയും മുന്നോട്ടുവച്ചതായി പ്രസ്താവനയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അവരുടെ സൃഷ്ടികൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വായനക്കാരെയും പ്രേക്ഷകരെയും തുടർന്നും സ്വാധീനിക്കുമെന്ന് മാക്രോൺ വ്യക്തമാക്കി.
‘പെർസെപൊളിസ്’ നൽകിയ അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരം
മർജാനെ സത്രാപിക്ക് ആഗോളതലത്തിൽ പ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്തത് അവരുടെ ആത്മകഥാപരമായ ഗ്രാഫിക് കൃതി ‘Persepolis’ ആയിരുന്നു. 2000-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ കൃതി വളരെ വേഗത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്ര ബെസ്റ്റ് സെല്ലറായി മാറി.
ഇറാനിലെ ബാല്യകാലം, 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക് വിപ്ലവം, സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങൾ, വ്യക്തിപരമായ പോരാട്ടങ്ങൾ എന്നിവ ഈ പുസ്തകത്തിൽ അവർ അവതരിപ്പിച്ചു. സങ്കീർണമായ രാഷ്ട്രീയ സംഭവവികാസങ്ങളെ മാനുഷിക കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ അവതരിപ്പിച്ച അവരുടെ രചനാശൈലി കാരണം പുസ്തകം നിരവധി ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വായനക്കാരിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്തു.
പിന്നീട് ഇതേ കഥയെ ആസ്പദമാക്കി ‘Persepolis’ എന്ന ആനിമേഷൻ ചലച്ചിത്രവും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഈ ചിത്രം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടുകയും നിരവധി പ്രമുഖ പുരസ്കാരങ്ങൾക്ക് നാമനിർദേശം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
സാഹിത്യം, സിനിമ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം എന്നിവയുടെ സംയോജനം
മർജാനെ സത്രാപി ഒരു എഴുത്തുകാരി മാത്രമല്ല, സ്വാധീനമുള്ള ചലച്ചിത്ര സംവിധായികയും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകയും ആയിരുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ, അഭിപ്രായപ്രകടന സ്വാതന്ത്ര്യം, സാമൂഹിക നീതി എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ അവർ തുറന്ന നിലപാടുകൾ സ്വീകരിച്ചു.
അവരുടെ ശ്രദ്ധേയമായ ചിത്രങ്ങളിൽ ‘Chicken with Plums’, ‘Radioactive’, ‘The Voices’, ‘The Gang of the Jotas’, ‘Dear Paris’ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ ചിത്രങ്ങളിൽ വ്യക്തിത്വം, ഓർമ്മകൾ, ശാസ്ത്രം, സമൂഹം, മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
1969 നവംബർ 22-ന് ഇറാനിലെ റഷ്ത് നഗരത്തിലാണ് മർജാനെ സത്രാപി ജനിച്ചത്. കൗമാരപ്രായത്തിൽ ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി അവരെ ഓസ്ട്രിയയിലേക്ക് അയച്ചു. അവിടെ വിയന്നയിൽ പഠിച്ച ശേഷം അവർ ഫ്രാൻസിലേക്ക് താമസം മാറി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി.
യൂറോപ്പിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കിയ ശേഷവും അവരുടെ സൃഷ്ടികളിൽ ഇറാനിയൻ സംസ്കാരത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങളുടെയും ശക്തമായ സ്വാധീനം പ്രകടമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കിഴക്കും പാശ്ചാത്യലോകത്തിനും ഇടയിൽ സാംസ്കാരിക സംവാദം സൃഷ്ടിച്ച പ്രധാന ശബ്ദങ്ങളിലൊരാളായി അവരെ പലപ്പോഴും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.
