भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन (ISRO) ले डिसेम्बर १५ मा श्रीहरिकोटाबाट आफ्नो सबैभन्दा भारी अमेरिकी कमर्शियल कम्युनिकेशन स्याटेलाइट 'ब्लू-बर्ड-६' प्रक्षेपण गर्नेछ, जसको तौल ६.५ टन छ। यस प्रक्षेपणले भारत र अमेरिकाबीचको अन्तरिक्ष सहकार्यलाई थप बलियो बनाउनेछ।
नयाँ दिल्ली: भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन (ISRO) ले डिसेम्बर १५ मा श्रीहरिकोटाबाट आफ्नो सबैभन्दा भारी अमेरिकी कमर्शियल कम्युनिकेशन स्याटेलाइट 'ब्लू-बर्ड-६' प्रक्षेपण गर्न गइरहेको छ। यो उपग्रह अन्तरिक्ष-आधारित सेलुलर ब्रॉडब्यान्ड नेटवर्कको एक हिस्सा हो र यसको मुख्य उद्देश्य नेटवर्क कभरेज कमजोर वा नभएका ठाउँहरूमा द्रुत र निर्बाध मोबाइल ब्रॉडब्यान्ड सेवा प्रदान गर्नु हो। यस प्रक्षेपणले भारत र अमेरिकाबीचको अन्तरिक्ष सहकार्यलाई पनि बलियो बनाउनेछ।
यो उपग्रह टेक्सासको 'एएसटी स्पेस मोबाइल' नामक कम्पनीले विकास गरेको हो। यो कम्पनी अन्तरिक्ष-आधारित मोबाइल ब्रॉडब्यान्ड नेटवर्क निर्माण गर्ने क्षेत्रमा अग्रणी छ। कम्पनीका अनुसार, 'ब्लू-बर्ड-६' अमेरिकी इजाजतपत्र प्राप्त उपग्रह हो र यसलाई डिसेम्बर १५ मा ISRO को शक्तिशाली LVM3 ‘बाहुबली’ रकेटबाट प्रक्षेपण गरिनेछ।
ब्लू-बर्ड-६: प्राविधिक विशेषता र क्षमता
'ब्लू-बर्ड-६' उपग्रहको तौल करिब ६.५ टन छ, जसले यसलाई ISRO द्वारा प्रक्षेपण गरिएका सबैभन्दा भारी अमेरिकी कमर्शियल स्याटेलाइटहरूमध्ये एक बनाउँछ। यो उपग्रह 'एएसटी स्पेस मोबाइल'को अर्को पुस्ताको ब्लक-२ स्याटेलाइटहरूमध्ये पहिलो हो। 'ब्लू-बर्ड-६' मा करिब २,४०० वर्ग फुटको लो अर्थ अर्बिट (LEO) मा सबैभन्दा ठूलो व्यावसायिक फेज्ड एरे छ। यो यसको पूर्ववर्ती 'ब्लू-बर्ड १-५' को तुलनामा ३.५ गुणा ठूलो र १० गुणा बढी डेटा क्षमता भएको उपग्रह हो।
उपग्रहको यो क्षमताले डिजिटल विभाजनलाई कम गर्न र विश्वभर मोबाइल ब्रॉडब्यान्ड सेवा विस्तार गर्न महत्त्वपूर्ण साबित हुनेछ। उपग्रहले १०,००० मेगाहर्जसम्मको ब्यान्डविथ क्षमता राख्छ। यसले हालका मोबाइल नेटवर्क कम्पनीहरूसँग साझेदारी गरेर उनीहरूको नेटवर्कलाई सुधार गर्नेछ र दुर्गम क्षेत्रहरूमा पनि तीव्र डेटा सेवा सुनिश्चित गर्नेछ। 'एएसटी स्पेस मोबाइल'को योजना छ कि २०२६ सम्म 'ब्लू-बर्ड' शृङ्खलाका धेरै उपग्रहहरू प्रक्षेपण गरेर निरन्तर सेवा प्रदान गरियोस्।
ISRO को LVM3 रकेट: शक्ति र क्षमता
'ब्लू-बर्ड-६' लाई ISRO को LVM3 ‘बाहुबली’ रकेटले अन्तरिक्षमा स्थापित गर्नेछ। LVM3 तीन-चरणयुक्त शक्तिशाली प्रक्षेपण वाहन हो। यो लो अर्थ अर्बिट (LEO) मा ८,००० किलोग्रामसम्म र जियोसिंक्रोनस ट्रान्सफर अर्बिट (GTO) मा ४,००० किलोग्रामसम्मको पेलोड बोक्न सक्षम छ। हालै LVM3 ले नोभेम्बर २ मा भारतको सबैभन्दा भारी CMS-3 उपग्रह (४.४ टन) लाई सफलतापूर्वक कक्षामा स्थापित गरेको थियो। रकेटको मानव-रेटेड संस्करण २०२७ मा गगनयान मिसन अन्तर्गत तीन भारतीय अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई अन्तरिक्षमा लैजानको लागि तयार गरिँदैछ।
'ब्लू-बर्ड-६' लाई अक्टोबर १९ मा अमेरिकाबाट भारत ल्याइएको थियो। त्यसपछि यसलाई सडक मार्गबाट श्रीहरिकोटा लगियो र LVM3 सँग जोडेर इन्धन भर्ने तथा अन्तिम जाँचपछि प्रक्षेपणको तयारी पूरा गरियो।
'ब्लू-बर्ड-६' को सफल प्रक्षेपणले 'एएसटी स्पेस मोबाइल'को अन्तरिक्ष-आधारित मोबाइल नेटवर्कलाई सशक्त बनाउनुका साथै भारत र अमेरिकाबीचको अन्तरिक्ष सहकार्यलाई पनि नयाँ दिशा दिनेछ। यो कदमले दुवै देशको वाणिज्यिक र प्राविधिक क्षेत्रमा सहकार्यलाई बढावा दिनुका साथै डिजिटल कनेक्टिभिटीलाई अझ राम्रो बनाउन मद्दत गर्नेछ।
