प्रसिद्ध इरानी–फ्रान्सेली लेखिका, ग्राफिक उपन्यासकार, फिल्म निर्देशक तथा मानवअधिकार अभियन्ता मरजाने सत्रापीको ५६ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। उनको निधनको पुष्टि फ्रान्सको राष्ट्रपतिको कार्यालय तथा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले गरेका छन्।
मरजाने सत्रापीको निधन ४ जुन २०२६ मा पेरिसमा भएको हो। उनका परिवारका सदस्य तथा निकट मित्रहरूका अनुसार उनी केही समयदेखि व्यक्तिगत शोक तथा भावनात्मक चुनौतीहरूको सामना गरिरहेकी थिइन्। उनका पति, फिल्म निर्माता तथा अभिनेता मटियास रिपाको पनि करिब एक वर्षअघि निधन भएको थियो।
विश्व नेता तथा सांस्कृतिक क्षेत्रबाट श्रद्धाञ्जली
मरजाने सत्रापीको निधनप्रति फ्रान्सका राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रों र उनकी पत्नी ब्रिजिट म्याक्रोंले गहिरो दुःख व्यक्त गरेका छन्। जारी वक्तव्यमा सत्रापीलाई “स्वतन्त्रता र अभिव्यक्तिको आवाज” का रूपमा वर्णन गर्दै उनका कृतिहरूले व्यक्तिगत अनुभवलाई सार्वभौमिक मानवीय कथामा रूपान्तरण गरेको उल्लेख गरिएको छ।
राष्ट्रपति म्याक्रोंका अनुसार सत्रापीको काम केवल इरानको कथा मात्र नभई स्वतन्त्रता, पहिचान, संघर्ष र मानवीय गरिमाजस्ता सार्वभौमिक विषयहरूको प्रस्तुति पनि थियो। उनका कृतिहरूले विश्वभरका पाठक तथा दर्शकलाई प्रेरित गरिरहने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
‘पर्सेपोलिस’बाट अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान
मरजाने सत्रापीले विश्वव्यापी पहिचान आफ्नो चर्चित ग्राफिक आत्मकथा ‘पर्सेपोलिस’ मार्फत प्राप्त गरेकी थिइन्। यो कृति सन् २००० को दशकको प्रारम्भमा प्रकाशित भएको थियो र चाँडै अन्तर्राष्ट्रिय बेस्टसेलर बनेको थियो।
पुस्तकमा उनले इरानमा बिताएको बाल्यकाल, सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्ति, सामाजिक परिवर्तन तथा व्यक्तिगत संघर्षहरूको चित्रण गरेकी छन्। उनको लेखन शैलीले जटिल राजनीतिक घटनाहरूलाई मानवीय दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गरेको थियो, जसका कारण यो कृति विभिन्न भाषामा अनुवाद भई विश्वभरका पाठकसम्म पुगेको थियो।
पछि यही कथामा आधारित एनिमेटेड फिल्म ‘पर्सेपोलिस’ निर्माण गरिएको थियो, जसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो र विभिन्न प्रतिष्ठित पुरस्कारका लागि मनोनयन हासिल गरेको थियो।
साहित्य, सिनेमा र सामाजिक सक्रियताको योगदान
मरजाने सत्रापी केवल लेखिका मात्र नभई प्रभावशाली फिल्म निर्देशक र सामाजिक अभियन्ता पनि थिइन्। उनले महिला अधिकार, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता तथा सामाजिक न्यायका विषयमा खुला रूपमा आफ्नो धारणा प्रस्तुत गर्दै आएकी थिइन्।
उनका चर्चित फिल्महरूमा ‘Chicken with Plums’, ‘Radioactive’, ‘The Voices’, ‘The Gang of the Jotas’ तथा ‘Dear Paris’ समावेश छन्। यी फिल्महरूमा उनले पहिचान, स्मृति, विज्ञान, समाज तथा मानवीय सम्बन्धजस्ता विषयलाई प्रस्तुत गरेकी थिइन्।
मरजाने सत्रापीको जन्म २२ नोभेम्बर १९६९ मा इरानको रश्त शहरमा भएको थियो। किशोरावस्थामा उच्च शिक्षाका लागि उनी अस्ट्रिया पठाइएकी थिइन्, जहाँ उनले भियनामा अध्ययन गरिन्। त्यसपछि उनी फ्रान्स सरेर त्यहीँ आफ्नो शिक्षा पूरा गरिन्।
युरोपमा बसोबास गरे पनि उनका कृतिहरूमा इरानी संस्कृति, इतिहास तथा सामाजिक अनुभवको गहिरो प्रभाव देखिन्थ्यो। यही कारणले उनलाई पूर्व र पश्चिमबीच सांस्कृतिक संवाद स्थापित गर्ने महत्वपूर्ण आवाजका रूपमा व्यापक रूपमा चिनिने गरेको थियो।
