भारत आणि जपान यांनी संरक्षण तंत्रज्ञान सहकार्याच्या क्षेत्रात पहिले संयुक्त संरक्षण तंत्रज्ञान विकास प्रकल्प सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. या उपक्रमांतर्गत दोन्ही देश संयुक्तपणे 'युनिकॉर्न' (Unified Complex Radio Antenna – UNICORN) ही प्रगत नौदल स्टेल्थ अँटेना प्रणाली विकसित करणार आहेत. या प्रकल्पाचा उद्देश भारतीय नौदलाच्या युद्धनौकांची संप्रेषण क्षमता, इलेक्ट्रॉनिक युद्धक्षमता आणि स्टेल्थ (कमी रडार ओळख) तंत्रज्ञान अधिक सक्षम करणे हा आहे.
हा करार भारत-जपान धोरणात्मक भागीदारीतील नव्या टप्प्याचे संकेत मानला जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, या प्रकल्पामुळे हिंद-प्रशांत प्रदेशातील दोन्ही देशांमधील संरक्षण सहकार्य आणि सागरी सुरक्षा व्यवस्था अधिक मजबूत होईल.
युनिकॉर्न ही आधुनिक एकात्मिक नौदल रेडिओ अँटेना प्रणाली असून ती NORA-50 Integrated Mast या नावानेही ओळखली जाते. पारंपरिक युद्धनौकांवर विविध संप्रेषण आणि सेन्सर अँटेना उघड्या स्वरूपात बसविलेले असतात, त्यामुळे जहाजाची रडार ओळख (Radar Cross Section) वाढते. युनिकॉर्न तंत्रज्ञानामध्ये हे सर्व अँटेना आणि इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली विशेष संरक्षक आवरणात (Radome) एकत्रित करण्यात येतात.
यामुळे युद्धनौकेची बाह्य रचना अधिक सुव्यवस्थित दिसते आणि रडारवरील तिची ओळख कमी होते. कमी रडार संकेतांमुळे संभाव्य प्रतिस्पर्ध्यासाठी जहाजाचा शोध घेणे आणि त्याच्या हालचालींवर लक्ष ठेवणे अधिक आव्हानात्मक ठरू शकते.
युनिकॉर्न प्रणाली केवळ स्टेल्थ तंत्रज्ञानापुरती मर्यादित नसून त्यामध्ये अनेक महत्त्वाच्या नौदल आणि संप्रेषण प्रणालींचा समावेश आहे. या प्रणालीमध्ये टॅक्टिकल डेटा लिंक, टॅक्टिकल एअर नेव्हिगेशन सिस्टम (TACAN), आधुनिक संप्रेषण प्रणाली, IFF (Identification Friend or Foe) आणि इलेक्ट्रॉनिक सपोर्ट मेजर्स (ESM) या तंत्रज्ञानांचा समावेश आहे.
या तंत्रज्ञानांच्या साहाय्याने युद्धनौका सुरक्षित संप्रेषण राखणे, मित्र आणि शत्रूची ओळख पटविणे तसेच इलेक्ट्रॉनिक संकेतांचे विश्लेषण करणे सक्षम होते.
युनिकॉर्न प्रणालीचा विकास जपानमधील NEC Corporation, Sampa Kogyo K.K. आणि The Yokohama Rubber Company यांनी संयुक्तपणे केला आहे. सध्या ही प्रणाली जपान मेरीटाइम सेल्फ-डिफेन्स फोर्स (Japan Maritime Self-Defense Force – JMSDF) च्या आधुनिक मोगामी श्रेणी (Mogami-class) स्टेल्थ फ्रिगेट्समध्ये वापरली जात आहे. जपानने या श्रेणीतील अनेक युद्धनौका आधीच नौदलात समाविष्ट केल्या असून अतिरिक्त जहाजांचे बांधकाम सुरू आहे.
या प्रकल्पांतर्गत भारतात युनिकॉर्न प्रणालीच्या सह-उत्पादनाची जबाबदारी भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) यांच्याकडे असेल. जपान प्रगत डिझाइन आणि तांत्रिक कौशल्य उपलब्ध करून देईल, तर भारत प्रणालीचे उत्पादन, एकत्रीकरण आणि स्थानिक उत्पादनामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावेल. हा उपक्रम भारताची संरक्षण उत्पादन क्षमता मजबूत करण्याबरोबरच देशांतर्गत संरक्षण उद्योगाला चालना देण्याच्या दिशेनेही महत्त्वाचा मानला जात आहे.
या प्रकल्पाची पायाभरणी नोव्हेंबर २०२४ मध्ये दोन्ही देशांदरम्यान झालेल्या Memorandum of Implementation द्वारे करण्यात आली होती. यापूर्वी २०२२ मध्ये झालेल्या भारत-जपान 2+2 मंत्रीस्तरीय बैठकीदरम्यान या दिशेने राजकीय सहमती झाली होती. आता या संयुक्त विकास प्रकल्पामुळे दोन्ही देशांमधील संरक्षण तंत्रज्ञान सामायिकरणाचे सहकार्य प्रत्यक्ष स्वरूपात पुढे जात आहे.
हिंद-प्रशांत प्रदेश सध्या जागतिक धोरणात्मक स्पर्धेचे प्रमुख केंद्र बनला आहे. अशा परिस्थितीत भारत आणि जपान दोन्ही देश सागरी सुरक्षा, मुक्त नौवहन आणि नियमाधारित आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेला बळकटी देण्यावर भर देत आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, युनिकॉर्नसारखे प्रगत तंत्रज्ञान भारतीय नौदलाची परिचालन क्षमता, देखरेख व्यवस्था आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्धसज्जता अधिक आधुनिक बनवेल.
