बंगलादेशमा खुद्रा बैंकिङबाट बाहिरिँदै HSBC र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड, कर्पोरेट बैंकिङमा केन्द्रित हुने तयारी

बंगलादेशको बैंकिङ क्षेत्रमा सञ्चालनरत दुई ठूला विदेशी बैंकले सर्वसाधारण ग्राहकलाई लक्षित खुद्रा बैंकिङ सेवाबाट बाहिरिने तयारी गरेका छन्। HSBC ले यसअघि नै आफ्नो खुद्रा बैंकिङ कारोबार क्रमशः बन्द गर्ने योजना सार्वजनिक गरिसकेको छ। अब स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले पनि बंगलादेशमा आफ्नो खुद्रा तथा वेल्थ बैंकिङ कारोबार बिक्री गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। यद्यपि, दुवै बैंकले ठूला कम्पनी तथा अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारसँग सम्बन्धित बैंकिङ सेवा भने निरन्तर सञ्चालन गर्नेछन्।

बंगलादेशको बैंकिङ बजारमा विदेशी बैंकहरूले आफ्नो व्यावसायिक रणनीति परिवर्तन गरिरहेका छन्। HSBC पछि स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले पनि सर्वसाधारण ग्राहकलाई उपलब्ध गराउँदै आएको बैंकिङ सेवाबाट बाहिरिने तयारी थालेको हो। यसअघि नै बंगलादेशका विभिन्न स्थानीय बैंकहरू खराब कर्जा तथा तरलता अभावजस्ता समस्यासँग जुधिरहेका छन्।

यस्तो अवस्थामा विदेशी बैंकहरूको निर्णयले बंगलादेशको बैंकिङ क्षेत्रमा ध्यान आकर्षित गरेको छ। यद्यपि, यसका पछाडि बंगलादेशको बैंकिङ संकट मात्र कारण छैन। अन्तर्राष्ट्रिय बैंकहरूले तुलनात्मक रूपमा बढी आम्दानी हुने र सञ्चालन लागत कम पर्ने व्यावसायिक क्षेत्रमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित गर्न खोजिरहेका छन्।

HSBC पछि स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले पनि खुद्रा बैंकिङ कारोबार बिक्री गर्ने

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले अक्टोबर 2026 मा बंगलादेशमा आफ्नो खुद्रा तथा वेल्थ बैंकिङ कारोबार बिक्री गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको थियो। यसका लागि बैंकले सम्भावित खरिदकर्ताहरूको खोजी गरिरहेको छ।

यसअघि जुलाई 2025 मा HSBC ले पनि बंगलादेशमा सर्वसाधारण ग्राहकलाई लक्षित बैंकिङ सेवाहरू क्रमशः बन्द गर्ने निर्णय गरेको थियो।

खुद्रा बैंकिङअन्तर्गत सर्वसाधारण ग्राहकका बचत खाता, मुद्दती निक्षेप (FD), आवास तथा व्यक्तिगत कर्जा र क्रेडिट कार्डजस्ता सेवाहरू पर्दछन्। स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले यो कारोबारबाट बाहिरिएर ठूला कम्पनी तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारसँग सम्बन्धित ग्राहकहरूमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित गर्न खोजेको छ।

बैंकको यस निर्णयपछि खाताधारकहरूमा आफ्नो निक्षेप र बैंकिङ सेवाको निरन्तरताबारे प्रश्न उठ्न सक्छ। यस सम्बन्धमा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डले कारोबार बिक्रीको तयारीले तत्काल ग्राहक वा कर्मचारीहरूमा असर नपर्ने जनाएको छ। दैनिक बैंकिङ सेवाहरू पूर्ववत् सञ्चालन हुनेछन्।

बैंकका अनुसार कारोबार बिक्रीको प्रक्रिया एकैपटक पूरा हुने छैन। सम्पूर्ण बिक्री प्रक्रिया सम्पन्न गर्न करिब 18 देखि 24 महिना लाग्ने अनुमान गरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बैंकहरूले किन घटाउँदै छन् खुद्रा बैंकिङ कारोबार?

