फ्रान्समा शनिबार हुने प्रदर्शनलाई ध्यानमा राख्दै सरकारले प्रहरीको तैनाथी बढाउने निर्णय गरेको छ। गृह मन्त्रालयका अनुसार, गत सप्ताहन्तको तुलनामा यसपटक २० प्रतिशत बढी प्रहरीकर्मी ड्युटीमा रहनेछन्। लियोन र मार्सेइलसहितका केही सहरमा प्रदर्शन गर्न रोक लगाइएको छ। पेरिसमा मार्च निकाल्ने प्रदर्शनकारीलाई सहरको पूर्वी क्षेत्रसम्म मात्र जान अनुमति दिइनेछ। सुरक्षाको कारण देखाउँदै लुभ्र र म्युजे द’ओर्से जस्ता चर्चित संग्रहालय पनि बन्द रहनेछन्। यद्यपि, केही प्रदर्शनकारी संगठनले सडकमा उत्रिने बताएका छन्।
युवाहरू घाइते भएपछि प्रहरीमाथि प्रश्न
पछिल्ला केही प्रदर्शनका क्रममा धेरै किशोर गम्भीर रूपमा घाइते भएका छन्। यसका कारण प्रहरीको कारबाहीलाई लिएर असन्तुष्टि बढेको छ। गत शनिबार मुलहाउसमा भएको प्रदर्शनका क्रममा १७ वर्षीया एक किशोरीले आँखाको ज्योति गुमाएकी थिइन्। त्यस्तै, सेन्ट-एटिएनमा १७ वर्षीय एक किशोरको हातमा गम्भीर चोट लागेको थियो र उनको हात काट्नुपरेको थियो। विद्यालय बन्द गराउने अभियान र सडकमा भएका प्रदर्शनका क्रममा पनि धेरै युवा गम्भीर रूपमा घाइते भएका छन्।
घाइते किशोरका परिवार र प्रहरी कारबाहीको आलोचना गर्नेहरूले भीड नियन्त्रणका लागि यस्ता हतियारको प्रयोग कुन हदसम्म जायज छ भन्ने प्रश्न उठाएका छन्। केही संगठनले फोम राउन्ड प्रहार गर्ने लन्चर, अश्रुग्यास र स्टन ग्रेनेडमाथि प्रतिबन्ध लगाउन माग गरेका छन्। फ्रान्समा २०१८ को ‘येलो वेस्ट’ आन्दोलनका क्रममा पनि प्रहरीको कडाइ र प्रदर्शनकारी घाइते भएको विषयमा व्यापक विवाद भएको थियो।
प्रदर्शनकारी नियन्त्रणमा प्रयोग हुने हतियार
फ्रान्समा दंगा वा ठूला प्रदर्शनका क्रममा प्रहरीले डन्डा, अश्रुग्यास, ठूलो आवाज निकाल्ने ग्रेनेड र फोमका गोला प्रहार गर्ने लन्चर प्रयोग गर्छ। प्रहरीका केही ढालमा तीव्र चमक उत्पन्न गर्ने बत्तीसमेत जडान गरिएका हुन्छन्, जसले अगाडि रहेका मानिसलाई केही समयसम्म हेर्न कठिन बनाउन सक्छ। भीड नियन्त्रणका लागि विद्युतीय स्टन गन प्रयोग गर्न भने प्रतिबन्ध छ।
फ्रान्सेली राष्ट्रिय प्रहरीले आफ्नो बचाउमा यी हतियारको उद्देश्य कुनै खतराको परिस्थितिअनुसार जवाफ दिनु रहेको बताएको छ। प्रहरीका अनुसार, तिनको प्रयोग विभिन्न स्तरमा र खतराको अनुपातअनुसार हुनुपर्छ। तर मानवअधिकार संगठन र हतियार विशेषज्ञहरूले यस्ता उपकरण गलत रूपमा प्रयोग भएमा स्थायी क्षति पुग्न सक्ने बताएका छन्।
एमनेस्टी इन्टरनेसनलले यही महिना स्टन ग्रेनेडमाथि स्थायी प्रतिबन्ध लगाउन माग गरेको थियो। संगठनका अनुसार, यसबाट उत्पन्न हुने तीव्र विस्फोट र यसका टुक्राले मानिसको श्रवण क्षमतामा क्षति पुर्याउनुका साथै गम्भीर चोट निम्त्याउन सक्छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघका दिशानिर्देशमा कम घातक मानिने हतियारको प्रयोगमा सावधानी अपनाउन जोड दिइएको छ। दिशानिर्देशमा शरीरमा चोट पुर्याउने प्रोजेक्टाइलको प्रयोग आसन्न खतरा रहेको अवस्थामा मात्र गर्नुपर्ने उल्लेख छ। टाउको, अनुहार र घाँटीलाई निशाना बनाउनबाट बच्नुपर्ने तथा निकै नजिकबाट वा उचाइ भएको स्थानबाट यस्ता प्रोजेक्टाइल प्रहार गर्दा जोखिम बढ्न सक्ने बताइएको छ।
विशेषज्ञद्वारा प्रशिक्षण र जवाफदेहितामा जोड
