कानपुरकी निशी गुप्ताले आर्थिक अभाव र सामाजिक दबाबका बीच आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिँदै उत्तर प्रदेश न्यायिक सेवा परीक्षा (UP PCS J) २०२२ मा प्रदेशभर पहिलो स्थान हासिल गरेकी छन्। उनका पिता पान पसल सञ्चालन गरेर परिवारको खर्च धान्थे। सीमित आर्थिक स्रोतका कारण नयाँ पुस्तकहरू किन्न कठिन भए पनि निशीले आफ्नी दिदीका पुराना पुस्तकबाट तयारी गरेर यो सफलता हासिल गरेकी हुन्।
पिताको पान पसलबाट चल्थ्यो परिवारको खर्च
निशी गुप्ताको बाल्यकाल कानपुरको एक सामान्य परिवारमा बितेको थियो। उनका पिता पान पसल सञ्चालन गरेर परिवारको खर्च जुटाउँथे। परिवारको आम्दानी सीमित भएकाले छोराछोरीको शिक्षाका लागि आवश्यक रकम व्यवस्थापन गर्न सहज थिएन। निशीले कानपुरस्थित हिन्दी माध्यमको विद्यालयबाट प्रारम्भिक शिक्षा पूरा गरेकी थिइन्। सानैदेखि अध्ययनमा रुचि राख्ने उनी कानुनी क्षेत्रमा करियर बनाउन चाहन्थिन्।
उनको परिवारमा यसअघि कसैले पनि कानुनको अध्ययन गरेको थिएन। त्यसैले यस क्षेत्रबारे मार्गदर्शन गर्ने व्यक्ति पनि थिएनन्। विद्यालय शिक्षा पूरा गरेपछि उनले इलाहाबाद विश्वविद्यालयमा भर्ना भएर एलएलबी र एलएलएमको अध्ययन पूरा गरिन्।
हिन्दी माध्यमबाट अध्ययन गरेकी निशीलाई सुरुमा अंग्रेजीका कानुनी शब्दावली बुझ्न कठिनाइ भएको थियो। उनले यसका लागि छुट्टै मेहनत गर्दै क्रमशः आफ्नो अंग्रेजी भाषाको ज्ञान सुधार गरिन्।
अध्ययनका क्रममा निशीले सामाजिक दबाबको पनि सामना गर्नुपरेको थियो। आफन्तहरूले उनका पितालाई छोरीको विवाह गरिदिन सुझाव दिने गर्थे। उनकी दिदीको विवाहसमेत २३ वर्षको उमेरमा भएको थियो। त्यसैले परिवारका केही सदस्य निशीको विवाह पनि चाँडै गरिनुपर्ने धारणा राख्थे। तर उनका पिता भने कान्छी छोरीले पहिले आफ्नो लक्ष्य पूरा गरोस् भन्ने चाहन्थे। सामाजिक टिप्पणीका बाबजुद उनले निशीलाई अध्ययन जारी राख्न पूर्ण अवसर दिए।
दिदीका पुराना पुस्तकबाट तयारी, पटकपटक असफलता
न्यायिक सेवा परीक्षाको तयारीका क्रममा निशीसँग प्रत्येक विषयका लागि नयाँ पुस्तक खरिद गर्ने पर्याप्त आर्थिक स्रोत थिएन। त्यसैले उनले आफ्नी दिदीका पुराना पुस्तकबाट अध्ययन गरिन्। कठिन लागेका विषयलाई पटकपटक अध्ययन गर्दै निरन्तर अभ्यास गरिन्। उनले एक अध्ययन सहयात्रीसँग मिलेर पनि तयारी गरेकी थिइन्, जसले अध्ययनमा नियमितता कायम राख्न सहयोग गरेको थियो।
निशीले उत्तर प्रदेशका साथै मध्य प्रदेश र राजस्थानका न्यायिक सेवा परीक्षामा पनि सहभागिता जनाएकी थिइन्। उनी विभिन्न परीक्षामा अन्तर्वार्तासम्म पुगे पनि अन्तिम छनोटमा पर्न सकिनन्। केही परीक्षामा केवल एक अंकको अन्तरले उनको नाम छनोट सूचीमा समावेश हुन सकेन।
लगातार अन्तिम चरणसम्म पुगेर पनि सफलता प्राप्त गर्न नसक्दा निराशा भए पनि उनले तयारीलाई निरन्तरता दिइन्। प्रत्येक परीक्षापछि आफ्ना कमजोरी पहिचान गर्दै कम अंक प्राप्त भएका विषयमा थप ध्यान केन्द्रित गर्थिन्।
निशीका अनुसार न्यायिक सेवा परीक्षामा सफलता हासिल गर्न तीनवटा पक्ष महत्त्वपूर्ण छन्। पहिलो, अध्ययन गरेको विषयलाई पटकपटक दोहोर्याउनु, दोस्रो, त्यसलाई राम्रोसँग स्मरण गर्नु र तेस्रो, परीक्षामा उत्तर सही ढङ्गले प्रस्तुत गर्न सक्नु। उनले यस प्रक्रियालाई 3R अर्थात् रिपिटिसन (Repetition), रिटेन्सन (Retention) र रिप्रोडक्शन (Reproduction) को विधिका रूपमा व्याख्या गरेकी छन्।
UP PCS J २०२२ मा प्रदेशभर पहिलो स्थान
निरन्तर प्रयासपछि निशी गुप्ताले उत्तर प्रदेश न्यायिक सेवा परीक्षा (UP PCS J) २०२२ मा सफलता हासिल गरिन्। उनले सम्पूर्ण उत्तर प्रदेशमा पहिलो स्थान प्राप्त गरिन्।
इलाहाबाद उच्च अदालतको आधिकारिक अभिलेखअनुसार निशी गुप्ता हाल महोबा जिल्लामा सिभिल जज (जुनियर डिभिजन) तथा न्यायिक मजिस्ट्रेटका रूपमा कार्यरत छन्।
सीमित आर्थिक स्रोत, पारिवारिक पृष्ठभूमिमा कानुनी क्षेत्रको अनुभवको अभाव र पटकपटकको असफलताका बाबजुद उनले न्यायिक सेवामा स्थान बनाउन सफल भएकी हुन्।
