IIT गोवाको अनौठो परीक्षा प्रणाली फेरि चर्चामा, विद्यार्थीले आफैं प्रश्न बनाएर उत्तर लेख्नुपर्ने
सामान्यतया परीक्षामा शिक्षकले प्रश्न तयार गर्छन् र विद्यार्थीले तिनको उत्तर लेख्छन्। तर भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान (IIT) गोवाको एउटा परीक्षामा विद्यार्थीलाई आफैं प्रश्न तयार गर्न र तिनको उत्तर लेख्न भनिएको थियो। Analog Circuits विषयसँग सम्बन्धित उक्त प्रश्नपत्रको तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा पुनः साझा भइरहेको छ। यसलाई नयाँ परीक्षा प्रणालीसँग जोडेर चर्चा गरिए पनि यस्तै प्रश्नपत्र सन् २०२१ मा पनि सार्वजनिक चर्चामा आएको थियो। यसलाई सन् २०२६ को नयाँ परीक्षा भनेर पुष्टि गर्ने आधिकारिक जानकारी भने उपलब्ध छैन।
IIT गोवाको परीक्षामा विद्यार्थीले आफैं प्रश्न तयार गर्नुपर्ने
IIT गोवाको पुरानो परीक्षा प्रश्नपत्र सामाजिक सञ्जालमा पुनः चर्चामा आएको छ। आईआईटीका पूर्वविद्यार्थी आकाश संपूर्णानंद पाण्डेयले सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म X मा एउटा पोस्ट साझा गर्दै यस अनौठो परीक्षा प्रणालीबारे उल्लेख गरेका छन्। उनले EE 233 Analog Circuits विषयको प्रश्नपत्रको तस्बिर पनि साझा गरेका छन्।
यस परीक्षाको विशेषता विद्यार्थीलाई पहिले नै तयार पारिएका प्रश्न उपलब्ध नगराउनु थियो। उनीहरूले पूरै सेमेस्टरमा पढाइएका विषयवस्तुका आधारमा आफैं प्रश्न तयार गर्नुपर्ने र त्यसपछि ती प्रश्नको उत्तर पनि लेख्नुपर्ने व्यवस्था थियो।
विद्यार्थीलाई लेक्चर १ देखि लेक्चर ३० सम्म पढाइएका विषयका आधारमा ६० अङ्कका प्रश्न तयार गर्न निर्देशन दिइएको थियो। प्रश्नहरू विद्यार्थीले सम्बन्धित विषयवस्तु कति राम्रोसँग बुझेका छन् भन्ने मूल्याङ्कन गर्न सकिने खालका हुनुपर्ने उल्लेख थियो।
यस प्रणालीमा पाठ्यक्रमका उत्तरहरू सम्झेर लेख्नु मात्र पर्याप्त थिएन। विद्यार्थीले पढाइएका विषयमध्ये कुन पक्ष महत्त्वपूर्ण छ र त्यसका आधारमा कस्ता प्रश्न तयार गर्न सकिन्छ भन्ने निर्णय पनि आफैं गर्नुपर्ने थियो।
७० अङ्कको परीक्षामा प्रश्न निर्माणका लागि ३० र उत्तरका लागि ४० अङ्क
भाइरल प्रश्नपत्रअनुसार परीक्षाको पूर्णाङ्क ७० थियो। यसमध्ये प्रश्न तयार गर्न ३० अङ्क र ती प्रश्नको उत्तर लेख्न ४० अङ्क छुट्याइएको थियो। परीक्षाका लागि तीन घण्टाको समय निर्धारण गरिएको थियो।
प्रश्नपत्रमा विद्यार्थीले प्रश्न तयार गर्दा आफ्ना साथीहरूसँग छलफल गर्न नपाउने सर्त पनि राखिएको थियो। दुई वा दुईभन्दा बढी विद्यार्थीले अत्यधिक मिल्दोजुल्दो प्रश्न तयार गरेको पाइएमा उनीहरूको अङ्क कटौती हुन सक्ने उल्लेख थियो।
यस व्यवस्थाको उद्देश्य विद्यार्थीको व्यक्तिगत बुझाइ र विषयगत ज्ञानको मूल्याङ्कन गर्नु थियो। प्रश्न निर्माण प्रक्रियामार्फत कक्षामा पढाइएका अवधारणालाई विद्यार्थीले कति आत्मसात् गरेका छन् भन्ने परीक्षण गर्न खोजिएको थियो।
कुनै विषयको उत्तर सम्झेर लेख्नु र त्यही विषयबाट उपयुक्त प्रश्न तयार गर्नु फरक प्रक्रिया हुन्। प्रश्न निर्माणका लागि सम्बन्धित विषयवस्तुको समग्र बुझाइ आवश्यक हुन्छ।
IIT गोवाको प्रश्नपत्र नयाँ हो कि पुरानो?
