स्पेसएक्स आणि ओपनएआयच्या संभाव्य आगामी आयपीओबाबत गुंतवणूकदार आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर उत्सुकता व्यक्त केली जात आहे. डॉट-कॉम युगाने जलद श्रीमंत होण्याची शक्यता निर्माण केली होती आणि क्रिप्टो बूमने डिजिटल मालमत्तांद्वारे अब्जावधी डॉलरच्या संधी निर्माण केल्या होत्या, त्याच पार्श्वभूमीवर या संभाव्य सार्वजनिक नोंदणींकडे पाहिले जात आहे.
जगातील चर्चेत असलेल्या तंत्रज्ञान कंपन्यांपैकी स्पेसएक्स आणि ओपनएआय भविष्यात जागतिक गुंतवणूक बाजारातील सर्वात मोठ्या सार्वजनिक सूचीकरणांमध्ये समाविष्ट होऊ शकतात. या संभाव्य आयपीओमुळे गुंतवणूकदार आणि तंत्रज्ञान उद्योगात मोठा उत्साह दिसून येत आहे. या दोन्ही कंपन्यांमध्ये सुरुवातीच्या टप्प्यात गुंतवणूक करणारे भारतीय वंशाचे दोन गुंतवणूकदार अब्जावधी डॉलरच्या संभाव्य नफ्याच्या उंबरठ्यावर पोहोचल्याचे सांगितले जात आहे.
स्पेसएक्स अवकाश तंत्रज्ञान आणि मंगळ मोहिमेमुळे जागतिक लक्ष वेधत असताना, ओपनएआय कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील जागतिक बदलांचे केंद्र म्हणून उदयास आली आहे. तंत्रज्ञान उद्योगाच्या भविष्यास आकार देणाऱ्या संस्थांमध्ये या दोन्ही कंपन्यांची गणना केली जात आहे.
भारतीय वंशाचे प्रख्यात व्हेंचर कॅपिटलिस्ट विनोद खोसला हे ओपनएआयच्या क्षमतेवर सुरुवातीला विश्वास दाखवणाऱ्या गुंतवणूकदारांमध्ये होते. त्यांच्या खोसला व्हेंचर्स या गुंतवणूक संस्थेने 2019 मध्ये ओपनएआयमध्ये सुमारे 5 कोटी डॉलरची गुंतवणूक केली होती. त्या वेळी कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाबाबत अनिश्चितता होती आणि अनेक गुंतवणूकदारांनी ही गुंतवणूक धोकादायक मानली होती.
रिपोर्ट्सनुसार, भविष्यात ओपनएआयचे सार्वजनिक सूचीकरण 850 अब्ज डॉलर ते 1 ट्रिलियन डॉलर मूल्यांकनावर झाल्यास खोसला यांची सुरुवातीची गुंतवणूक सुमारे 1.5 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचू शकते. यामुळे गुंतवणुकीवर सुमारे 30 पट परतावा मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. तज्ज्ञांच्या मते, आधुनिक तंत्रज्ञान इतिहासातील सर्वाधिक यशस्वी व्हेंचर कॅपिटल गुंतवणुकांमध्ये याचा समावेश होऊ शकतो.
या घडामोडींमध्ये भारतीय आयटी कंपनी इन्फोसिसचाही उल्लेख केला जात आहे. ओपनएआयने नॉन-प्रॉफिट संशोधन संस्था म्हणून सुरुवात केली तेव्हा इन्फोसिस तिच्या सुरुवातीच्या समर्थकांमध्ये होती. कंपनीने सुरुवातीच्या टप्प्यात सुमारे 3 दशलक्ष डॉलरचे योगदान दिले होते. रिपोर्ट्सनुसार, त्या काळातील इन्फोसिसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी विशाल सिक्का हे ओपनएआयमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणुकीच्या बाजूने होते.
मात्र, कंपनीच्या अंतर्गत स्तरावर हा प्रस्ताव पारंपरिक व्यवसाय मॉडेलपासून वेगळा आणि धोकादायक मानला गेला. विश्लेषकांच्या मते, त्या वेळी मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करण्यात आली असती, तर तिचे मूल्य आज अब्जावधी डॉलरपर्यंत पोहोचले असते.
भारतीय वंशाचे दुसरे गुंतवणूकदार आनंद देसाई यांनी स्पेसएक्समध्ये सुरुवातीच्या टप्प्यात गुंतवणूक केली होती. न्यूयॉर्कस्थित त्यांच्या दर्साना कॅपिटल पार्टनर्स या गुंतवणूक संस्थेने 2019 मध्ये स्पेसएक्समधील हिस्सा विकत घेतला होता, जेव्हा कंपनीचे मूल्यांकन सुमारे 30 ते 33 अब्ज डॉलर दरम्यान होते. त्या वेळी एलन मस्क यांची मंगळ ग्रहावर मानवी वसाहती उभारण्याची योजना अनेकांना अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि अव्यवहार्य वाटत होती. मात्र, सध्या स्पेसएक्सची गणना जागतिक अवकाश उद्योगातील प्रभावशाली कंपन्यांमध्ये केली जात आहे.
रिपोर्ट्सनुसार, स्पेसएक्स भविष्यात 1.5 ट्रिलियन डॉलरपेक्षा अधिक मूल्यांकनावर आयपीओ आणू शकते. विश्लेषकांच्या अंदाजानुसार, दर्साना कॅपिटलच्या एकूण मालमत्तेचा मोठा भाग स्पेसएक्समधील गुंतवणुकीशी संबंधित आहे आणि त्याचे मूल्य आता 10 अब्ज डॉलरपेक्षा अधिक असू शकते. आधुनिक तंत्रज्ञान आणि अवकाश क्षेत्रातील सर्वाधिक यशस्वी दीर्घकालीन गुंतवणुकांमध्ये या गुंतवणुकीची गणना केली जात असल्याचे सांगितले जात आहे.
एलन मस्क आणि सॅम ऑल्टमन यांच्यातील संबंधही या कंपन्यांवरील चर्चेचा महत्त्वाचा भाग ठरले आहेत. मस्क आणि ऑल्टमन यांनी एकत्रितपणे ओपनएआयची सुरुवात केली होती, मात्र नंतर मतभेदांमुळे मस्क कंपनीपासून वेगळे झाले. त्यानंतर दोन्ही कंपन्यांनी वेगवेगळ्या तांत्रिक क्षेत्रांमध्ये वेगाने प्रगती केली. ओपनएआय कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील बदलांचे प्रमुख केंद्र बनली, तर स्पेसएक्सने खासगी अवकाश तंत्रज्ञान क्षेत्रात नवीन नोंदी निर्माण केल्या.
तज्ज्ञांच्या मते, स्पेसएक्स आणि ओपनएआयचे संभाव्य सूचीकरण केवळ आर्थिक घटना राहणार नाहीत, तर येत्या दशकातील तंत्रज्ञानाच्या दिशेलाही प्रभावित करू शकतात.
