अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले इरानले प्रस्तुत गरेको नयाँ शान्ति तथा युद्धविराम प्रस्ताव अस्वीकार गरेका छन्। यसपछि मध्यपूर्व क्षेत्रमा तनाव थप बढेको छ। होर्मुज स्ट्रेट संकट, तेलको मूल्यवृद्धि तथा सैन्य गतिविधिका कारण विश्वव्यापी चिन्ता बढेको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ट्रुथ सोशलमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै इरानी प्रतिनिधिहरूको जवाफ आफूले पढेको तर त्यो “बिल्कुल मन नपरेको” र स्वीकार गर्न नसकिने बताएका छन्।
यस वक्तव्यपछि अमेरिका र इरानबीच लामो समयदेखि जारी परमाणु कार्यक्रम, क्षेत्रीय सुरक्षा तथा प्रतिबन्धसम्बन्धी विवाद थप तीव्र भएको छ।
इरानले पाकिस्तानको मध्यस्थतामार्फत अमेरिकालाई नयाँ कूटनीतिक प्रस्ताव पठाएको थियो। रिपोर्टअनुसार उक्त प्रस्तावमा विशेषगरी लेबनानसहित सम्पूर्ण क्षेत्रमा युद्ध अन्त्य गर्ने माग, फारसको खाडी तथा होर्मुज स्ट्रेटमा समुद्री सुरक्षाको सुनिश्चितता, इरानमाथिका आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने तथा परमाणु कार्यक्रमसम्बन्धी वार्ता पुनः सुरु गर्ने विषय समावेश थिए।
इरानले आफ्नो जवाफलाई “सकारात्मक र व्यावहारिक” भनेको छ। यद्यपि, उसले आफ्नो परमाणु कार्यक्रमबारे कुनै ठूलो सम्झौता गर्न अस्वीकार गरेको जनाएको छ।
अमेरिकाले यसअघि इरानलाई १४ सूत्रीय प्रस्ताव दिएको थियो। त्यसमा इरानले कम्तीमा १२ वर्षसम्म युरेनियम संवर्द्धन पूर्ण रूपमा रोक्नुपर्ने प्रमुख शर्त राखिएको थियो।
यसका अतिरिक्त अमेरिकाले इरानसँग रहेको करिब ४४० किलोग्राम ६० प्रतिशत संवर्द्धित युरेनियम हस्तान्तरण गर्न माग गरेको थियो। यसको बदलामा अमेरिकाले प्रतिबन्धमा राहत तथा रोक्का गरिएका सम्पत्तिहरू फुकुवा गर्ने प्रस्ताव राखेको थियो।
इरानले उक्त प्रस्तावलाई आफ्नो सार्वभौमसत्ता र सुरक्षाविरुद्ध रहेको भन्दै पूर्ण रूपमा स्वीकार गर्न अस्वीकार गरेको थियो।
मध्यपूर्वको तनावको प्रमुख केन्द्र अहिले होर्मुज स्ट्रेट बनेको छ, जुन विश्वको महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्गमध्ये एक हो। अमेरिका र इरानबीच बढ्दो विवादका कारण यस क्षेत्रमा व्यापारिक जहाजहरूको आवागमन प्रभावित भएको छ।
रिपोर्टअनुसार धेरै देशका जहाजहरूले आफ्नो मार्ग परिवर्तन गर्नुपरेको छ, जसका कारण विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमाथि जोखिम बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढेर प्रति ब्यारेल १०४ डलरभन्दा माथि पुगेको छ।
मध्यपूर्व क्षेत्रमा सुरक्षा संकट थप गहिरिँदै गएको छ। लेबनानमा इजरायली आक्रमणमा धेरै व्यक्तिको मृत्यु भएको रिपोर्ट आएको छ भने स्वास्थ्यकर्मीहरू पनि प्रभावित भएका छन्। होर्मुज क्षेत्रमा ड्रोन आक्रमण तथा जहाज अवरोधका घटनाहरू निरन्तर सार्वजनिक भइरहेका छन्।
United Arab Emirates र Kuwait मा ड्रोन अलर्ट जारी गरिएको छ। केही देशहरूले इरानमाथि क्षेत्रीय अस्थिरता बढाएको आरोप लगाएका छन्।
इरानले चेतावनी दिँदै अमेरिका, France वा United Kingdom ले होर्मुज स्ट्रेट क्षेत्रमा सैन्य हस्तक्षेप बढाए “कडा र तत्काल जवाफ” दिइने जनाएको छ। इरानले उक्त रणनीतिक जलमार्गको सुरक्षाको अधिकार आफूलाई मात्र रहेको दाबी गरेको छ।
अमेरिका र इरानबीचको पछिल्लो कूटनीतिक असफलताले विश्वस्तरमा चिन्ता बढाएको छ। विज्ञहरूले दुवै देशबीच वार्ता पुनः सुरु नभए तनाव ठूलो सैन्य वा आर्थिक संकटमा परिणत हुन सक्ने बताएका छन्।
यसको प्रत्यक्ष प्रभाव तेल बजार, विश्व व्यापार तथा मध्यपूर्वको सुरक्षा व्यवस्थामा देखिन थालेको छ।
