देशातील अनेक भागांमध्ये AQI 200 पार झाल्यामुळे आणि PM2.5 पातळी वाढल्यामुळे डॉक्टरांनी कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. प्रदूषणातील सूक्ष्म कण डोळ्यांच्या पृष्ठभागावर चिकटून जळजळ, सूज आणि संसर्ग होण्यास कारणीभूत ठरतात. लेन्सऐवजी चष्मा वापरणे आणि डोळे वारंवार धुणे अधिक चांगले आहे, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
डोळ्यांवर वायू प्रदूषणाचा परिणाम: देशातील अनेक भागांमध्ये वायु गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) 200 च्या वर पोहोचला आहे, ज्यामुळे प्रदूषणाचा डोळ्यांवरील परिणाम वाढू लागला आहे. एम्स आणि दिल्ली आय सेंटरच्या डॉक्टरांनी चेतावणी दिली आहे की, ज्या भागांमध्ये PM2.5 ची पातळी 100 पेक्षा जास्त आहे, तेथे कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणे डोळ्यांसाठी धोकादायक ठरू शकते. प्रदूषणात असलेले नायट्रोजन डायऑक्साइड, सल्फर डायऑक्साइड आणि धुळीचे बारीक कण लेन्सवर चिकटून जळजळ, खाज सुटणे, सूज आणि संसर्गाचा धोका वाढवतात. बाहेर पडताना चष्मा वापरावा, लुब्रिकेटिंग आय ड्रॉप्सचा वापर करावा आणि डोळे नियमितपणे धुवावेत, असा सल्ला विशेषज्ञ देतात.
PM 2.5 कणांमुळे डोळ्यांना कसे नुकसान होते
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO), हवेतील PM 2.5 ची पातळी 100 पेक्षा कमी असावी. परंतु देशातील अनेक भागांमध्ये ती 150 ते 250 पर्यंत पोहोचली आहे. PM 2.5 हे खरेतर खूप लहान कण असतात, जे केसांपेक्षाही अनेक पटीने पातळ असतात. यामध्ये सल्फर डायऑक्साइड, नायट्रोजन डायऑक्साइड आणि कार्बनचे सूक्ष्म घटक असतात. जेव्हा हे हवेत असतात, तेव्हा श्वासावाटे शरीरात आणि हवेच्या संपर्कामुळे डोळ्यांमध्ये पोहोचतात.
डॉक्टरांच्या म्हणण्यानुसार, हे कण डोळ्यांतील ओलाव्याशी मिसळून जळजळ, खाज सुटणे आणि सूज येणे यांसारख्या समस्या निर्माण करतात. विशेषतः कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणाऱ्या लोकांना जास्त त्रास होतो.
एम्सचे डॉक्टर म्हणाले – डोळ्यांच्या रुग्णांमध्ये 50% वाढ
एम्सच्या आरपी सेंटरमधील नेत्ररोग विभागाचे प्रोफेसर डॉ. राजेश सिन्हा यांनी सांगितले की, गेल्या काही दिवसांपासून डोळ्यांशी संबंधित तक्रारींमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे. त्यांच्या मते, जळजळ, कोरडेपणा आणि डोळ्यातून पाणी येण्याच्या तक्रारी असलेल्या रुग्णांची संख्या जवळपास 50 टक्क्यांनी वाढली आहे.
ते म्हणाले की, प्रदूषणादरम्यान हवेतील सूक्ष्म कण डोळ्यांमध्ये प्रवेश करतात. यामुळे डोळ्यात काहीतरी गेल्यासारखे वाटते आणि कॉर्नियाला नुकसान पोहोचू शकते. अनेक रुग्णांना डोळ्यात वाळूचा कण गेल्यासारखे वाटते. हे खरेतर प्रदूषणाचे लहान कण असतात, जे डोळ्यांच्या पृष्ठभागावर चिकटून राहतात.
कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणाऱ्यांना जास्त धोका
दिल्ली आय सेंटरचे चेअरमन आणि प्रमुख नेत्रतज्ज्ञ डॉ. हरबंश लाल सांगतात की, कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणाऱ्या लोकांसाठी हा काळ अत्यंत धोकादायक आहे. ते म्हणाले की, लेन्स थेट डोळ्याच्या कॉर्नियावर चिकटते. जेव्हा एखादी व्यक्ती बाहेर प्रदूषित हवेत जाते, तेव्हा हवेतील PM 2.5 सारखे लहान कण लेन्सवर चिकटतात.
हे कण हळूहळू डोळ्याच्या पृष्ठभागाला नुकसान पोहोचवू लागतात. यामुळे डोळे कोरडे पडतात, खाज सुटते आणि अनेक वेळा कॉर्नियल इन्फ्लेमेशन म्हणजे सूज देखील येऊ शकते. जास्त काळ लेन्स वापरल्याने संसर्गाचा धोका वाढतो, ज्यामुळे डोळ्यांमध्ये जखमा होऊ शकतात.
वाढत्या AQI दरम्यान डॉक्टरांचा कठोर इशारा
विशेषज्ञांचे म्हणणे आहे की, ज्या भागांमध्ये AQI 200 पेक्षा जास्त आणि PM 2.5 ची पातळी 100 पेक्षा जास्त आहे, तेथे कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणे टाळावे. जर एखादी व्यक्ती लेन्स वापरत असेल, तर तिने जास्त काळ बाहेर राहणे टाळावे.
डॉ. हरबंश लाल म्हणतात की, ऑफिसमध्ये किंवा घरामध्ये लेन्स वापरणे ठीक आहे, परंतु ज्या ठिकाणी धूळ आणि प्रदूषण जास्त आहे अशा खुल्या वातावरणात ते डोळ्यांसाठी धोकादायक ठरू शकते. प्रदूषणाच्या संपर्कात आल्याने लेन्सवर घाण आणि रासायनिक घटक चिकटतात, ज्यामुळे डोळ्यांमध्ये सूज आणि संसर्गाचा धोका अनेक पटींनी वाढतो.
डोळ्यांच्या संरक्षणासाठी विशेषज्ञ काय म्हणतात
नेत्ररोग तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, या हंगामात डोळ्यांची सुरक्षा अत्यंत महत्त्वाची आहे. बाहेर पडताना चष्मा वापरावा, जेणेकरून धूळ आणि प्रदूषण थेट डोळ्यांपर्यंत पोहोचणार नाही. याशिवाय, दिवसातून अनेक वेळा डोळे थंड पाण्याने धुवावेत.
डॉ. लाल यांच्या मते, प्रदूषणाचा प्रभाव कमी करण्यासाठी लुब्रिकेटिंग आय ड्रॉप्सचा वापर फायदेशीर आहे. यामुळे डोळ्यांतील ओलावा टिकून राहतो आणि कोरडेपणा कमी होतो. डोळ्यांमध्ये जळजळ किंवा खाज सुटल्यास त्यांना चोळू नये, कारण यामुळे परिस्थिती आणखी बिघडू शकते.
