नर्वे सरकारले पहिलोदेखि सातौं कक्षासम्मका विद्यार्थीहरूका लागि कक्षाकोठामा जेनेरेटिभ एआई उपकरणहरूको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय गरेको छ। यो नियम सेप्टेम्बर २०२६ देखि लागू हुनेछ र यसको उद्देश्य बालबालिकाको आधारभूत सिकाइ क्षमतालाई सुरक्षित राख्नु हो।
बालबालिकामा बढ्दो प्रविधि प्रयोग र त्यसको शिक्षामा पर्ने प्रभावलाई ध्यानमा राख्दै नर्वे सरकारले यो निर्णय गरेको हो। सरकारका अनुसार प्रारम्भिक तहका विद्यार्थीहरूमा पढ्ने, लेख्ने, गणितीय क्षमता तथा सोच्ने–बुझ्ने सीपलाई सुदृढ बनाइराख्न आवश्यक भएकाले विद्यालयमा जेनेरेटिभ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) उपकरणहरूको पहुँच रोक्ने निर्णय गरिएको हो।
सेप्टेम्बरदेखि नयाँ नियम लागू
नर्वे सरकारले घोषणा गरेको छ कि पहिलोदेखि सातौं कक्षासम्मका विद्यार्थीहरूलाई विद्यालयमा जेनेरेटिभ एआई उपकरणहरूको पहुँच प्रदान गरिने छैन। यो नियम सेप्टेम्बर २०२६ देखि प्रभावकारी हुनेछ। सामान्यतया यी कक्षामा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूको उमेर १३ वर्षभन्दा कम हुन्छ।
सरकारको भनाइअनुसार प्रविधि शिक्षा क्षेत्रमा सहयोगी हुन सक्छ, तर प्रारम्भिक उमेरमा बालबालिकाले पढाइ, लेखाइ, गणित तथा अन्य आधारभूत सीपहरू आफैं विकास गर्नुपर्छ। एआईमा अत्यधिक निर्भरता भएमा उनीहरूको सिकाइ प्रक्रियामा असर पर्न सक्छ।
आधारभूत सिकाइ सीप संरक्षणमा जोड
नर्वेका शिक्षा विशेषज्ञहरू र नीतिनिर्माताहरूले बाल विकासको प्रारम्भिक चरणमा आलोचनात्मक सोच तथा समस्या समाधान क्षमताको विकास अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने बताएका छन्। विद्यार्थीहरूले प्रत्येक प्रश्नको उत्तर एआईबाट प्राप्त गर्न थालेमा उनीहरूको स्वतन्त्र रूपमा सिक्ने र बुझ्ने क्षमता कमजोर हुन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
सरकारले आफ्नो निर्णयको आधारका रूपमा विभिन्न अनुसन्धान अध्ययनहरूको उल्लेख गरेको छ। ती अध्ययनहरूमा साना बालबालिकाद्वारा जेनेरेटिभ एआईको अनियन्त्रित प्रयोगले सिकाइका महत्वपूर्ण चरणहरूमा प्रभाव पार्न सक्ने उल्लेख गरिएको छ। साथै, यस उमेर समूहका बालबालिकामा एआईबाट प्राप्त जानकारीको सत्यता र गुणस्तर मूल्याङ्कन गर्ने क्षमता पूर्ण रूपमा विकसित भइसकेको नहुने पनि औंल्याइएको छ।
१३ वर्षभन्दा माथिका विद्यार्थीलाई सीमित अनुमति
सरकारले स्पष्ट पारेको छ कि यो प्रतिबन्ध केवल १३ वर्षभन्दा कम उमेरका विद्यार्थीहरूमा लागू हुनेछ। यसभन्दा माथिका उमेर समूहका विद्यार्थीहरूले एआई उपकरणहरू प्रयोग गर्न सक्नेछन्, तर त्यसको प्रयोगमाथि निगरानी गरिनेछ। विद्यालयहरूले एआईको प्रयोग केवल शैक्षिक सहयोगका लागि मात्र भएको सुनिश्चित गर्नुपर्नेछ र विद्यार्थीहरू पूर्ण रूपमा त्यसमा निर्भर हुन नदिनुपर्नेछ।
यससँगै शिक्षकहरूलाई पनि एआई प्रविधि तथा यसको जिम्मेवार प्रयोगसम्बन्धी विशेष तालिम प्रदान गरिनेछ, ताकि उनीहरूले विद्यार्थीहरूलाई उचित मार्गदर्शन गर्न सकून्।
सामाजिक सञ्जालसम्बन्धी थप प्रतिबन्धको सम्भावना
नर्वेले यसअघि नै विद्यालयहरूमा मोबाइल फोन प्रयोगसम्बन्धी कडा नियम लागू गरिसकेको छ। अब सरकारले १६ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकाका लागि सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरूमा थप प्रतिबन्ध लगाउने सम्भावनाबारे पनि विचार गरिरहेको छ।
सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार डिजिटल प्लेटफर्महरू र एआईमा आधारित सेवाहरू प्रयोगकर्तालाई लामो समयसम्म संलग्न राख्ने उद्देश्यले डिजाइन गरिएका हुन्छन्, जसले बालबालिकाको मानसिक स्वास्थ्य, एकाग्रता र सामाजिक व्यवहारमा प्रभाव पार्न सक्छ।
क्यानडाले पनि समान नियममाथि विचार गर्दै
नर्वेको निर्णयपछि क्यानडामा पनि बालबालिकाका लागि एआई च्याटबटहरू तथा सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरूको प्रयोगसम्बन्धी नियन्त्रणात्मक नियमहरू तयार पार्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको छ। त्यहाँको सरकारले नयाँ कानुनमार्फत बालबालिकाको अनलाइन सुरक्षा र मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिने योजना बनाइरहेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार आगामी वर्षहरूमा धेरै देशहरूले बालबालिकाका लागि एआई तथा डिजिटल प्लेटफर्महरूको प्रयोगसम्बन्धी नयाँ निर्देशिका र नियमहरू लागू गर्न सक्नेछन्, ताकि प्रविधिको लाभ प्राप्त गर्दै त्यसका नकारात्मक प्रभावहरूबाट पनि संरक्षण गर्न सकियोस्।
