सीबीएसईको पुनर्मूल्यांकन पोर्टल सुरु भएको केही मिनेटमै अत्यधिक ट्राफिक र साइबर आक्रमणको प्रयास दर्ता भएको बोर्डले जनाएको छ। बोर्डका अनुसार सुरक्षा प्रणालीले ती प्रयासहरू असफल बनाएको छ भने हजारौं विद्यार्थीले सफलतापूर्वक आवेदन पनि पेश गरेका छन्।
केन्द्रीय माध्यमिक शिक्षा बोर्ड (CBSE) ले कक्षा १२ का विद्यार्थीका लागि पुनर्मूल्यांकन प्रक्रिया सुरु गर्न जुन २ मा अनलाइन पोर्टल सञ्चालनमा ल्याएको थियो। पोर्टल सुरु भएको केही समयमै असामान्य ट्राफिक देखिएको बोर्डले जनाएको छ। बोर्डका अनुसार सुरुआती दुई मिनेटभित्र पोर्टलमा करिब १५ लाख हिट्स दर्ता भएका थिए, जसपछि प्राविधिक टोली सतर्क भएको थियो।
सीबीएसईले यस अवधिमा साइबर आक्रमणको प्रयासका संकेत पनि देखिएको जनाएको छ। बोर्डका अनुसार सुरक्षा प्रणाली यस्ता आक्रमणसँग जुध्न पूर्वतयारी अवस्थामा रहेकाले पोर्टल सेवा प्रभावित भएन र विद्यार्थीहरूले आवेदन प्रक्रियामा कुनै ठूलो समस्या भोग्नुपरेन।
बोर्डले विद्यार्थी र अभिभावकलाई पुनर्मूल्यांकन प्रक्रिया निर्धारित तालिकाअनुसार जारी रहने र सबै आवेदन सुरक्षित रूपमा स्वीकार भइरहेको विश्वास दिलाएको छ।
दिउँसो ३ बजेसम्म १६ हजारभन्दा बढी विद्यार्थीले पुनर्मूल्यांकनका लागि सफलतापूर्वक आवेदन दर्ता गरिसकेको सीबीएसईले जनाएको छ। बोर्डका अनुसार एकै समयमा पोर्टलले ८ हजारभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्तालाई समर्थन गरिरहेको थियो।
प्राविधिक टोलीले सर्भर र नेटवर्क गतिविधिमाथि निरन्तर निगरानी राखिरहेको बोर्डले जनाएको छ, ताकि कुनै पनि समस्या देखिएमा तत्काल समाधान गर्न सकियोस्। भारी ट्राफिकका बाबजुद पोर्टलको कार्यक्षमता सामान्य अवस्थामा रहेको बोर्डको भनाइ छ।
विद्यार्थीहरूले जुन ६ सम्म पुनर्मूल्यांकनका लागि आवेदन दिन सक्नेछन्। बोर्डले सबै आवेदकलाई आधिकारिक पोर्टल मात्र प्रयोग गर्न आग्रह गरेको छ।
यो घटनाक्रम त्यस्तो समयमा सार्वजनिक भएको हो, जब सीबीएसई आफ्नो अन-स्क्रिन मार्किङ (OSM) प्रणालीलाई लिएर आलोचनाको सामना गरिरहेको छ। पछिल्ला दिनहरूमा मूल्यांकन प्रक्रिया र पोर्टल सुरक्षासम्बन्धी विभिन्न गुनासाहरू सार्वजनिक भएका थिए।
बोर्डले हालै केही प्राविधिक कमजोरीका कारण कक्षा १२ का उत्तरपुस्तिकासम्बन्धी डाटा सार्वजनिक डोमेनसम्म पुगेको दाबीमाथि अनुसन्धान गरिएको स्वीकार गरेको थियो। त्यसपछि सुरक्षा संरचना सुदृढ गर्ने र सम्भावित कमजोरी हटाउने प्रक्रिया सुरु गरिएको बोर्डले जनाएको छ।
सीबीएसईका अनुसार पहिचान गरिएका कमजोरीहरू सच्याइएको छ र भविष्यमा यस्ता घटना रोक्न थप सुरक्षा उपायहरू लागू गरिँदैछ।
घटनाको गम्भीरतालाई ध्यानमा राख्दै शिक्षा मन्त्रालयले मूल्यांकन प्रक्रिया र प्राविधिक व्यवस्थासम्बन्धी उच्चस्तरीय अनुसन्धान सुरु गरेको छ। मन्त्रालयले मूल्यांकनसँग सम्बन्धित प्राविधिक सेवा तथा ठेक्का प्रक्रियामा सबै नियमहरूको सही पालना भएको थियो वा थिएन भन्ने विषयमा अनुसन्धान गरिरहेको जनाएको छ।
स्रोतहरूका अनुसार अनुसन्धानमा अन-स्क्रिन मार्किङ प्रणालीसँग सम्बन्धित सम्झौता, प्राविधिक मापदण्ड र खरिद प्रक्रियाको पनि समीक्षा भइरहेको छ। कुनै तहमा लापरवाही वा नियम उल्लंघनका प्रमाण भेटिए सम्बन्धित पक्षविरुद्ध कारबाही हुन सक्ने बताइएको छ।
प्रभावित विद्यार्थीहरूको हितलाई ध्यानमा राख्दै मन्त्रालयले वैकल्पिक उपायमाथि पनि विचार सुरु गरेको छ। यसअन्तर्गत पुनर्मूल्यांकन प्रक्रियालाई तीव्र बनाउने तथा प्रवेश परामर्शको समयसीमा बढाउने जस्ता कदम समावेश हुन सक्नेछन्।
मूल्यांकन र पोर्टलसँग सम्बन्धित समस्या अब राष्ट्रिय स्तरको बहसको विषय बनेको छ। शिक्षा मन्त्रालयसम्बन्धी संसदीय समितिले यस विषयमा सीबीएसई र मन्त्रालयका वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई उपस्थित हुन निर्देशन दिएको छ।
बैठकमा अन-स्क्रिन मार्किङ प्रणाली, डाटा सुरक्षा, मूल्यांकन प्रक्रिया तथा विद्यार्थीमाथि परेको प्रभावसम्बन्धी प्रश्न उठ्न सक्ने बताइएको छ। समितिले भविष्यमा यस्ता समस्या रोक्न के-कस्ता कदम चालिँदैछ भन्ने विषयमा पनि जानकारी माग्नेछ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार डिजिटल मूल्यांकन र अनलाइन सेवाको प्रयोग बढ्दै जाँदा साइबर सुरक्षा शिक्षा क्षेत्रमा पनि प्रमुख प्राथमिकताको विषय बनेको छ। सीबीएसई पोर्टलमाथि भएको साइबर आक्रमणको प्रयासले बलियो डिजिटल सुरक्षा संरचनाको आवश्यकता पुनः उजागर गरेको छ।
