भारतीय रुपैयाँ अमेरिकी डलरको तुलनामा लगातार कमजोर हुँदै गएको छ र मंगलबार ९१ को स्तर पार गरेको छ। दिनको सुरुआत रुपैयाँले २ पैसा कमजोर भएर ९०.९३ प्रति डलरमा गरेको थियो, जबकि सोमबार ९०.९० मा बन्द भएको थियो। कारोबार सत्रको क्रममा दबाब थप बढ्दै जाँदा रुपैयाँ ९१.०१ प्रति डलरसम्म झरेको छ। घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय कारणहरूको संयोजनले रुपैयाँमाथि दबाब बढाएको देखिन्छ।
सोमबार रुपैयाँ १२ पैसा कमजोर भएर ९०.९० प्रति डलरमा बन्द भएको थियो, जुन अहिलेसम्मको यसको रेकर्ड न्यूनतम बन्द स्तर नजिक थियो। यसअघि १६ डिसेम्बर २०२५ मा कारोबारको क्रममा रुपैयाँ ९१.१४ को न्यूनतम स्तरमा पुगेको थियो र सो दिन ९०.९३ मा बन्द भएको थियो। मंगलबार ९१ को स्तर पार गर्नुले रुपैयाँमाथि दबाब कायम रहेको संकेत गर्दछ।
विदेशी संस्थागत लगानीकर्ता (FII) हरूको निरन्तर बिकवाली र विश्वव्यापी व्यापारिक तनावका कारण गिरावट थप तीव्र भएको छ। लगातार बिकवालीका कारण रुपैयाँ एसियाका प्रमुख मुद्राहरूमध्ये कमजोरमध्ये एक बनेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको ट्यारिफसम्बन्धी धम्कीले विश्व बजारमा जोखिमबाट बच्ने प्रवृत्ति बढाएको छ। ग्रिनल्यान्डसम्बन्धी युरोपेली देशहरूसँगको विवादले लगानीकर्तालाई सुरक्षित सम्पत्तितर्फ आकर्षित गरेको छ।
फिनरेक्स ट्रेजरी एडभाइजर्सका ट्रेजरी प्रमुख अनिल कुमार भंसालीका अनुसार, अमेरिकी सुप्रिम कोर्टको ट्रम्प ट्यारिफसम्बन्धी निर्णयले विश्व बजारलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्नेछ। हाल लगानीकर्ता जोखिमयुक्त विकल्पबाट टाढा रहँदै सुन, चाँदी र अमेरिकी सरकारी बन्डजस्ता सुरक्षित सम्पत्तिमा लगानी गरिरहेका छन्।
अमेरिकाको बलियो श्रम बजारले पनि डलरलाई समर्थन दिइरहेको छ। बजार सहभागीहरूले अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले ब्याजदर लामो समयसम्म उच्च राख्न सक्ने अनुमान गरिरहेका छन्, जसका कारण डलरको मजबुती कायम रहेको छ।
देशभित्र रुपैयाँमाथि सबैभन्दा ठूलो दबाब विदेशी पोर्टफोलियो लगानीकर्ताहरूको निरन्तर बिकवालीका कारण देखिएको छ। विदेशी लगानीकर्ता पछिल्ला केही महिनादेखि भारतीय सेयर बजारमा शुद्ध विक्रेता बनेका छन्। सन् २०२६ मा हालसम्म उनीहरूले २९,३१५ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको सेयर बिक्री गरिसकेका छन्।
यस ठूलो बिकवालीका कारण रुपैयाँ कमजोर बनेको छ। लगानीकर्ता सुन, अमेरिकी सरकारी बन्ड र अन्य विदेशी सम्पत्तिजस्ता सुरक्षित विकल्पतर्फ सर्दै गएका छन्, जसले गर्दा रुपैयाँमाथि दबाब कायम रहेको छ।
सीआर फोरेक्स एडभाइजर्सका प्रबन्ध निर्देशक अमित पाबरीका अनुसार, यदि विश्वव्यापी अनिश्चितता कायम रह्यो र रुपैयाँ ९१.०७ भन्दा माथि टिकिरह्यो भने यो ९१.७० देखि ९२.०० को दायरासम्म जान सक्छ। बजारमा सुधार आएमा रुपैयाँलाई ९०.३०–९०.५० को स्तरमा समर्थन मिल्न सक्ने उनको भनाइ छ।
रुपैयाँको निरन्तर गिरावटले लगानीकर्ता र व्यापारीका लागि सावधानीको संकेत दिएको छ। यसले निर्यातक र आयातक दुवैलाई प्रभाव पार्छ। निर्यातकलाई विनिमय दरबाट लाभ हुन सक्ने भए पनि आयातकर्ताको लागत बढ्ने अवस्था रहन्छ।
विदेशी लगानीकर्ता जोखिमयुक्त बजारबाट पूँजी झिकेर सुरक्षित सम्पत्तितर्फ सर्दै गएका छन्। घरेलु लगानीकर्ताका लागि पनि अवस्था सावधानीपूर्ण बनेको छ। छोटो अवधिमा उतारचढाव देखिन सक्ने भए पनि दीर्घकालमा भारतीय रिजर्व बैंकको नीति र विश्व बजारको स्थिरताले रुपैयाँको दिशा निर्धारण गर्नेछ।
भारतीय रिजर्व बैंकबाट बजारमा हस्तक्षेप हुने सम्भावना कायम छ। यदि रुपैयाँको कमजोरी तीव्र भयो भने केन्द्रीय बैंकले बजारमा हस्तक्षेप गर्न सक्नेछ, जसले केही हदसम्म रुपैयाँलाई समर्थन दिन सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार भारतीय रिजर्व बैंकको मुद्रा व्यवस्थापन र विदेशी मुद्रा भण्डारको प्रयोगबाट रुपैयाँको स्तर स्थिर राख्ने प्रयास हुन सक्छ, तर विश्वव्यापी अनिश्चितता र FII को बिकवालीलाई ध्यानमा राख्दा यसको प्रभाव सीमित हुन सक्ने देखिन्छ।
