भारत र जापानले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा शान्ति र स्थायित्व सुदृढ गर्न रक्षा सहयोग थप विस्तार गर्ने निर्णय गरेका छन्। रक्षा मन्त्री राजनाथ सिंह र जापानका रक्षा मन्त्री शिन्जिरो कोइजुमीबीच २० अगस्ट २०२६ मा नयाँ दिल्लीमा द्विपक्षीय बैठक भएको थियो।
समुद्री सुरक्षा र रक्षा सहयोगमा नयाँ व्यवस्था
भारत सरकारका अनुसार, बैठकका क्रममा भारत र जापानले समुद्री सुरक्षा सहयोगसँग सम्बन्धित एक महत्वपूर्ण व्यवस्थामा हस्ताक्षर गरेका छन्। यसको उद्देश्य दुवै देशका नौसेनाबीच व्यावहारिक सहयोग बढाउनु तथा समुद्री क्षेत्रमा समन्वय सुदृढ गर्नु हो।
बैठकमा समुद्री सुरक्षा, रक्षा उपकरण तथा प्रविधि, सैन्य अभ्यास र रक्षा उद्योगका क्षेत्रमा सहयोग विस्तार गर्ने सहमति भएको छ। दुवै देशले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रलाई स्वतन्त्र, खुला र नियममा आधारित बनाइराख्ने साझा लक्ष्य दोहोर्याएका छन्।
नयाँ व्यवस्थाअन्तर्गत भारतीय नौसेना र जापान मेरिटाइम सेल्फ-डिफेन्स फोर्सबीच समुद्री क्षेत्रसँग सम्बन्धित सूचना आदानप्रदान तथा व्यावहारिक सहयोग विस्तार गर्ने सम्भावना बलियो हुनेछ। दुवै पक्षले समुद्री सञ्चार मार्गको सुरक्षालाई पनि प्राथमिकताका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
नौसेनाबीच पारस्परिक भ्रमण र संयुक्त अभ्यास विस्तार
भारत र जापानले आगामी समयमा नौसैनिक जहाज तथा सैन्य इकाइका पारस्परिक भ्रमण बढाउने दिशामा काम गर्नेछन्। यसबाहेक संयुक्त सैन्य अभ्यास, सैन्यकर्मी तथा विशेषज्ञको आदानप्रदान र बन्दरगाह तथा मर्मतसम्भार सुविधाको प्रयोगसँग सम्बन्धित सहयोगलाई अघि बढाइनेछ।
दुवै देशले जहाज निर्माण क्षेत्रमा पनि सहयोगका सम्भावना खोज्ने सहमति गरेका छन्। यसमा जापानको प्राविधिक विशेषज्ञता र भारतको बढ्दो रक्षा उत्पादन क्षमताको उपयोग गर्न सकिनेछ। यो सहयोग भारतको ‘मेक इन इन्डिया’ र आत्मनिर्भर रक्षा उत्पादनका प्राथमिकतासँग पनि अनुरूप रहने बताइएको छ।
रक्षा प्रविधि र सैन्य अभ्यासमा सहयोग
बैठकमा भारत र जापानबीच नियमित सैन्य अभ्यासलाई थप प्रभावकारी बनाउने विषयमा पनि छलफल भएको थियो। ‘धर्म गार्जियन’ र ‘जेमेक्स’ जस्ता अभ्यासले दुवै देशका सेनाबीच तालमेल र परिचालन क्षमता बढाउन भूमिका खेल्दै आएका छन्।
दुवै पक्षले आगामी अभ्यासमा मानवरहित प्रणाली समावेश गर्ने तथा अभ्यासलाई थप जटिल बनाउने सम्भावनाबारे छलफल गरेका छन्। विशेष अभियान बलबीच आदानप्रदान बढाउने र सैन्य विशेषज्ञबीच सहयोग सुदृढ गर्ने विषयमा पनि सहमति भएको छ।
भारत–जापान वायुसेना अभ्यास ‘वीर गार्जियन 26’ सम्बन्धी प्रगतिलाई पनि बैठकमा स्वागत गरिएको छ। प्रस्तावित अभ्यासमा जापानको वायु आत्मरक्षा बलका लडाकु विमान पहिलोपटक भारत आएर सहभागी हुनेछन्। यस्ता संयुक्त अभ्यासमार्फत दुवै देशले विभिन्न परिस्थितिमा सैन्य समन्वय, सञ्चार तथा परिचालन क्षमताको परीक्षण गर्ने अवसर पाउनेछन्।
हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा समुद्री सुरक्षामा सहकार्य
भारत र जापान दुवै हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा समुद्री सुरक्षासम्बन्धी विषयमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। दुवै देशले समुद्री तथा हवाई यातायातको स्वतन्त्रतामा बाधा पुर्याउने एकपक्षीय कदमको विरोध गरेका छन्। बल वा दबाबमार्फत यथास्थिति परिवर्तन गर्ने प्रयासविरुद्ध पनि दुवै देशले आफ्नो धारणा दोहोर्याएका छन्।
दुवै देश खोज तथा उद्धार अभियान, मानवीय सहायता र विपद् राहतका क्षेत्रमा सहयोग विस्तार गर्न सहमत भएका छन्। समुद्री बारुदी सुरुङसँग जुध्ने क्षमता र विशेषज्ञता आदानप्रदानमा पनि जोड दिइएको छ।