बेलायतस्थित ओमेगा रिसर्च फाउन्डेसनका हतियार विशेषज्ञ नील कोर्नीका अनुसार, फोम राउन्ड लन्चरलाई रबरका गोली प्रहार गर्ने बन्दुकभन्दा सुरक्षित मानिन्छ, तर केही परिस्थितिमा यी पनि घातक हुन सक्छन्। उनका अनुसार, उचित प्रशिक्षण र स्पष्ट नियमले चोटपटकको जोखिम कम गर्न सक्छ।
कोर्नीले स्पेनको उदाहरण दिँदै २०१७ मा क्याटालोनियाको स्वतन्त्रता जनमतसंग्रहका क्रममा प्रहरी कारबाहीको आलोचनापछि रबरका गोली प्रहार गर्ने बन्दुकको स्थानमा फोम राउन्ड लन्चर अपनाइएको बताए। उनका अनुसार, त्यसपछि त्यहाँ चोटपटकको संख्या घटेको छ।
एमनेस्टी इन्टरनेसनलका हतियार विशेषज्ञ प्याट्रिक विल्किनले फोम राउन्ड लन्चर मूल रूपमा सैन्य प्रशिक्षणका लागि र पछि बन्धक संकट तथा आतंकवादविरोधी अभियानजस्ता उच्च जोखिमयुक्त परिस्थितिका लागि विकास गरिएको बताएका छन्। उनका अनुसार, यी लन्चर प्रदर्शन नियन्त्रणका लागि प्रहरी प्रयोगमा ल्याउन विकास गरिएका थिएनन्।
जवाफदेहिता पनि महत्वपूर्ण मुद्दा बनेको छ। कार्यकर्ताहरूले फोम राउन्डमा पहिचान नम्बर अंकित गर्न सुझाव दिएका छन्, ताकि गम्भीर चोटपटक भएको घटनामा प्रयोग गरिएको हतियार र सम्बन्धित अधिकारीको पहिचान गर्न सहयोग पुग्न सकियोस्।
फ्रान्सको प्रहरी व्यवस्थामाथि बहस
फ्रान्समा प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीच दूरी कायम राख्ने रणनीतिलाई लिएर पनि प्रश्न उठिरहेका छन्। आन्तरिक सुरक्षाबारे लेख्ने लेखक जीन-मैरी गोडार्डका अनुसार, २००० को दशकको सुरुवातमा फ्रान्स स्थानीय समुदायसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहने प्रहरी व्यवस्थाबाट हटेर विशेष दंगा नियन्त्रण इकाइमा बढी निर्भर हुन थालेको थियो।
एंटवर्प विश्वविद्यालयकी समाजशास्त्री लौरा कीसम्यानले फ्रान्स, बेलायत, नेदरल्यान्ड्स र स्वीडेनको प्रहरी व्यवस्थाको तुलना गर्दै अन्य धेरै देशमा अधिकारीहरूले प्रदर्शनकारीसँग प्रत्यक्ष संवाद गरेर तनाव कम गर्ने प्रयास गर्ने बताइन्। उनका अनुसार, फ्रान्सको प्रहरी शैली तुलनात्मक रूपमा कडा छ। यद्यपि, उनले फ्रान्समा केही प्रदर्शनकारी समूह आक्रामक र हिंसात्मक हुन सक्ने पनि स्वीकार गरिन्।
फ्रान्समा २.५ लाखभन्दा बढी राष्ट्रिय प्रहरीकर्मी र जेंडरमेरीका जवान छन्। प्रहरी सामान्यतया सहरमा परिचालित हुन्छ भने जेंडरमेरीको जिम्मेवारी ग्रामीण क्षेत्र र साना सहरमा बढी हुन्छ। गृह मन्त्रालयका अनुसार, गत शनिबारको हिंसामा ९९७ प्रहरीकर्मी र जेंडरमेरीका जवान घाइते भएका थिए, जसमध्ये सात जनाको अवस्था गम्भीर थियो। पेरिसमा प्रहरीले १०० भन्दा बढी प्रदर्शनकारी र स्थानीय बासिन्दा घाइते भएको जानकारी दिएको थियो। त्यस दिन देशभर करिब २,४०० जनालाई पक्राउ गरिएको थियो।
फ्रान्सेली अधिकारीहरूले हालैको हिंसाका लागि वामपन्थी कट्टरपन्थी समूहलाई जिम्मेवार ठहराउँदै आएका छन्। उनीहरूको आरोपअनुसार, ती समूहले प्रहरीसँग झडप गरेका थिए र सार्वजनिक भवनलाई निशाना बनाएका थिए। अधिकारीहरूका अनुसार, केही व्यक्तिले अशान्तिको फाइदा उठाउँदै पसलमा लुटपाटसमेत गरेका थिए।
शनिबार हुने प्रदर्शनअघि सरकारले सुरक्षा कायम राख्नुका साथै प्रहरीको कारबाहीलाई लिएर उठिरहेका प्रश्नको जवाफ दिनुपर्ने अवस्था रहेको छ।
