अफ्रिका कप अफ नेसन्स (AFCON) २०२५ को फाइनलको नतिजासम्बन्धी विवाद अब खेलकुदसम्बन्धी विवाद समाधान गर्ने मध्यस्थ निकाय कोर्ट अफ आर्बिट्रेसन फर स्पोर्ट (CAS) सम्म पुगेको छ। जनवरीमा मोरक्कोलाई हराएर उपाधि जितेको सेनेगलले आफ्नो उपाधि खोसेर मोरक्कोलाई ३–० ले विजेता घोषित गर्ने अफ्रिकी फुटबल परिसंघ (CAF) को निर्णयलाई चुनौती दिएको छ।
AFCON २०२५ को फाइनलमा के भएको थियो?
जनवरीमा मोरक्कोको राजधानी रबातस्थित प्रिन्स मौले अब्देल्लाह स्टेडियममा भएको फाइनल खेल हेर्न करिब ६६ हजार दर्शक उपस्थित थिए। आयोजक मोरक्को सन् १९७६ पछि पहिलोपटक AFCON उपाधि जित्ने प्रयासमा थियो। निर्धारित समयको अन्तिम चरणसम्म खेल गोलरहित रहे पनि इन्जुरी टाइममा घटनाक्रमले नयाँ मोड लियो।
सेनेगलले इस्माइला सारले निर्णायक गोल गरेको ठानेको थियो। तर, रेफ्री जाँ-जाक नडालाले त्यसअघि नै मोरक्कोको पक्षमा फ्रिकिक दिइसकेका थिए। त्यसपछि खेलको ९८औँ मिनेटमा भिडियो सहायक रेफ्री (VAR) को समीक्षापछि मोरक्कोले पेनाल्टी पायो। उक्त निर्णयपछि सेनेगलका खेलाडी र प्रशिक्षक टोलीले असन्तुष्टि जनाए।
सेनेगलका प्रशिक्षक पापे थियाव केही खेलाडी र कर्मचारीसहित मैदानबाट बाहिरिए। यसै क्रममा रंगशालामा तनाव बढ्यो र केही समर्थकको सुरक्षाकर्मीसँग झडपसमेत भयो। लामो समय खेल रोकिएपछि पुनः सुरु गरियो।
अतिरिक्त समयको १२४औँ मिनेटमा मोरक्कोसँग उपाधि जित्ने अवसर आयो। रियल म्याड्रिडका ब्राहिम डियाजले पनेन्का शैलीमा पेनाल्टी प्रहार गर्दै बल गोलपोस्टको बीचबाट चिप गर्ने प्रयास गरे, तर सफल भएनन्। सेनेगलका गोलरक्षक एडुआर्ड मेन्डीले बल रोके। त्यसपछि अतिरिक्त समयमा पापे गुएयेले गोल गर्दै सेनेगललाई १–० को जित दिलाए। सेनेगलले दोस्रोपटक AFCON ट्रफी उचाल्यो, तर उपाधिसम्बन्धी विवाद जारी रह्यो।
CAF ले फाइनलको नतिजा किन बदल्यो?
