युनिभर्सिटी पेरिस डेसकार्टेसका न्यूरोसाइंटिस्ट प्रोफेसर ग्रेगोइर बोर्स्टले चेतावनी दिएका छन् कि मानव मस्तिष्कलाई स्मार्टफोनको होइन, बरु किताब पढ्ने बानीको आवश्यकता छ। दैनिक १० मिनेट मात्र पढ्दा स्मरणशक्ति, ध्यान र मानसिक लचिलोपन राम्रो हुन्छ। फिक्शन र नन-फिक्शन दुवै प्रकारका किताबहरूले मस्तिष्कलाई सक्रिय बनाई सोच्ने-बुझ्ने क्षमतालाई बलियो बनाउँछन्।
मस्तिष्क स्वास्थ्य: युनिभर्सिटी पेरिस डेसकार्टेसका न्यूरोसाइंटिस्ट प्रोफेसर ग्रेगोइर बोर्स्टले अक्टोबरमा चेतावनी दिए कि मानव मस्तिष्कलाई स्मार्टफोनभन्दा बढी किताब पढ्ने आवश्यकता छ। उनले बताए कि दैनिक १० मिनेट मात्र पढ्दा स्मरणशक्ति, ध्यान र मानसिक लचिलोपन बलियो हुन्छ। यो सल्लाह बालबालिका र वयस्क दुवैका लागि महत्त्वपूर्ण छ, किनकि पढाइले मस्तिष्कमा नयाँ न्यूरल पाथवेहरू सिर्जना गर्छ र उमेरसँग सम्बन्धित मानसिक गिरावटबाट बचाउन मद्दत गर्छ।
किताबहरूले मस्तिष्कका नयाँ मार्गहरू सिर्जना गर्छन्
प्रोफेसर बोर्स्टका अनुसार, जब हामी किताब पढ्छौं, मस्तिष्कमा नयाँ न्यूरल पाथवेहरू बन्छन्, जसले हाम्रो सोच्ने र बुझ्ने क्षमतालाई बलियो बनाउँछन्। विशेष गरी, फिक्शन किताबहरूले हामीलाई अरूको भावना र दृष्टिकोण बुझ्न मद्दत गर्छन्। यसलाई मनोविज्ञानमा 'थ्योरी अफ माइन्ड' भनिन्छ।
त्यसैगरी, नन-फिक्शन किताबहरूले तार्किक सोच र विश्लेषणको क्षमता बढाउँछन्। यसको अर्थ, चाहे तपाईं उपन्यास पढ्नुहोस् वा जीवनीहरू, दुवै तरिकाले पढाइले मस्तिष्कलाई सक्रिय राख्छ र सोचको दिशा परिवर्तन गर्न सक्छ।
पढाइ किन स्क्रिनभन्दा राम्रो छ?
विज्ञानका अनुसार, किताब पढ्नु केवल जानकारी बटुल्ने काम मात्र होइन, बरु एक गहिरो मानसिक अनुभव हो। जब हामी कथा पढ्छौं, मस्तिष्कले कल्पनाका माध्यमबाट पात्रहरू, घटनाहरू र स्थानहरूको तस्वीर बनाउँछ। यही प्रक्रियाले सहानुभूति, भावनात्मक नियन्त्रण र संवेदनशीलतालाई बलियो बनाउँछ।
यसको विपरीत, मोबाइल वा स्क्रिनमा पढ्दा मस्तिष्क त्यति गहिरोसँग सक्रिय हुन सक्दैन। बोर्स्टका अनुसार, वास्तविक किताबहरू हातमा समात्दा मस्तिष्कमा एक मानसिक नक्सा बन्छ जस्तै पृष्ठहरूको मोटाई, पाठको स्थिति र पृष्ठ संख्याहरू याद रहन्छन्। जबकि स्क्रिनमा यो अनुभव पूर्ण रूपमा हराउँछ।
डिमेन्सियाबाट बचावट र स्मरणशक्तिमा सुधार
शोधका अनुसार, पढाइ केवल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र होइन, यसले डिमेन्सिया र उमेरसँग सम्बन्धित मानसिक गिरावटको जोखिमलाई कम गर्न सक्छ। जब हामी पढ्छौं, मस्तिष्कले सुरुवात र अन्त्यका कुराहरूलाई जोड्ने अभ्यास गर्छ, जसले वर्किंग मेमोरी अर्थात् अल्पकालिक स्मृतिलाई बलियो बनाउँछ।
बोर्स्ट भन्छन् कि यो बानी बालबालिका र वयस्क दुवैका लागि आवश्यक छ। बालबालिकालाई कथा सुन्नुले भाषा र ढाँचाहरू पहिचान गर्न मद्दत गर्छ, जबकि वयस्कहरूका लागि दैनिक १० मिनेटको पढाइ मानसिक तन्दुरुस्ती कायम राख्न पर्याप्त छ।
न्यूरोसाइंटिस्ट ग्रेगोइर बोर्स्टको स्पष्ट सन्देश छ कि यदि तपाईं मस्तिष्कलाई सक्रिय, रचनात्मक र लामो समयसम्म स्वस्थ राख्न चाहनुहुन्छ भने, किताब पढ्ने बानीलाई फेरि अपनाउनुहोस्। यो स्क्रिनमा समय बिताउनुभन्दा धेरै फाइदाजनक छ।
