भारतको साइबर सुरक्षा निकाय CERT-In ले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) मा आधारित साइबर आक्रमण र व्यावसायिक भुक्तानी प्रणालीमा बढ्दो वित्तीय ठगीलाई लिएर गम्भीर सुरक्षा चेतावनी जारी गरेको छ। निकायका अनुसार साइबर अपराधीहरूले कम्पनीका विश्वसनीय प्रणाली तथा भुक्तानी स्वीकृति प्रक्रियामा हेरफेर गरी अनधिकृत कारोबार गरिरहेका छन्।
भारतमा साइबर अपराधका आक्रमणका तरिकामा तीव्र परिवर्तन देखिएको छ। ह्याकरहरूले अब बैंक खाताहरू वा भुक्तानी गेटवेमा मात्र नभई कम्पनीका आन्तरिक प्रणाली तथा भुक्तानीसम्बन्धी अभिलेखमा समेत हेरफेर गरिरहेका छन्। यस जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै CERT-In ले शुक्रबार, २० नोभेम्बर २०२६ मा सुरक्षा चेतावनी जारी गरेको हो। निकायले सरकारी विभाग, सूचना प्रविधि कम्पनी, वित्तीय संस्था तथा अनलाइन भुक्तानी व्यवस्थापन गर्ने मञ्चहरूलाई आफ्नो सुरक्षा व्यवस्था सुदृढ बनाउन सुझाव दिएको छ।
भुक्तानी प्रणालीमा अनधिकृत कारोबारको जोखिम
CERT-In को नयाँ सल्लाहअनुसार वित्तीय ठगीको जोखिम अब बैंक तथा वित्तीय प्रविधि (Fintech) कम्पनीहरूमा मात्र सीमित छैन। सरकारी भुक्तानी सेवामा सहयोग गर्ने प्रविधि कम्पनी तथा विक्रेतालाई भुक्तानी पठाउने मञ्चहरू पनि साइबर अपराधीको निशानामा छन्।
अनुसन्धानका क्रममा केही घटनामा आक्रमणकारीहरूले भुक्तानी एप्लिकेसन प्रोग्रामिङ इन्टरफेस (Payment API) लाई प्रत्यक्ष रूपमा ह्याक गर्नुको सट्टा कम्पनीका विद्यमान व्यावसायिक एप्लिकेसनहरूको दुरुपयोग गरेको पाइएको छ।
साइबर अपराधीहरूले सुरुमा भुक्तानीसम्बन्धी अभिलेख वा स्वीकृति प्रक्रियामा परिवर्तन गर्छन्। त्यसपछि कम्पनीकै विश्वसनीय प्रणाली प्रयोग गरेर अनधिकृत कारोबार गराउँछन्। यस्ता भुक्तानी सामान्य प्रक्रियाअनुसार भएको देखिन सक्ने भएकाले ठगी पहिचान गर्न कठिन हुन सक्छ। कम्पनीले भुक्तानी स्वीकृति मात्र जाँच गर्ने तर त्यससँग सम्बन्धित अभिलेखको प्रमाणीकरण नगर्ने हो भने यस्तो गतिविधि पत्ता लगाउन थप चुनौती उत्पन्न हुन्छ।
एआई उपकरणबाट साइबर आक्रमणको गति बढ्दै
CERT-In ले छुट्टै खतरा पहिचानसम्बन्धी अनुसन्धानका क्रममा एआईमा आधारित Agentic Offensive Frameworks (AOF) को प्रयोग पनि पत्ता लगाएको छ। यी एआई उपकरणहरूले साइबर आक्रमणसँग सम्बन्धित विभिन्न काम स्वचालित रूपमा गर्न सक्छन्। यसमा नेटवर्कका कमजोरी पहिचान गर्ने, लगइन प्रमाणहरूलाई निशाना बनाउने तथा प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच स्थापित गर्ने प्रयास समावेश छन्।
