केंद्र सरकारने औद्योगिक, व्यावसायिक आणि संस्थात्मक ग्राहकांसाठी किरकोळ पेट्रोल पंपांमधून पेट्रोल आणि डिझेल खरेदीवर तात्पुरती बंदी लागू केली आहे. नव्या आदेशानुसार अशा ग्राहकांना आता केवळ अधिकृत बल्क सेल पॉइंट्समधूनच इंधन खरेदी करावे लागणार आहे. सरकारच्या मते, बाजारातील असामान्य मागणी आणि पुरवठा संतुलित ठेवण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने जारी केलेल्या आदेशानुसार औद्योगिक, व्यावसायिक आणि संस्थात्मक ग्राहकांना किरकोळ पेट्रोल पंपांमधून इंधन खरेदी करता येणार नाही. हा निर्बंध प्रारंभी 90 दिवसांसाठी लागू करण्यात आला असून आवश्यकतेनुसार त्याची मुदत वाढवली जाऊ शकते. सरकारचे म्हणणे आहे की या उपाययोजनेमुळे इंधन पुरवठा व्यवस्थेवर अधिक प्रभावी नियंत्रण ठेवता येईल आणि सर्वसामान्य ग्राहकांसाठी उपलब्धतेवर परिणाम होणार नाही.
मंत्रालयाने सांगितले की देशातील काही भागांमध्ये पेट्रोल आणि डिझेलच्या किरकोळ विक्रीत असामान्य वाढ नोंदविण्यात आली होती. तपासात असे आढळून आले की अनेक औद्योगिक आणि व्यावसायिक ग्राहक घाऊक बाजारपेठेपेक्षा कमी किंमत असल्यामुळे किरकोळ विक्री केंद्रांमधून इंधन खरेदी करत होते. त्यामुळे किरकोळ वितरण जाळ्यावर अतिरिक्त दबाव निर्माण होत होता. ही परिस्थिती नियंत्रित करण्यासाठी सरकारने तात्पुरते नियमन लागू केले आहे.
सरकारने ‘मोटर स्पिरिट आणि हाय स्पीड डिझेल (किरकोळ विक्री केंद्रांद्वारे पुरवठ्याचे तात्पुरते नियमन) आदेश, 2026’ जारी केला आहे. या आदेशानुसार मोठ्या ग्राहकांना त्यांच्या इंधनाच्या गरजांसाठी अधिकृत बल्क सेल पॉइंट्सचा वापर करावा लागेल. किरकोळ पेट्रोल पंपांचे मुख्य उद्दिष्ट सर्वसामान्य वाहनचालक आणि लहान ग्राहकांना इंधन उपलब्ध करून देणे राहील. यामुळे किरकोळ वितरण व्यवस्थेत मागणी आणि पुरवठा यांचे संतुलन राखण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
पेट्रोलियम मंत्रालयाने म्हटले आहे की जगातील अनेक भागांमध्ये सुरू असलेल्या भू-राजकीय तणावाचा परिणाम आंतरराष्ट्रीय पेट्रोलियम पुरवठा साखळी आणि शिपिंग लॉजिस्टिक्सवर झाला आहे. त्यामुळे कच्चे तेल आणि पेट्रोलियम उत्पादनांची उपलब्धता तसेच खर्च प्रभावित झाला आहे. पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावानंतर आंतरराष्ट्रीय बाजारात किमतींमध्ये चढ-उतार दिसून आले असून त्याचा परिणाम देशांतर्गत इंधन बाजारावरही झाला आहे.
सरकार आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील तेल कंपन्यांनी सर्वसामान्य ग्राहकांना दिलासा देण्यासाठी किरकोळ पेट्रोल पंपांवरील किमती तुलनेने स्थिर ठेवल्या आहेत. त्यामुळे हा नवा नियम प्रामुख्याने मोठ्या औद्योगिक आणि संस्थात्मक खरेदीदारांवर परिणाम करणार आहे. खासगी वाहनचालक, दुचाकी वापरकर्ते आणि सामान्य ग्राहकांसाठी पेट्रोल-डिझेल खरेदी प्रक्रियेत सध्या कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही.
