राजस्थानमधील पंचायत निवडणुकीत काँग्रेसने भारतीय जनता पक्षाला मागे टाकत जिल्हा परिषद आणि पंचायत समित्यांमध्ये आघाडी मिळवली आहे. राज्य निवडणूक आयोगाच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार, काँग्रेसने ग्रामीण भागात भाजपपेक्षा अधिक जागा जिंकल्या आहेत. दुसरीकडे, हनुमान बेनीवाल यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्षाने (RLP) नागौरमध्ये बहुमत मिळवले आहे.
राजस्थानमधील 37 जिल्ह्यांमध्ये झालेल्या पंचायतराज निवडणुकांमध्ये काँग्रेस सर्वात मोठा पक्ष ठरला आहे. राज्य निवडणूक आयोगाच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार, पंचायत समितीच्या घोषित 7,520 जागांपैकी काँग्रेसने 3,758 जागा जिंकल्या, तर भाजपला 2,213 जागांवर विजय मिळाला.
जिल्हा परिषद निवडणुकांमध्येही काँग्रेसने आघाडी कायम ठेवली. काँग्रेसने 794 प्रभागांमध्ये विजय मिळवला, तर भाजपला सुमारे 357 जागांवर समाधान मानावे लागले.
राज्यातील 37 जिल्हा परिषदांपैकी 23 ठिकाणी काँग्रेसला स्पष्ट बहुमत मिळाले आहे. भाजपला पाच जिल्हा परिषदांमध्ये बहुमत मिळवता आले. उर्वरित जिल्ह्यांमध्ये लहान पक्ष आणि अपक्ष उमेदवारांची भूमिका महत्त्वाची ठरली आहे.
या आकडेवारीनुसार, ग्रामीण भागात काँग्रेसची कामगिरी भाजपच्या तुलनेत चांगली राहिली आहे. मात्र, पंचायत निवडणुकांवर स्थानिक उमेदवार, जातीय समीकरणे आणि प्रादेशिक मुद्द्यांचाही प्रभाव असतो. त्यामुळे या निकालांना थेट विधानसभा निवडणुकीचा कौल मानणे योग्य ठरणार नाही.
भाजपसाठी चिंतेची बाब म्हणजे पक्षाच्या प्रभावशाली नेत्यांचा प्रभाव असलेल्या भागांमधील निकाल. जयपूर जिल्हा परिषदेच्या 57 जागांपैकी काँग्रेसने 41 जागांवर विजय मिळवला, तर भाजपला केवळ 12 जागा जिंकता आल्या.
झोटवाडा पंचायत समितीमध्येही भाजपला केवळ एका जागेवर विजय मिळाला. हा भाग मंत्री राज्यवर्धन सिंह राठोड यांच्याशी संबंधित आहे.
मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा यांचा गृहजिल्हा असलेल्या भरतपूरमध्येही काँग्रेसची कामगिरी चांगली राहिली. त्याचवेळी काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष गोविंद सिंह डोटासरा यांचा गृहजिल्हा सीकर आणि सचिन पायलट यांचा प्रभाव असलेल्या टोंक जिल्ह्यातही काँग्रेसने आघाडी मिळवली.
मात्र, भाजपला सर्वच ठिकाणी पराभवाचा सामना करावा लागलेला नाही. अजमेर, ब्यावर, झालावाड, पाली आणि उदयपूर जिल्हा परिषदांमध्ये पक्षाला बहुमत मिळवण्यात यश आले.
राजस्थान पंचायत निवडणुकीत राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्षाच्या (RLP) कामगिरीचीही चर्चा होत आहे. हनुमान बेनीवाल यांच्या नेतृत्वाखालील या पक्षाने नागौर जिल्ह्यातील आपला प्रभाव कायम असल्याचे दाखवून दिले आहे.
नागौर जिल्हा परिषदेच्या 37 जागांपैकी RLP ने 19 जागा जिंकून बहुमत मिळवले. येथे काँग्रेसला 11, तर भाजपला सात जागा मिळाल्या.
![]()
पंचायत समिती निवडणुकांमध्येही RLP ने यश मिळवले आहे. याशिवाय, भारत आदिवासी पक्षाने (BAP) बांसवाडा आणि डुंगरपूर यांसारख्या आदिवासीबहुल भागांमध्ये आपली राजकीय उपस्थिती मजबूत केली आहे.
या निकालांमधून राजस्थानच्या ग्रामीण राजकारणात काँग्रेस आणि भाजपव्यतिरिक्त इतर पक्षांचाही प्रभाव असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
निवडणुकीतील यशानंतर काँग्रेस नेत्यांनी हे निकाल राज्य सरकारविरोधातील जनतेच्या नाराजीचे प्रतिबिंब असल्याचे म्हटले आहे.
काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष गोविंद सिंह डोटासरा यांच्या म्हणण्यानुसार, पंचायत निवडणुकीचे निकाल भाजप सरकारवरील जनतेचा विश्वास कमी होत असल्याचे दर्शवतात.
दुसरीकडे, भाजप प्रदेशाध्यक्ष मदन राठोड यांनी निवडणुकीचे निकाल स्वीकारले असून पराभवाच्या कारणांचा आढावा घेणार असल्याचे सांगितले आहे. पक्षातील त्रुटी समजून घेऊन संघटना अधिक मजबूत करण्यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल, असे संकेतही त्यांनी दिले.
भाजपसमोर केवळ गमावलेल्या जागांचे आव्हान नाही, तर ग्रामीण भागातील स्थानिक प्रश्न आणि संघटनात्मक कमतरतांचा निवडणूक निकालांवर झालेला परिणाम समजून घेण्याचेही आव्हान आहे.
राजस्थानमध्ये गेल्या अनेक विधानसभा निवडणुकांपासून सत्ताबदलाचे राजकीय चक्र कायम राहिले आहे. काँग्रेस आणि भाजप या दोन्ही पक्षांना आलटून-पालटून सत्ता मिळत आली आहे. त्यामुळे पंचायत निवडणुकीच्या निकालांनंतर या राजकीय परंपरेची पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे.
या विजयामुळे काँग्रेसला संघटनात्मक पातळीवर नव्याने ऊर्जा मिळण्याची संधी आहे. दुसरीकडे, ग्रामीण मतदारांचा विश्वास पुन्हा संपादन करण्याचे आव्हान भाजपसमोर असणार आहे.
मात्र, 2028 च्या विधानसभा निवडणुकीला अद्याप वेळ आहे. तोपर्यंत राज्यातील राजकीय परिस्थितीत बदल होऊ शकतात. सध्या पंचायत निवडणुकीच्या निकालांमुळे काँग्रेसला ग्रामीण भागात राजकीय आधार मिळाला असून भाजपला आपल्या निवडणूक रणनीतीचा पुनर्विचार करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.