फाइनलपछि रोयल मोरक्कन फुटबल महासंघ (FRMF) ले अफ्रिकी फुटबल परिसंघ (CAF) समक्ष उजुरी दर्ता गरायो। मोरक्कोको पक्षले सेनेगलको टोलीले मैदान छाड्नु प्रतियोगिताका नियमहरूको उल्लङ्घन भएको दाबी गरेको थियो।
विवादको केन्द्रमा प्रतियोगिताको नियमावलीको धारा ८२ रह्यो। यो प्रावधान रेफ्रीको अनुमति नलिई खेल समाप्त हुनुअघि मैदान छाड्ने टोलीसँग सम्बन्धित छ। नियमअनुसार, यस्तो अवस्थामा सम्बन्धित टोलीलाई खेल हारेको घोषित गर्नुका साथै प्रतियोगिताबाट बाहिर राख्न सकिन्छ।
मार्चमा CAF को पुनरावेदन बोर्डले मोरक्कोको पक्षमा निर्णय सुनायो। बोर्डले सेनेगललाई खेल हारेको ठहर गर्दै मोरक्कोलाई ३–० को विजेता घोषित गर्यो। यस निर्णयपछि मैदानमा १–० को जित हासिल गरेको सेनेगलको उपाधि खोसियो।
यस निर्णयलाई लिएर फुटबल क्षेत्रमा बहससमेत भयो। केही आलोचक र CAF का एक पूर्ववरिष्ठ अधिकारीले मैदान छाड्ने अवस्थाको सन्दर्भमा खेल रोक्ने वा समाप्त गर्ने अधिकार केवल रेफ्रीसँग हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्न उठाए। यससँगै विवाद नियमको व्याख्यामा मात्र सीमित नरही खेल अधिकारी र फुटबल प्रशासनको भूमिकासम्म विस्तार भयो।
सेनेगलले निर्णयलाई अनुचित भनेको छ
CAF को निर्णयपछि सेनेगल फुटबल महासंघ (FSF) ले विरोध जनाउँदै CAS मा पुनरावेदन दर्ता गरायो। सेनेगलको महासंघले उपाधि खोस्ने निर्णयलाई अनुचित र अस्वीकार्य बताएको छ। उसले CAF को निर्णयको समीक्षा गरी प्रतियोगिताका नियमहरू यस मामिलामा सही रूपमा लागू गरिएका थिए वा थिएनन् भन्ने विषयमा निर्णय गर्न CAS सँग माग गरेको छ।
अर्कोतर्फ, मोरक्कोको महासंघले प्रतियोगिताका नियमहरूको उचित पालना हुनुपर्ने आफ्नो अडान कायम राखेको छ। उसका अनुसार प्रतियोगितामा सहभागी सबै टोलीमाथि समान नियम लागू हुनुपर्छ र मैदान छाड्ने घटनालाई नियमअनुसार सम्बोधन गरिनुपर्छ।
CAS समक्ष मुख्य प्रश्न सेनेगलका खेलाडी र कर्मचारीले मैदान छाडेको घटनालाई प्रतियोगिताका नियमअन्तर्गत कसरी मूल्याङ्कन गर्ने र त्यसैका आधारमा खेलको नतिजा परिवर्तन गरी मोरक्कोलाई ३–० को विजेता घोषित गर्नु उचित थियो वा थिएन भन्ने हुनेछ।
CAS के हो र यसको निर्णय किन महत्त्वपूर्ण छ?
कोर्ट अफ आर्बिट्रेसन फर स्पोर्ट (CAS) सन् १९८४ मा स्थापना भएको हो। यसको मुख्यालय स्विट्जरल्यान्डको लोजानमा छ। यो खेलकुदसम्बन्धी विवाद समाधान गर्ने स्वतन्त्र मध्यस्थ निकाय हो। खेलाडी, टोली र खेल महासंघबीचका सम्झौता, खेलाडी स्थानान्तरण, प्रतिबन्धित औषधि प्रयोग (डोपिङ), भ्रष्टाचार तथा प्रतियोगिता सञ्चालनसम्बन्धी विवाद यसको कार्यक्षेत्रमा पर्छन्।
CAS को अधिकारक्षेत्र स्वीकार गर्ने खेल संगठनसँग सम्बन्धित मामिलामा यसका निर्णयलाई निर्णायक मानिन्छ। यद्यपि, सीमित कानुनी परिस्थितिमा स्विट्जरल्यान्डको सर्वोच्च अदालतमा निर्णयलाई चुनौती दिन सकिने सम्भावना रहन्छ।
यस मामिलाको सुनुवाइ खेलकुद कानुनको अनुभवका आधारमा चयन गरिएका तीन मध्यस्थको प्यानलले गर्नेछ। उपलब्ध जानकारीअनुसार, प्यानलको नेतृत्व फ्रान्सेली खेलकुद कानुन विशेषज्ञ जेराल्ड सिमोनले गर्नेछन्। सुनुवाइपछि प्यानलले कागजात, लागू नियम र दुवै पक्षका तर्कहरूको समीक्षा गर्नुपर्नेछ। निर्णय तत्काल तयार
