अमेरिका आणि सौदी अरेबियाने इराकमधील इराणसमर्थित मिलिशिया तळांवर संयुक्त हवाई हल्ले केल्यानंतर इराणने प्रत्युत्तरादाखल बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागल्याचा दावा केला आहे. या घडामोडींमुळे इराक, जॉर्डन, सौदी अरेबिया आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीसह संपूर्ण प्रदेशातील तणाव वाढला असून तेलपुरवठा, सागरी व्यापार आणि प्रादेशिक सुरक्षेबाबत जागतिक चिंता वाढली आहे.
अमेरिकन सेंट्रल कमांड (CENTCOM)च्या माहितीनुसार, अमेरिका आणि सौदी अरेबियाच्या सैन्याने पूर्व इराकमधील इराणसमर्थित गटांच्या अनेक तळांवर अचूक हवाई हल्ले केले. अमेरिकन बाजूने सांगितले की, या तळांचा वापर अमेरिकन सैनिकांवर आणि सौदी अरेबियाच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर ड्रोन व क्षेपणास्त्र हल्ल्यांची तयारी करण्यासाठी केला जात होता.
अमेरिकन लष्करी अधिकाऱ्यांच्या मते, मागील 72 तासांत या प्रदेशात झालेल्या अनेक ड्रोन हल्ल्यांच्या प्रत्युत्तरात ही कारवाई करण्यात आली. या हल्ल्यांमध्ये शस्त्रसाठे, लॉजिस्टिक्स केंद्रे आणि संचालन तळांना लक्ष्य करण्यात आल्याचा दावा करण्यात आला.
हल्ल्यानंतर काही तासांतच इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC)ने जॉर्डनमधील अमेरिकन लष्करी तळ आणि अमेरिकन सेंट्रल कमांडशी संबंधित तळांच्या दिशेने अनेक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागल्याचा दावा केला.
अमेरिकन सैन्याने सांगितले की, डागण्यात आलेली सर्व क्षेपणास्त्रे मार्गातच अडविण्यात आली असून कोणत्याही अमेरिकन लष्करी तळाचे नुकसान झाले नाही. मात्र, इराणी बाजूने ही कारवाई अमेरिकेच्या लष्करी हल्ल्याला दिलेले प्रत्युत्तर असल्याचे सांगत, हल्ले सुरू राहिल्यास प्रत्युत्तरही सुरू राहील, असा इशारा दिला.
इराकच्या पॉप्युलर मोबिलायझेशन फोर्स (PMF)ने दावा केला की, अमेरिका आणि सौदी अरेबियाच्या हल्ल्यांमध्ये त्यांच्या अनेक मुख्यालयांना लक्ष्य करण्यात आले. संघटनेनुसार, निनवेह प्रांतातील हल्ल्यांमध्ये आठ लढवय्यांचा मृत्यू झाला असून चार जण जखमी झाले.
PMFने या हल्ल्यांना इराकच्या सार्वभौमत्वाचे आणि अधिकृत सुरक्षा संस्थांचे उल्लंघन असल्याचे म्हटले असून त्याला "धोकादायक चिथावणी" असे संबोधले आहे. संघटनेने नुकसान आणि जीवितहानीचे संपूर्ण मूल्यांकन अद्याप सुरू असल्याचे सांगितले.
इराकच्या सरकारी वृत्तसंस्थेनुसार, बसरा येथील PMF मुख्यालयावर झालेल्या हवाई हल्ल्यात दोन जवान जखमी झाले. जखमींना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले असून सुरक्षा यंत्रणा या प्रकरणाची चौकशी करत आहेत.
तणावाच्या पार्श्वभूमीवर IRGCने होर्मुझ सामुद्रधुनीत तीन तेलवाहू जहाजे थांबविल्याचा दावा केला. इराणी बाजूने सांगितले की, या जहाजांनी इशारा देऊनही कथितरित्या असुरक्षित मार्गाचा वापर सुरू ठेवला होता.
IRGCने अमेरिकेच्या निर्देशांचे पालन करणाऱ्या जहाजांविरुद्धही कारवाई केली जाऊ शकते, असा इशाराही दिला. या निवेदनामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा आणि सागरी व्यापाराबाबत चिंता वाढली आहे, कारण होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेलवाहतूक मार्गांपैकी एक आहे.
सौदी अरेबियाने पूर्व प्रांतातील ऊर्जा प्रतिष्ठानांच्या दिशेने येणारे अनेक ड्रोन हवाई संरक्षण प्रणालीने पाडल्याचा दावा केला. दरम्यान, येमेनमधील हूती बंडखोरांनी लाल समुद्रात एका सौदी तेलवाहू जहाजाला लक्ष्य करून बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र डागल्याचा दावा केला आहे.
ब्रिटनच्या सागरी सुरक्षा संस्थेनेही लाल समुद्रातील एका तेलवाहू जहाजाजवळ स्फोट झाल्याची माहिती दिली असून, या घटनेची स्वतंत्र पुष्टी अद्याप झालेली नाही.
व्हाइट हाऊसमध्ये झालेल्या बैठकीनंतर इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांनी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत अत्यंत सकारात्मक चर्चा झाल्याचे सांगितले. दोन्ही नेत्यांनी इराणला अण्वस्त्रे विकसित करण्याची परवानगी दिली जाऊ नये, यावर सहमती झाल्याचे त्यांनी म्हटले.
विश्लेषकांचे मत आहे की, ही बैठक या प्रदेशातील अमेरिका आणि तिच्या सहयोगी देशांच्या धोरणाला अधिक बळ देण्याचे संकेत ठरू शकते.
युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोदिमिर झेलेन्स्की यांनीही अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांची भेट घेऊन हवाई संरक्षण प्रणाली, संरक्षण सहकार्य आणि रशिया-युक्रेन युद्धाशी संबंधित राजनैतिक प्रयत्नांवर चर्चा केली. यावरून अमेरिका एकाच वेळी अनेक जागतिक सुरक्षा आव्हानांवर सक्रिय भूमिका बजावत असल्याचे दिसून येते.
अमेरिका आणि इराण यांच्यात संभाव्य राजनैतिक संपर्काच्या वृत्तांच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये नरमाई दिसून आली. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते, होर्मुझ सामुद्रधुनी किंवा लाल समुद्रातील तणाव वाढल्यास ऊर्जा पुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो आणि तेलाच्या किमती पुन्हा वाढू शकतात.
मागील काही दिवसांत इराक, जॉर्डन आणि सौदी अरेबियामध्ये ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हालचालींमध्ये वाढ नोंदविण्यात आली आहे. अनेक घटनांची जबाबदारी हूती बंडखोरांनी स्वीकारली असून काही प्रकरणांमध्ये हल्लेखोरांची ओळख स्पष्ट झालेली नाही.
तज्ज्ञांचे मत आहे की, लष्करी कारवाया आणि प्रत्युत्तरात्मक हल्ले याच प्रकारे सुरू राहिल्यास मध्य पूर्वेत व्यापक प्रादेशिक संघर्षाची शक्यता वाढू शकते. अशा परिस्थितीत जागतिक शक्ती तणाव कमी करण्यासाठी आणि राजनैतिक तोडगा शोधण्यासाठी प्रयत्न वाढवू शकतात.
