उत्तर प्रदेशातील विधान परिषद निवडणुकीच्या मतदार यादीत चुकीच्या नोंदी आढळल्याने राजकीय वाद निर्माण झाला आहे. आम आदमी पक्षाचे (AAP) राज्यसभा खासदार संजय सिंह यांनी या प्रकरणावर निवडणूक आयोगाला प्रश्न विचारले. त्यावर उत्तर प्रदेशचे मुख्य निवडणूक अधिकारी नवदीप रिणवा यांनी संगणक जात पाहून चुका करत नाहीत, असे म्हटले. या प्रकरणाची चौकशी सुरू असून, अधिकृत प्रतिक्रियेत वापरलेल्या उपरोधिक भाषेवरही विरोधकांनी आक्षेप घेतला आहे.
या वादाची सुरुवात आम आदमी पक्षाचे राज्यसभा खासदार संजय सिंह यांच्या सोशल मीडिया पोस्टमधून झाली. त्यांनी मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांना प्रश्न विचारला की, मतदार यादीत ‘रामहित यादव’ या नावाचे रूपांतर ‘राम ने यादव को मारा’ असे कसे झाले?
संजय सिंह यांनी या चुकीच्या नोंदीमध्ये यादव हेच नाव का आले, असा सवाल उपस्थित केला. सिंह, पाठक, अस्थाना, शर्मा, राय किंवा बिष्ट या नावांच्या बाबतीत अशी चूक का झाली नाही, असेही त्यांनी विचारले. निवडणूक आयोगाचे संगणक जातीय पूर्वग्रहातून काम करतात का किंवा एखाद्या राजकीय पक्षाच्या अजेंड्यानुसार काम करत आहेत का, असा प्रश्नही त्यांनी उपस्थित केला.
या आरोपांनंतर मतदार यादी तयार करण्याच्या प्रक्रियेवर आणि त्यासाठी वापरण्यात आलेल्या सॉफ्टवेअरवर चर्चा सुरू झाली.
उत्तर प्रदेशचे मुख्य निवडणूक अधिकारी नवदीप रिणवा यांनी आपल्या अधिकृत एक्स खात्यावरून संजय सिंह यांच्या आरोपांना उत्तर दिले. विधान परिषद निवडणुकीच्या मतदार यादीत ‘राम ने शर्मा को मारा’ अशी चुकीची नोंदही आढळल्याचे त्यांनी सांगितले.
मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाने रवि शर्मा नावाच्या मतदाराची पावती सार्वजनिक केली. त्यामध्ये वडिलांच्या नावाच्या जागी ‘राम ने शर्मा को मारा’ असे लिहिलेले होते.
रिणवा यांनी निवडणूक कार्यालयाकडून चूक झाल्याचे मान्य केले. मात्र, या चुकीचा संबंध जातीय भेदभावाशी जोडणे योग्य नसल्याचे त्यांनी सांगितले. उपरोधिक टिप्पणी करताना त्यांनी म्हटले की, अशा चुकीच्या नोंदीत एखाद्या अल्पसंख्याक समुदायाचे नाव आले असते, तर सांप्रदायिकतेचे आरोपही झाले असते.
मतदार यादीतील चुकीच्या नोंदीमागे इंग्रजीतील नावे हिंदी लिपीत रूपांतरित करणाऱ्या सॉफ्टवेअरची भूमिका समोर आली आहे.
नवदीप रिणवा यांच्या म्हणण्यानुसार, इंग्रजीत लिहिलेली नावे हिंदी लिपीत रूपांतरित करण्यासाठी या सॉफ्टवेअरचा वापर करण्यात आला होता. मात्र, काही प्रकरणांमध्ये सॉफ्टवेअरने नावाचे हिंदी लिप्यंतरण करण्याऐवजी इंग्रजी शब्दांचा अर्थ लावला.
त्यामुळे ‘Ram Hit Yadav’ या नावाचे व्यक्तीच्या नावाप्रमाणे रूपांतर होण्याऐवजी त्याचे वाक्याच्या स्वरूपात रूपांतर झाले. मतदार यादीची तपासणी करताना अशा चुका दुरुस्त करता आल्या असत्या. मात्र, काही चुकीच्या नोंदी अंतिम यादीतही कायम राहिल्या.
मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या टिप्पणीवर काँग्रेसच्या प्रवक्त्या सुप्रिया श्रीनेत यांनीही नाराजी व्यक्त केली. संबंधित पोस्ट शेअर करत त्यांनी उत्तर प्रदेशच्या मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाचे अधिकृत सोशल मीडिया खाते कोण चालवत आहे, असा प्रश्न उपस्थित केला.
श्रीनेत यांनी निवडणूक व्यवस्थेच्या विश्वासार्हतेबाबतही प्रश्न उपस्थित केले. अशा प्रकारच्या टिप्पण्यांमुळे नागरिकांचा निवडणूक व्यवस्थेवरील विश्वास आणखी कमी होऊ शकतो, असे त्यांचे म्हणणे होते.
वाद वाढल्यानंतर भारतीय निवडणूक आयोगाने अधिकृत प्रतिक्रियांमध्ये संयमित भाषेचा वापर करण्याचे निर्देश दिले. अधिकाऱ्यांनी अनावश्यक टिप्पणी टाळून केवळ तथ्यांच्या आधारे उत्तरे द्यावीत, असे त्यांना सांगण्यात आले.
संजय सिंह यांनी सोमवारी मतदार यादीतील इतर काही नोंदींचाही उल्लेख केला. एका ठिकाणी ‘मोहम्मद इकबाल भीख मांगते हैं’ अशी नोंद आढळल्याचा दावा त्यांनी केला.
नवदीप रिणवा यांच्यावर उपरोधिक टीका करताना त्यांनी म्हटले की, इंग्रजीतील नावांचे अशाच प्रकारे हिंदीत रूपांतर केले गेले, तर त्यांच्या नावाचेही ‘नई गहराई रेडुआ’ असे रूपांतर होऊ शकते.
AAP खासदारांनी पीलीभीतमध्ये १३ हजार समान EPIC क्रमांक, बस्तीमध्ये सात हजार संशयित मतदार आणि सुलतानपूरमध्ये एका व्यक्तीने कथितरीत्या २६ बनावट अर्ज भरल्याचे आरोपही पुन्हा मांडले. तथापि, उपलब्ध माहितीनुसार या आरोपांची स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही.
मुख्य निवडणूक अधिकारी नवदीप रिणवा यांनी सांगितले की, सोशल मीडियावर समोर आलेल्या असामान्य नोंदींच्या कारणांची चौकशी सुरू आहे. भविष्यात अशा चुका पुन्हा होऊ नयेत, यासाठी आवश्यक पावले उचलली जातील.
काही बनावट मतदार पावत्या इंटरनेटवर प्रसारित केल्या जात असल्याचा दावाही त्यांनी केला. बनावट कागदपत्रे तयार करणाऱ्यांविरोधात कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असा इशारा देण्यात आला आहे.