विदेशी बैंकहरूको यो निर्णयमा बंगलादेशको आर्थिक अवस्थासँगै अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ क्षेत्रको व्यावसायिक रणनीतिमा आएको परिवर्तन पनि जिम्मेवार छ। बैंकहरूले कम जोखिममा तुलनात्मक रूपमा राम्रो प्रतिफल प्राप्त गर्न सकिने कारोबारमा पूँजी परिचालन गर्ने रणनीति अपनाइरहेका छन्।

खुद्रा बैंकिङ सञ्चालन गर्न शाखा सञ्जाल, कर्मचारी, डिजिटल प्रणाली, साइबर सुरक्षा तथा ग्राहक सेवामा ठूलो खर्च गर्नुपर्छ। यसबाहेक वित्तीय नियमनसम्बन्धी आवश्यकताहरू पूरा गर्न पनि बैंकहरूले उल्लेख्य रकम खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ।

कुनै देशमा ग्राहक संख्या वा कारोबारबाट प्राप्त हुने आम्दानी सञ्चालन लागतको तुलनामा पर्याप्त नभएमा खुद्रा बैंकिङ व्यवसाय निरन्तर सञ्चालन गर्नु बैंकहरूका लागि चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ।

ढाकास्थित समाचार पोर्टल प्रथम आलोमा प्रकाशित आर्थिक विश्लेषक मामून राशिदको लेखअनुसार, विदेशी बैंकहरूले आफ्नो पूँजी बढी प्रतिफल प्राप्त हुन सक्ने बजार तथा व्यावसायिक क्षेत्रमा परिचालन गर्न चाहिरहेका छन्।

यो परिवर्तन बंगलादेशमा मात्र सीमित छैन। विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय बैंकहरूले अन्य देशहरूमा पनि खुद्रा बैंकिङ कारोबार घटाउँदै कर्पोरेट तथा संस्थागत बैंकिङ सेवामा आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरिरहेका छन्।

बंगलादेशको बैंकिङ कर्जाको 32.78 प्रतिशत हिस्सा खराब कर्जामा

विदेशी बैंकहरूले खुद्रा बैंकिङ कारोबारबाट बाहिरिने तयारी गरिरहेका बेला बंगलादेशको बैंकिङ प्रणाली खराब कर्जाको समस्यासँग जुधिरहेको छ।

बंगलादेश बैंकको तथ्यांकअनुसार, जुन 2026 को अन्त्यसम्म देशको कुल बैंकिङ कर्जामध्ये 32.78 प्रतिशत हिस्सा गैरनिष्पादित कर्जा (NPL) को श्रेणीमा पुगेको थियो। उक्त अवधिमा खराब कर्जाको कुल रकम 6,06,555 करोड बंगलादेशी टका पुगेको थियो।

यसको अर्थ बैंकहरूले प्रवाह गरेको प्रत्येक 100 टका कर्जामध्ये करिब 33 टका निर्धारित सर्तअनुसार भुक्तानी हुन नसकेको अवस्थामा थियो।

बैंकिङ क्षेत्रमा कमजोर निगरानी, शंकास्पद कर्जा प्रवाह, राजनीतिक प्रभाव तथा ठूला ऋणीहरूबाट कर्जा असुलीमा देखिएको कठिनाइले खराब कर्जाको समस्या बढाएको छ।

यद्यपि, खराब कर्जाको अनुपात सेप्टेम्बर 2025 मा रहेको 35.73 प्रतिशतबाट घटेर जुन 2026 मा 32.78 प्रतिशत पुगेको थियो। तर, उक्त अनुपात अझै उच्च स्तरमा रहेको छ।

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डको कारोबार खरिद गर्न स्थानीय बैंकहरूको अनिच्छा

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डको खुद्रा बैंकिङ कारोबार खरिद गर्न प्रारम्भिक चरणमा बंगलादेशका विभिन्न स्थानीय बैंकहरूले चासो देखाएका थिए। यसमा ब्र्याक बैंक, सिटी बैंक, पुबाली बैंक, म्युचुअल ट्रस्ट बैंक, ढाका बैंक र डच-बाङ्ला बैंकलगायतका संस्थाहरू समावेश थिए।

तर, नोभेम्बर 10 मा प्रकाशित द डेली स्टारको रिपोर्टअनुसार, अहिले धेरै स्थानीय बैंकहरू प्रस्तावित कारोबार खरिद गर्ने प्रक्रियाबाट पछि हटिरहेका छन्।

यसको प्रमुख कारण निजी क्षेत्रको कर्जा वृद्धिदर कमजोर हुनु र करिब 1,500 कर्मचारीसँग सम्बन्धित दायित्व रहेको बताइएको छ।

रिपोर्टअनुसार, हालसम्म सिटी बैंकले मात्र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डसँग गोपनीयता सम्झौता (Non-Disclosure Agreement) मा हस्ताक्षर गरेको छ। यद्यपि, दुवै पक्षबीच अन्तिम खरिद सम्झौता भएको छैन।

यस परिस्थितिमा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डको प्रस्तावित खुद्रा तथा वेल्थ बैंकिङ कारोबार बिक्री प्रक्रिया प्रारम्भिक अनुमानभन्दा बढी चुनौतीपूर्ण बन्न सक्ने देखिएको छ।