एथेनॉल चूल्हा अब परम्परागत LPG सिलिन्डरको वैकल्पिक क्लिन कुकिङ प्रविधिका रूपमा चर्चामा आएको छ। केन्द्रीय मन्त्री Nitin Gadkari ले हालै यस प्रविधिबारे उल्लेख गर्दै यसलाई कम लागत र वातावरणका लागि तुलनात्मक रूपमा राम्रो विकल्प भएको बताएका छन्। एथेनॉलमा आधारित यो स्टोभले कम खर्चमा उच्च ताप प्रदान गर्न सक्ने दाबी गरिएको छ।
एथेनॉल चूल्हा एथेनॉल इन्धनमा सञ्चालन हुने आधुनिक कुकिङ स्टोभ हो। एथेनॉल एक बायो-फ्यूल हो, जुन उखु, मकै र मीठो ज्वारजस्ता बालीबाट उत्पादन गरिन्छ। यो स्टोभमा लिक्विड वा जेल स्वरूपको एथेनॉल प्रयोग गरिन्छ र यसलाई क्लिन कुकिङ प्रविधिका रूपमा हेरिएको छ।
यस प्रविधिको मुख्य विशेषता भनेको यसबाट धुवाँ, कालो धुलो र तीव्र गन्ध अत्यन्त कम निस्कनु हो। एथेनॉल बल्दा उच्च ताप उत्पन्न हुने भएकाले खाना छिटो पकाउन सकिन्छ।
एथेनॉल चूल्हामा सानो फ्यूल ट्याङ्की हुन्छ, जसमा एथेनॉल भरण गरिन्छ। बर्नर बालिएपछि नियन्त्रित तरिकाले इन्धन दहन भई ताप उत्पादन हुन्छ।
रिपोर्टअनुसार एथेनॉल दहन हुँदा करिब ७०० देखि ८०० डिग्री सेल्सियससम्म तापक्रम उत्पन्न हुन सक्छ। यसको तापलाई LPG जस्तै मानिएको छ। डिजाइनका हिसाबले यो पुरानो मट्टितेल स्टोभजस्तो देखिन सक्छ, तर यसको बर्निङ प्रविधि थप आधुनिक र प्रभावकारी रहेको बताइएको छ।
एथेनॉल चूल्हाबारे सबैभन्दा बढी चर्चा यसको लागतलाई लिएर भइरहेको छ। रिपोर्टमा एक लिटर एथेनॉलबाट करिब १५ घण्टासम्म लगातार ताप प्राप्त गर्न सकिने दाबी गरिएको छ। यही कारण यसलाई LPG को तुलनामा बढी किफायती विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।
यद्यपि वास्तविक बचत एथेनॉलको स्थानीय मूल्य, उपलब्धता र स्टोभको क्षमतामा निर्भर रहने बताइएको छ। हाल यो प्रविधि प्रारम्भिक चरणमा रहेको र ठूलो स्तरमा यसको प्रयोग सुरु नभएको उल्लेख गरिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार एथेनॉलको आपूर्ति सुदृढ भयो र मूल्य नियन्त्रणमा रह्यो भने यो सर्वसाधारणका लागि सस्तो विकल्प बन्न सक्छ।
एथेनॉललाई वातावरणमैत्री इन्धन मानिन्छ, किनभने यो वनस्पतिबाट उत्पादन गरिन्छ र जीवाश्म इन्धनजस्तो उच्च प्रदूषण फैलाउँदैन। यसको प्रयोगले भान्सामा धुवाँ र कालो धुलो कम उत्पादन हुने भएकाले इनडोर एयर क्वालिटी सुधार हुन सक्ने बताइएको छ।
सुरक्षाका दृष्टिले पनि यसलाई तुलनात्मक रूपमा राम्रो मानिएको छ। एथेनॉल जेल स्वरूपमा समेत प्रयोग गर्न सकिने भएकाले ग्यास चुहावटजस्ता दुर्घटनाको जोखिम कम हुन सक्ने दाबी गरिएको छ। यद्यपि विशेषज्ञहरूले ठूलो स्तरमा प्रयोग अघि थप परीक्षण आवश्यक रहेको बताएका छन्।
हाल एथेनॉल चूल्हा प्रारम्भिक विकास चरणमा रहे पनि यसलाई भविष्यको क्लिन कुकिङ प्रविधिका रूपमा हेरिएको छ। सरकार र कम्पनीहरूले यसको आपूर्ति शृंखला, मूल्य तथा सुरक्षा मापदण्डमा काम गरेमा आगामी समयमा यो LPG सिलिन्डरको बलियो विकल्प बन्न सक्ने आकलन गरिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यसबाट उपभोक्ताको इन्धन खर्च घट्न सक्ने तथा प्रदूषण नियन्त्रणमा समेत सहयोग पुग्न सक्छ।