सामाजिक सञ्जालमा साझा भइरहेको प्रश्नपत्रलाई लिएर विभिन्न दाबी भइरहेका छन्। कतिपयले यसलाई परीक्षाको नयाँ ढाँचाका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। तर IIT गोवाको Analog Circuits विषयको यस्तै परीक्षा सन् २०२१ को मे महिनामा पनि चर्चामा आएको थियो।
२६ मे २०२१ मा प्रकाशित सञ्चारमाध्यमका रिपोर्टअनुसार, त्यतिबेला इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङका दोस्रो वर्षका विद्यार्थीलाई परीक्षामा आफैं प्रश्न तयार गर्न र त्यसपछि तिनको उत्तर लेख्न भनिएको थियो। उक्त परीक्षाको पूर्णाङ्क ७० थियो।
त्यसबेला कोरोना महामारीका कारण कलेजहरूमा अनलाइन कक्षा र परीक्षा सञ्चालन भइरहेका थिए। विद्यार्थीलाई आपसमा छलफल गरेर प्रश्न तयार गर्न अनुमति थिएन। दुई वा बढी विद्यार्थीका प्रश्न एकअर्कासँग मिल्दोजुल्दो पाइएमा अङ्क कटौती हुन सक्ने व्यवस्था पनि गरिएको थियो।
हाल सामाजिक सञ्जालमा साझा भइरहेको तस्बिरमा ५ नोभेम्बर २०२६ को मिति उल्लेख छ। तर IIT गोवाले उक्त मितिमा यस्तै नयाँ परीक्षा सञ्चालन गरेको थियो वा थिएन भन्ने पुष्टि भएको छैन। त्यसैले यसलाई संस्थानको नयाँ परीक्षा प्रणालीका रूपमा व्याख्या गर्नु अहिले नै उचित हुँदैन।
कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोगपछि परीक्षा मूल्याङ्कनको बदलिँदो चुनौती
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को प्रयोग बढेसँगै शैक्षिक संस्थाहरूका लागि विद्यार्थीको वास्तविक विषयगत बुझाइ मूल्याङ्कन गर्नु चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। विद्यार्थीले कुनै विषय बुझ्न वा प्रश्नको उत्तर खोज्न AI उपकरणको सहायता लिन सक्छन्। यस्ता उपकरणबाट छोटो समयमै विस्तृत जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ।
यस परिस्थितिमा विद्यार्थीले विषयवस्तु आफैं बुझेका हुन् वा बाह्य स्रोतबाट प्राप्त उत्तर मात्र प्रस्तुत गरेका हुन् भन्ने छुट्याउनु शैक्षिक संस्थाहरूका लागि महत्त्वपूर्ण प्रश्न बनेको छ।
IIT गोवाको यो प्रश्नपत्र यही सन्दर्भमा पुनः चर्चामा आएको हो। यसमा विद्यार्थीलाई तयार प्रश्नको उत्तर दिनुको सट्टा पूरै सेमेस्टरमा पढाइएका विषयबाट आफैं प्रश्न निर्माण गर्न र तिनको उत्तर लेख्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यस प्रक्रियामा विद्यार्थीले विषयवस्तुको महत्त्वपूर्ण पक्ष पहिचान गर्न र त्यसलाई प्रश्नका रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने थियो।