निकायका अनुसार आक्रमणकारीहरूले एकैपटक धेरै एआई एजेन्टलाई फरक–फरक जिम्मेवारी दिन सक्छन्। यसबाट छोटो समयमा धेरै प्रणालीको जाँच गरी सम्भावित कमजोरीहरू पहिचान गर्न सकिन्छ। आक्रमणका क्रममा कुनै प्रणालीबाट त्रुटि प्राप्त भएमा वा कुनै प्रयास सफल नभएमा यी उपकरणहरूले आफ्नो अर्को कदमसमेत परिवर्तन गर्न सक्छन्।
यद्यपि, CERT-In ले भुक्तानीसम्बन्धी ठगी र एआईमा आधारित प्रणाली प्रवेशलाई छुट्टाछुट्टै अनुसन्धानमा पहिचान गरिएका जोखिमका रूपमा उल्लेख गरेको छ। यसको अर्थ प्रत्येक अनधिकृत वित्तीय कारोबार एआईको प्रयोगबाटै गरिएको हो भन्ने होइन।
सरकारी निकाय र अनुसन्धान संस्थान पनि निशानामा
CERT-In का अनुसार एआईमा आधारित साइबर आक्रमणको जोखिम ठूला कम्पनीमा मात्र सीमित नरही सरकारी संस्था, प्रविधि सेवा प्रदायक, कलेज तथा अनुसन्धान संस्थानसम्म फैलिएको छ। धेरै संस्थाका प्रणालीमा रहेका पुराना सफ्टवेयर, कमजोर पासवर्ड तथा आवश्यकताभन्दा बढी पहुँच अनुमति जस्ता कमजोरीले आक्रमणकारीलाई प्रवेशको अवसर दिन सक्छन्।
यसअघि ४ नोभेम्बरमा CERT-In ले ‘CRAFTY FALCON’ नामले पहिचान गरिएको एआई-सहायता प्राप्त साइबर आक्रमणकारी सञ्जालबारे चेतावनी जारी गरेको थियो। उक्त सल्लाहमा बैंकिङ, वित्तीय प्रविधि तथा भुक्तानी सेवा प्रदायकविरुद्ध सक्रिय आक्रमणका विवरण उल्लेख गरिएको थियो।
नयाँ चेतावनीले कम्पनीहरूले आफ्नो भुक्तानी गेटवेको सुरक्षामा मात्र निर्भर रहन नहुने देखाएको छ। कम्पनीका अन्य डिजिटल प्रणालीको सुरक्षा पनि सुनिश्चित गर्नुपर्ने निकायको सुझाव छ।
CERT-In द्वारा कम्पनीहरूलाई सुरक्षा उपाय अपनाउन सुझाव
साइबर आक्रमणबाट बच्न CERT-In ले कम्पनीहरूलाई भुक्तानीसम्बन्धी अभिलेख तथा महत्त्वपूर्ण प्रशासनिक खाताहरूको सुरक्षा व्यवस्थाको समीक्षा गर्न सुझाव दिएको छ। निकायका अनुसार कर्मचारी तथा बाह्य सेवा प्रदायकलाई उनीहरूको कामका लागि आवश्यक पर्ने सीमित प्रणाली पहुँच मात्र उपलब्ध गराउनुपर्छ।
त्यसैगरी, कुनै विक्रेताको बैंक खाता नम्बर, भुक्तानी निर्देशन वा स्वीकृति सेटिङमा परिवर्तन गरिएमा त्यसको छुट्टै प्रमाणीकरण गर्नुपर्नेछ। कम्पनीहरूले आफ्ना भुक्तानी अभिलेखलाई स्वतन्त्र तथा विश्वसनीय अभिलेखसँग मिलान गर्नुपर्छ, ताकि आक्रमणकारीले एउटै प्रणालीमा दुवै प्रकारका जानकारी परिवर्तन गर्न नसकून्।
यसका अतिरिक्त लगइन गतिविधि, प्रशासक खाताहरू तथा नेटवर्कबाट बाहिर पठाइने तथ्याङ्कमाथि निगरानी राख्न पनि निकायले सुझाव दिएको छ। कुनै असामान्य गतिविधि पहिचान हुनेबित्तिकै त्यसको अनुसन्धान गरी आवश्यक सुरक्षा कारबाही सुरु गर्नुपर्ने CERT-In ले जनाएको छ।




