कॅनडातील वित्तीय सेवा कंपनी फेअरफॅक्स फायनान्शियल होल्डिंग्सला आयडीबीआय बँकेतील 60.72 टक्के नियंत्रक हिस्सा खरेदी करण्यासाठी केंद्र सरकारची मंजुरी मिळाली आहे. सुमारे 52,878 कोटी रुपये (5.56 अब्ज डॉलर) मूल्याचा हा व्यवहार भारतीय वित्तीय क्षेत्रातील सर्वात मोठ्या परदेशी गुंतवणूक व्यवहारांपैकी एक ठरणार आहे. भारतीय वंशाचे कॅनेडियन अब्जाधीश आणि फेअरफॅक्सचे संस्थापक प्रेम वत्स यांच्या नेतृत्वाखाली हा व्यवहार होणार आहे. दीर्घकालीन गुंतवणूक धोरणामुळे प्रेम वत्स यांना ‘कॅनडाचे वॉरेन बफेट’ म्हणून ओळखले जाते.
प्रेम वत्स हे फेअरफॅक्स फायनान्शियल होल्डिंग्सचे संस्थापक, अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. त्यांचा जन्म 5 ऑगस्ट 1950 रोजी हैदराबाद येथे झाला. त्यांनी भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (IIT) मद्रास येथून रासायनिक अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले. त्यानंतर कॅनडातील युनिव्हर्सिटी ऑफ वेस्टर्न ओंटारियो येथून एमबीए पदवी प्राप्त केली.
त्यांनी 1985 मध्ये फेअरफॅक्सची स्थापना केली. ही कंपनी विमा, गुंतवणूक आणि वित्तीय सेवा क्षेत्रात कार्यरत आहे. कंपन्यांच्या दीर्घकालीन व्यावसायिक संभावनांचा विचार करून गुंतवणूक करण्याच्या धोरणासाठी प्रेम वत्स ओळखले जातात. त्यांच्या गुंतवणूक धोरणाची आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोनाची तुलना अमेरिकेतील गुंतवणूकदार वॉरेन बफेट यांच्याशी केली जाते.
भारतातील व्यवसायांमधील गुंतवणूक आणि सामाजिक योगदानाबद्दल प्रेम वत्स यांना 2020 मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.
केंद्र सरकारच्या आर्थिक व्यवहारविषयक मंत्रिमंडळ समितीने (CCEA) 14 ऑक्टोबर 2026 रोजी आयडीबीआय बँकेच्या धोरणात्मक विक्रीला मंजुरी दिली.
मंजूर प्रस्तावानुसार, केंद्र सरकार बँकेतील आपला 30.48 टक्के हिस्सा विकणार आहे. भारतीय आयुर्विमा महामंडळ (LIC) आपला 30.24 टक्के हिस्सा विकणार आहे. त्यामुळे बँकेतील एकूण 60.72 टक्के नियंत्रक हिस्सेदारी फेअरफॅक्सच्या सहयोगी कंपनीकडे जाणार आहे.
या व्यवहाराचे एकूण मूल्य सुमारे 52,878.08 कोटी रुपये निश्चित करण्यात आले आहे. प्रति समभाग 81 रुपये या दराने व्यवहार होणार आहे. फेअरफॅक्सने सादर केलेली बोली प्रति समभाग 75.99 रुपये या निर्धारित मूल्यांकनापेक्षा अधिक आहे.
व्यवहार पूर्ण झाल्यानंतर केंद्र सरकारकडे आयडीबीआय बँकेतील 15 टक्के आणि एलआयसीकडे 19 टक्के हिस्सेदारी शिल्लक राहील. अशा प्रकारे केंद्र सरकार आणि एलआयसी यांची एकत्रित हिस्सेदारी 34 टक्के असेल.
मंत्रिमंडळाची मंजुरी मिळाली असली तरी अधिग्रहणाची संपूर्ण प्रक्रिया अद्याप पूर्ण झालेली नाही. या व्यवहारासाठी संबंधित नियामक संस्थांच्या मंजुऱ्या आणि इतर आवश्यक औपचारिकता पूर्ण कराव्या लागणार आहेत. मार्च 2027 पर्यंत हा व्यवहार पूर्ण होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
गेल्या काही वर्षांत आयडीबीआय बँकेच्या आर्थिक स्थितीत सुधारणा झाली आहे. सरकारी आकडेवारीनुसार, सप्टेंबर 2018 मध्ये बँकेचे सकल अनुत्पादित मालमत्ता (NPA) प्रमाण 31.78 टक्के होते. मार्च 2026 पर्यंत ते घटून 2.32 टक्क्यांवर आले.
थकीत कर्जाच्या प्रमाणात झालेल्या या घटीमुळे बँकेच्या आर्थिक स्थितीत सुधारणा झाली आहे.
फेअरफॅक्सच्या या गुंतवणुकीमुळे प्रेम वत्स यांना भारतीय बँकिंग क्षेत्रातील आपली उपस्थिती वाढवण्याची संधी मिळणार आहे. आयडीबीआय बँकेचा विद्यमान ग्राहकवर्ग, शाखांचे जाळे आणि वित्तीय सेवा वितरण व्यवस्था यांच्या माध्यमातून व्यवसाय विस्ताराच्या शक्यता आहेत.
फेअरफॅक्स आयडीबीआय बँकेतील हिस्सेदारीच्या अधिग्रहणाबरोबरच भारतातील आपल्या विविध वित्तीय सेवा व्यवसायांना एका सामायिक व्यासपीठावर आणण्याच्या शक्यतांवर काम करत आहे.
वृत्तांनुसार, या प्रस्तावात डिजिट लाइफ इन्शुरन्स, डिजिट जनरल इन्शुरन्स आणि आयआयएफएल कॅपिटल यांच्या मालमत्ता किंवा व्यवसाय आयडीबीआय बँकेशी जोडण्याच्या योजनेचा समावेश आहे.
मात्र, अशा कोणत्याही एकत्रीकरणासाठी संबंधित नियामक संस्थांची मंजुरी आवश्यक असेल. तसेच या प्रक्रियेला लागू असलेल्या नियमांचे पालन करावे लागेल.
ही योजना यशस्वी झाल्यास बँकिंग, विमा, गुंतवणूक आणि संपत्ती व्यवस्थापन यांसारख्या सेवा एका व्यापक वित्तीय व्यवस्थेअंतर्गत उपलब्ध करून देण्याची संधी निर्माण होऊ शकते.
