इस्रोको शक्तिशाली ‘बाहुबली’ रकेट एलभीएम-3 अमेरिकी स्याटेलाइट ब्लूबर्ड ब्लक-२ लाई लिएर अन्तरिक्षतर्फ प्रस्थान गरेको छ। यो मिसन आन्ध्र प्रदेश स्थित सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्रबाट सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरिएको हो।
ISRO LVM3 Launch: भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन (ISRO) ले अर्को ऐतिहासिक उपलब्धि आफ्नो नाममा लेखाएको छ। भारतको सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट LVM3, जसलाई ‘बाहुबली’को नामले पनि चिनिन्छ, ले अमेरिकाको अत्याधुनिक संचार उपग्रह ब्लूबर्ड-ब्लक-२ (BlueBird Block-2) लाई सफलतापूर्वक अन्तरिक्षमा स्थापित गरेको छ। यो प्रक्षेपण आन्ध्र प्रदेश स्थित सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्र, श्रीहरिकोटाबाट गरिएको हो।
यो मिसन न केवल प्राविधिक रूपमा महत्वपूर्ण छ, तर यसले भारतको वैश्विक अन्तरिक्ष वाणिज्यिक क्षमताहरूलाई पनि नयाँ उचाइमा लैजान्छ। ६,१०० किलोग्राम तौल भएको ब्लूबर्ड-ब्लक-२ अहिलेसम्म LVM3 रकेटबाट लो अर्थ अर्बिट (LEO) मा पठाइएको सबैभन्दा भारी पेलोड हो।
LVM3: भारतको सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट
यो प्रक्षेपण बिहान ८:५४ बजे निर्धारित गरिएको थियो, तर उडान मार्गमा सम्भावित फोहोर र अन्य उपग्रहसँग ठोक्किने आशंकाले यो ९० सेकेन्ड ढिलो गरिएको थियो। ISRO ले सुरक्षालाई सर्वोच्च प्राथमिकता दिँदै उडान स्थगित गरेको थियो र स्थिति पूर्ण रूपमा सुरक्षित भएपछि मात्र प्रक्षेपण गरेको हो। प्रक्षेपणको लगभग १५ मिनेटपछि उपग्रह रकेटबाट सफलतापूर्वक अलग भएको पुष्टि भएको छ।
लन्च भिहिकल मार्क-३ (LVM3) ISRO को हेभी-लिफ्ट रकेट हो, जुन मानव अन्तरिक्ष उडान (गगनयान मिसन) र भारी उपग्रहहरूको लागि डिजाइन गरिएको हो। यो LVM3 को छैठो परिचालन उडान (LVM3-M6) थियो। यसअघि LVM3 द्वारा प्रक्षेपित सबैभन्दा भारी पेलोड CMS-03 संचार उपग्रह थियो, जुन नोभेम्बर २०२२ मा प्रक्षेपण गरिएको थियो।
वैश्विक मोबाइल कनेक्टिभिटीमा क्रान्ति ल्याउनेछ ब्लूबर्ड-ब्लक-२
ब्लूबर्ड-ब्लक-२ उपग्रह अमेरिकी कम्पनी AST SpaceMobile (AST एन्ड साइन्स, LLC) ले विकास गरेको हो। यसको उद्देश्य संसारभर स्मार्टफोनहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा हाई-स्पीड सेलुलर ब्रोडब्यान्ड उपलब्ध गराउनु हो—त्यो पनि कुनै अतिरिक्त हार्डवेयर बिना। यो उपग्रह एक वैश्विक LEO स्याटेलाइट तारामण्डलको हिस्सा हुनेछ, जुन पृथ्वीको कुनै पनि कुनामा ४G र ५G सेवाहरू उपलब्ध गराउन सक्षम हुनेछ। यसको माध्यमबाट:
- आवाज र भिडियो कल
- मैसेजिङ
- स्ट्रिमिङ
- हाई-स्पीड डेटा सेवाहरू
प्रत्यक्ष रूपमा उपग्रह मार्फत सम्भव हुनेछ, जसले दूरदराज र नेटवर्क-विहीन क्षेत्रहरूमा पनि मोबाइल कनेक्टिभिटीको विस्तार गर्नेछ।
वाणिज्यिक साझेदारीको महत्वपूर्ण उदाहरण
यो मिसन ISRO को वाणिज्यिक शाखा NewSpace India Limited (NSIL) मार्फत संचालित गरिएको थियो। ब्लूबर्ड-ब्लक-२ को प्रक्षेपणको लागि NSIL र AST SpaceMobile बीचमा एक वाणिज्यिक सम्झौता भएको थियो। यो सहयोगले भारतलाई वैश्विक स्याटेलाइट प्रक्षेपण बजारमा एक विश्वसनीय र प्रतिस्पर्धी साझेदारको रूपमा बलियो बनाउँछ।
AST SpaceMobile संसारको पहिलो अन्तरिक्ष आधारित सेलुलर ब्रोडब्यान्ड नेटवर्क विकास गरिरहेको छ, जुन वाणिज्यिक र सरकारी दुवै उपयोगको लागि स्मार्टफोनहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा उपग्रहहरूसँग जोड्न सक्षम हुनेछ। यो प्रविधिले आपत्कालीन व्यवस्थापन, रक्षा संचार र दूरस्थ क्षेत्रहरूको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
